Giữ “lá phổi xanh” U Minh Hạ

Giữa vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc, Vườn Quốc gia (VQG) U Minh Hạ được ví như “lá phổi xanh” quý giá với hệ sinh thái rừng tràm trên đất than bùn độc đáo cùng nguồn tài nguyên sinh học phong phú.

• Quyết giữ màu xanh Vườn Quốc gia U Minh Hạ
• Công bố quy hoạch Khu Du lịch sinh thái Vườn Quốc gia U Minh Hạ
• Thả cá thể khỉ vàng về Vườn Quốc gia U Minh Hạ

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Đa dạng sinh học (22/5) năm nay với chủ đề “Hành động ở cấp địa phương để tạo ảnh hưởng toàn cầu”, những nỗ lực bảo vệ rừng, gìn giữ sinh cảnh và bảo tồn động vật hoang dã tại U Minh Hạ tiếp tục được đẩy mạnh.

Khu hành chính Vườn Quốc gia U Minh Hạ - trung tâm điều hành công tác quản lý, bảo vệ rừng và bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn.

Là vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau, VQG U Minh Hạ giữ vai trò quan trọng trong bảo tồn thiên nhiên, duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ nhiều loài động, thực vật quý hiếm của vùng đất ngập nước phương Nam.

Đa dạng sinh học trên đất than bùn

Với tổng diện tích 8.527,8 ha, VQG U Minh Hạ được phân thành 3 phân khu gồm: phân khu dịch vụ - hành chính (743,6 ha), phân khu phục hồi sinh thái (5.190,5 ha) và phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (2.593,7 ha).

Qua hơn 14 năm hoạt động, đơn vị từng bước nâng cao độ che phủ rừng, thực hiện hiệu quả công tác phòng cháy, chữa cháy rừng và bảo tồn đa dạng sinh học.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu, hạn hán, nguy cơ cháy rừng cùng hạ tầng chưa đồng bộ vẫn là những thách thức lớn đối với công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Chòi quan sát được bố trí tại các vị trí trọng điểm, phục vụ theo dõi, phát hiện sớm nguy cơ cháy rừng.

U Minh Hạ hiện còn hơn 1.700 ha rừng tràm tự nhiên trên đất than bùn, với 176 loài thực vật thuộc 65 chi, 36 họ; trong đó tràm là loài chủ đạo. Điều kiện ngập nước kéo dài cùng lớp than bùn dày đến 1,5 m tạo nên nhiều sinh cảnh đặc trưng như quần hợp sậy, năng, dớn và choại, góp phần hình thành hệ sinh thái đa dạng và khả năng phục hồi tự nhiên của rừng.

Hệ động vật tại đây cũng rất phong phú với 23 loài thú thuộc 13 họ, 8 bộ; trong đó có nhiều loài quý hiếm như tê tê Java, rái cá vuốt bé, mèo cá.Vườn Quốc gia U Minh Hạ sở hữu hệ động, thực vật phong phú với nhiều loài quý hiếm cần được bảo tồn.

Vườn Quốc gia U Minh Hạ còn là điểm dừng chân của nhiều loài chim di cư như: diệc lửa, cò bợ, le hôi; đồng thời ghi nhận các loài nguy cấp như: già đẫy Java, chàng bè. Hệ lưỡng cư và bò sát có 11 loài lưỡng cư, 36 loài bò sát, tiêu biểu như trăn gấm, rắn hổ chúa.

Nguồn lợi thuỷ sản cũng rất đa dạng với 37 loài cá thuộc 19 họ; trong đó có nhiều loài có giá trị kinh tế như cá lóc, cá rô, cá trê, cá thát lát. Đặc biệt là có 2 loài quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam là cá trê trắng và cá còm.

Không chỉ bảo tồn thiên nhiên, Vườn Quốc gia U Minh Hạ còn là điểm đến thu hút du khách tham quan, trải nghiệm hệ sinh thái rừng tràm đặc trưng.

Chủ động bảo vệ rừng và động vật hoang dã

Công tác quản lý, bảo vệ rừng tại VQG U Minh Hạ được triển khai thường xuyên, phù hợp theo từng mùa. Mùa mưa tập trung chống chặt phá, săn bắt động vật; mùa khô tăng cường phòng cháy, chữa cháy rừng. Hằng năm, công tác trồng rừng đều đạt yêu cầu kỹ thuật, 100% diện tích sử dụng cây tràm theo đúng quy trình lâm nghiệp.

Ông Lê Thanh Dũng, Phó Giám đốc VQG U Minh Hạ,  cho biết, đơn vị thường xuyên tuyên truyền pháp luật về bảo vệ động vật hoang dã thông qua cổng thông tin điện tử, các cuộc họp dân cư vùng đệm và phối hợp địa phương nâng cao nhận thức cộng đồng. Nhờ đó, tình trạng săn bắt động vật rừng giảm đáng kể, số lượng người dân tự nguyện giao nộp động vật hoang dã để thả về tự nhiên tăng lên qua từng năm.

Cán bộ Trung tâm Kiểm soát phòng cháy, chữa cháy rừng Vườn Quốc gia U Minh Hạ trực, theo dõi sát tình hình rừng trong mùa khô để chủ động xử lý khi có tình huống.

Công tác tuần tra, kiểm tra được duy trì liên tục nhằm ngăn chặn vi phạm. Nhiều năm liền, khu vực không xảy ra dịch sâu hại trên diện rộng, giữ ổn định hệ sinh thái rừng.

Ông Phạm Tấn Hiệu, Đội Quản lý bảo vệ rừng cơ động, cho biết, lực lượng được bố trí trực 24/24 giờ, luân phiên tuần tra tại các khu vực trọng điểm, vùng giáp ranh và vùng lõi để ngăn chặn tình trạng săn bắt, đặt bẫy động vật hoang dã. Khi phát hiện vi phạm, lực lượng tiến hành thu giữ tang vật, lập biên bản xử lý và kết hợp tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức người dân.

Số hoá trong quản lý, bảo vệ rừng

Trước áp lực từ diện tích rừng rộng và nguy cơ xâm nhập trái phép, VQG U Minh Hạ đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, bảo vệ rừng. Nổi bật là hệ thống Poacher Cam gồm camera và flycam chuyên dụng do Trung tâm Bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam hỗ trợ.

Các thiết bị giúp ghi nhận chuyển động bất thường trong rừng, truyền dữ liệu tức thời, hỗ trợ lực lượng kiểm lâm phát hiện và xử lý các vụ khai thác mật ong, săn bắt động vật trái phép.

Nhân viên Vườn Quốc gia U Minh Hạ vận hành thiết bị bay phục vụ công tác quản lý, bảo vệ rừng.

Song song đó, đơn vị triển khai bẫy ảnh điều tra đa dạng sinh học, thiết bị ghi nhận dữ liệu hiện trường và ứng dụng điện thoại thông minh phục vụ tuần tra, góp phần giảm áp lực cho lực lượng kiểm lâm.

"Trong mùa khô, hệ thống camera quan sát và camera tầm nhiệt giúp xác định nhanh điểm cháy, hướng gió, toạ độ cháy và hỗ trợ giám sát ban đêm. Nhờ đó, nhiều vụ cháy rừng đã được phát hiện, xử lý kịp thời, hạn chế thiệt hại", Phó Giám đốc VQG U Minh Hạ Lê Thanh Dũng cho biết hiệu quả. 

Đội Quản lý và bảo vệ rừng cơ động duy trì tuần tra, trực 24/24 giờ nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các vụ vi phạm và nguy cơ cháy rừng.  

Hiện VQG U Minh Hạ tiếp tục đề xuất đầu tư mở rộng hệ thống giám sát để phủ kín toàn bộ diện tích hơn 8.000 ha rừng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và bảo vệ rừng theo hướng chủ động, hiện đại và bền vững.

Rừng tràm U Minh Hạ giữ vai trò to lớn trong bảo tồn đa dạng sinh học và cân bằng môi trường sinh thái. Trước tác động của biến đổi khí hậu và áp lực khai thác tài nguyên, việc chung tay bảo vệ rừng, gìn giữ môi trường sống và bảo tồn các loài nguy cấp là trách nhiệm của toàn xã hội, góp phần duy trì hệ sinh thái bền vững cho các thế hệ mai sau.

Minh Trí - Trường Giang