Chống khai thác IUU: Không còn tư duy đối phó

Quyết tâm chung tay cùng cả nước tháo gỡ “thẻ vàng” của Uỷ ban châu Âu (EC), tỉnh Cà Mau siết chặt quản lý tại các vùng biển. Tại cửa biển Sông Ðốc, sự thay đổi lớn nhất đến từ tư duy người đi biển. Quy định về phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) giờ đây không còn là rào cản để ngư dân tìm cách "đối phó", mà trở thành “nguyên tắc bắt buộc” trước khi ra khơi.

• Tuổi trẻ Xã Phan Ngọc Hiển ra quân tình nguyện hè, lan toả thông điệp chống khai thác IUU
• Giải pháp căn cơ chống khai thác IUU
• Ðồng hành cùng ngư dân tháo gỡ thẻ vàng IUU

Từ đối phó...

Theo Trung tá Quách Hoài Ân, Tổ trưởng Tổ An ninh, Công an xã Sông Ðốc, giai đoạn 2023-2024, tình trạng né tránh lực lượng chức năng vẫn còn diễn ra ở một số phương tiện. Trước mỗi chuyến biển, ngư dân đôi khi chỉ chuẩn bị thủ tục theo kiểu "đối phó" cho đủ điều kiện xuất bến, thậm chí có tư tưởng tắt thiết bị giám sát hành trình (VMS) khi ra khơi để dò tìm ngư trường tự do. Hành động ngắn hạn này không chỉ gây khó khăn cho công tác quản lý mà còn trực tiếp đe doạ đến nỗ lực gỡ "thẻ vàng" của cả nước.

Với lượng phương tiện khai thác lớn, xã Sông Ðốc phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng siết chặt kiểm soát tàu cá ngay từ bờ, nhằm ngăn chặn triệt để vi phạm IUU.

Nhờ kiên trì tuyên truyền theo phương châm "mưa dầm thấm lâu", nhận thức của bà con đã thay đổi rõ rệt. Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn chưa ghi nhận trường hợp vi phạm ngắt kết nối VMS hay xâm phạm vùng biển nước ngoài.

“Quy định pháp luật không còn là rào cản đối phó, mà là công cụ bảo vệ sinh kế vững bền. Ý thức tự giác chấp hành của ngư dân giúp công tác kiểm tra hành chính và rà soát hệ thống định vị trước khi phương tiện ra khơi diễn ra nhanh chóng. Bà con rất hợp tác với ngành chức năng, mỗi chuyến biển vì thế cũng an tâm, thuận lợi và an toàn hơn nhiều”, Trung tá Quách Hoài Ân chia sẻ.

Sự kiên trì của lực lượng chức năng xã Sông Ðốc giúp Luật Thuỷ sản đi sâu vào hoạt động khai thác. Ngư dân Nguyễn Quốc Kiệt (xã Sông Ðốc) cho biết: "Trước đây, nhiều người chủ quan, nghĩ là tắt định vị một chút chắc không sao. Nhờ được bộ đội biên phòng, công an giải thích, mọi người đã hiểu. Giờ ra khơi là máy VMS mở 24/24 giờ, giấy tờ phải đầy đủ”.

... Ðến “nguyên tắc bắt buộc”

Không dừng lại ở việc chấp hành nghiêm các quy định hành chính về khai thác, ngư dân Sông Ðốc xem đây là "nguyên tắc bắt buộc" trước khi cho phương tiện ra khơi. Tinh thần tự giác này thể hiện rõ nhất qua việc thay đổi thói quen đánh bắt.

Tại ngư trường rộng lớn, mỗi tàu cá, mỗi thuyền viên đều tự giác tuân thủ việc chọn lọc kích cỡ các loài thuỷ sản, cam kết không sử dụng các biện pháp đánh bắt mang tính tận diệt nguồn lợi. Mắt lưới được kiểm tra kỹ lưỡng, những hải sản chưa đạt kích cỡ quy định đều được thả về biển.

Ngư dân cửa biển Sông Ðốc chủ động kiểm tra các trang thiết bị và hệ thống VMS trên tàu trước khi nhổ neo.

“Bây giờ lưới ghẹ, lưới cá của tôi đều xài loại mắt lưới lớn theo quy định. Cá nhỏ, mực nhỏ dính lưới là thả lại biển. Bảo vệ biển là bảo vệ nghề của gia đình lâu dài", ngư dân Dương Tấn Phát (xã Sông Ðốc) chia sẻ.

Theo ông Ðỗ Thành Nhân, Phó Chủ tịch UBND xã Sông Ðốc, tư duy đánh bắt có trách nhiệm đã thấm sâu vào mỗi ngư dân. Hiện Sông Ðốc có hơn 1.100 tàu cá với khoảng 8.100 thuyền viên trực tiếp tham gia khai thác. Bên cạnh đó, xã còn thường xuyên tiếp nhận và quản lý khoảng 200 tàu cá từ các tỉnh bạn đến lưu trú, hoạt động thương mại, hậu cần nghề cá.

Ðể duy trì và phát huy tinh thần "tự giác thực hiện" của ngư dân, UBND xã Sông Ðốc xây dựng quy trình phối hợp nhịp nhàng, chặt chẽ giữa các lực lượng để kiểm soát IUU ngay từ bờ.

Lực lượng biên phòng tại Đồn Biên phòng Sông Đốc tuyên truyền quy định chống khai thác IUU và ký cam kết với ngư dân Dương Tấn Phát trước khi tàu xuất bến.

“Chúng tôi xác định quản lý tàu cá và giám sát IUU phải được thực hiện liên tục, không có vùng cấm, không có ngoại lệ. Công tác xử lý hành vi vi phạm được đặt lên hàng đầu, đặc biệt, với các trường hợp ngắt kết nối thiết bị VMS hoặc có dấu hiệu vi phạm vùng biển nước ngoài, nhằm tạo tính răn đe và đưa hoạt động khai thác vào nền nếp", ông Ðỗ Thành Nhân nhấn mạnh.

Sự chuyển biến mạnh mẽ từ tư duy "đối phó" sang tinh thần "tự giác thực hiện" như nguyên tắc bắt buộc của ngư dân xã Sông Ðốc không chỉ góp phần quan trọng để Cà Mau cùng cả nước sớm gỡ bỏ “thẻ vàng” EC, mà còn mở ra tương lai phát triển bền vững, minh bạch cho ngành thuỷ sản Việt Namu

Hồng Nghi - Minh Luân