Hành động vì một cộng đồng không khói thuốc

Ngày 31/5 hằng năm được Tổ chức Y tế Thế giới chọn là Ngày Thế giới không thuốc lá nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng về những tác hại nghiêm trọng của thuốc lá đối với sức khoẻ, kinh tế và môi trường. Tại Việt Nam, Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá từ ngày 25 đến 31/5 cũng là dịp để các địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chung tay xây dựng môi trường sống không khói thuốc.

• Lượng nhỏ khói thuốc có thể gây ra tổn thương lớn cho sức khoẻ
• Xây dựng môi trường y tế không khói thuốc lá
• Khói thuốc lá gây hại nghiêm trọng sức khoẻ trẻ em

Năm 2026, chủ đề được WHO lựa chọn là: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá”. Thông điệp này nhằm cảnh báo về những chiến lược tiếp thị tinh vi của ngành công nghiệp thuốc lá, đặc biệt hướng đến giới trẻ thông qua các sản phẩm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng.

Hiện nay, thuốc lá điện tử đang xuất hiện ngày càng phổ biến trong thanh thiếu niên với mẫu mã bắt mắt, hương vị đa dạng như trái cây, bạc hà, chocolate… cùng quảng cáo mang tính “thời thượng”, “sành điệu” trên mạng xã hội. Nhiều học sinh, sinh viên tò mò sử dụng thử nhưng nhanh chóng lệ thuộc nicotine - chất gây nghiện ảnh hưởng nghiêm trọng đến não bộ, hệ tim mạch và hô hấp.

Mít tinh hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá là một trong nhiều hoạt động được tỉnh Cà Mau tổ chức trong nhiều năm qua.

Theo số liệu của ngành y tế, tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc tại Việt Nam vẫn ở mức cao, khoảng 38,9%. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ học sinh từ 13-17 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử đã tăng nhanh trong những năm gần đây. Điều này cho thấy giới trẻ đang trở thành mục tiêu của ngành công nghiệp thuốc lá.

Nhìn vào thực tế hiện nay có thể thấy cuộc chiến chống thuốc lá chưa bao giờ dễ dàng. Dù Việt Nam đã đạt nhiều kết quả tích cực sau hơn 13 năm thực thi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, song tỷ lệ người hút thuốc vẫn còn cao.

Những con số này cho thấy giới trẻ đang trở thành mục tiêu nhắm tới của ngành công nghiệp thuốc lá. Các sản phẩm thuốc lá mới được thiết kế với hàng nghìn loại hương liệu như trái cây, bạc hà, chocolate…, kiểu dáng nhỏ gọn như món đồ công nghệ khiến nhiều học sinh, sinh viên dễ bị thu hút. Nhiều em ban đầu chỉ thử vì tò mò, vì muốn thể hiện bản thân hoặc chạy theo bạn bè, nhưng nhanh chóng rơi vào lệ thuộc nicotine.

Theo WHO, nicotine đặc biệt nguy hiểm với thanh thiếu niên vì não bộ vẫn phát triển đến khoảng 25 tuổi. Việc tiếp xúc nicotine sớm có thể gây suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, rối loạn cảm xúc và tăng nguy cơ nghiện các chất khác. Đây chính là lý do WHO kêu gọi các quốc gia hành động mạnh mẽ hơn để bảo vệ thế hệ trẻ khỏi “cái bẫy” của ngành công nghiệp thuốc lá.

Theo nghiên cứu và đánh giá của cơ quan chuyên môn cho thấy, giới trẻ đang trở thành mục tiêu nhắm tới của ngành công nghiệp thuốc lá.

Ông Nguyễn Tấn Lực, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Cà Mau, cho biết: Không chỉ thuốc lá điện tử, thuốc lá truyền thống vẫn đang là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh được. Nhiều tài liệu nghiên cứu cho thấy, trong khói thuốc có khoảng 7.000 hoá chất, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư.  Thuốc lá liên quan trực tiếp đến ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư thực quản, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều bệnh nguy hiểm khác.

Các nghiên cứu cho thấy hơn 90% trường hợp ung thư phổi có liên quan đến hút thuốc lá.  Không chỉ người hút thuốc bị ảnh hưởng, người hít phải khói thuốc thụ động cũng đối mặt nguy cơ mắc bệnh nghiêm trọng. Trẻ em sống trong môi trường có khói thuốc dễ mắc viêm phổi, hen suyễn, viêm tai giữa và suy giảm miễn dịch. Phụ nữ mang thai tiếp xúc khói thuốc có nguy cơ sinh non, thai nhẹ cân hoặc thai chết lưu.

Nhằm giảm tác hại của thuốc lá trong cộng đồng, xây dựng một xã hội lành mạnh,  tỉnh Cà Mau đã ban hành Kế hoạch về phòng, chống tác hại thuốc lá trên địa bàn tỉnh trong năm 2026. Theo đó, tỉnh đặt mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trên 15 tuổi xuống dưới 38%, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường xử lý các hành vi liên quan thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Ông Nguyễn Tấn Lực, Phó Giám đốc Sở Y tế, cho biết.

Nhằm giảm tác hại của thuốc lá trong cộng đồng, tỉnh Cà Mau đã triển khai nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá năm 2026 như mít tinh, truyền thông lưu động, phát sóng chương trình tuyên truyền trên báo chí, mạng xã hội và gửi tin nhắn SMS cảnh báo tác hại thuốc lá đến người dân.

Đặc biệt, tỉnh Cà Mau chú trọng xây dựng môi trường không khói thuốc tại trường học, bệnh viện và nơi làm việc; tổ chức tập huấn cho giáo viên, cán bộ y tế, lực lượng công an và cộng tác viên cơ sở nhằm nâng cao hiệu quả tuyên truyền và kiểm tra xử lý vi phạm.  Đây là những giải pháp cần thiết trong bối cảnh thuốc lá mới đang len sâu vào học đường và đời sống thanh thiếu niên.

Thông điệp của Ngày Thế giới không thuốc lá năm nay không chỉ dừng lại ở việc kêu gọi từ bỏ thuốc lá mà còn nhấn mạnh việc “vạch trần” những chiêu thức tiếp thị đánh lừa người tiêu dùng. Chung tay nói không với thuốc lá chính là hành động thiết thực để bảo vệ sức khoẻ bản thân, gia đình và cộng đồng, hướng tới một môi trường sống an toàn, lành mạnh và không khói thuốc.

Văn Đum