Số hoá nghề cá để gỡ “thẻ vàng” EC

Uỷ ban Châu Âu (EC) tiếp tục giữ nguyên cảnh báo “thẻ vàng” đối với thuỷ sản Việt Nam sau đợt thanh tra tháng 3/2026. Trước áp lực duy trì uy tín ngành xuất khẩu chủ lực, tỉnh Cà Mau đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý tàu cá, xem đây là giải pháp then chốt nhằm minh bạch chuỗi giá trị và hiện đại hoá ngành kinh tế biển.

• Quyết tâm gỡ "thẻ vàng", vì nghề cá bền vững
• Cà Mau - Khát vọng “biển xanh dựng cơ đồ” - Bài 4: Địa đầu cực Nam - lợi thế vàng cho du lịch biển
• Chung tay gỡ “thẻ vàng” IUU

Đẩy mạnh chuyển đổi số nghề cá

Ngày 22/5/2026, tại xã Gành Hào, Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp tổ chức lớp tập huấn chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU). Nội dung trọng tâm của đợt tập huấn là triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc thuỷ sản khai thác điện tử (eCDT), giải pháp giúp liên thông dữ liệu giữa ngư dân, cảng cá, lực lượng biên phòng, doanh nghiệp chế biến và cơ quan quản lý.

Ông Nguyễn Tiến Thắng, Quyền Trưởng phòng Khai thác thuỷ sản, Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư, khẳng định: “eCDT được xây dựng nhằm quản lý hoạt động khai thác thuỷ sản theo chuỗi giá trị, từ lúc tàu đi biển, về bờ cho đến khi bán vào nhà máy. Mục đích cao nhất là minh bạch hoá toàn bộ quy trình để gắn trách nhiệm của người dân, xã hội, hướng tới việc gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” theo khuyến nghị của EC”.

Ông Nguyễn Tiến Thắng, Quyền Trưởng phòng Khai thác thuỷ sản, Cục Thuỷ sản và Kiểm ngư, giải đáp các thắc mắc của ngư dân, doanh nghiệp Cà Mau về Hệ thống truy xuất nguồn gốc thuỷ sản khai thác điện tử (eCDT).

Theo Thông tư 81 của Bộ NN&MT, từ ngày 1/3/2026, tất cả tàu cá có chiều dài từ 6 m trở lên bắt buộc phải khai báo trên hệ thống eCDT. Đồng thời, Nghị định 41/2026 của Chính phủ cũng quy định chặt chẽ về vùng biển hoạt động, việc vận hành thiết bị giám sát hành trình (VMS) và chế tài xử phạt vi phạm hành chính trong khai thác thuỷ sản.

Để đáp ứng yêu cầu quản lý mới, Cà Mau đang triển khai đồng bộ nhiều nền tảng số như: eCDT, Hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS), hệ thống cảnh báo tàu mất kết nối (VMS Alert), nhật ký khai thác điện tử (eLogbook), cơ sở dữ liệu xử phạt vi phạm hành chính và cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VN Fishbase.

Thuận lợi đi cùng thách thức

Việc chuyển từ ghi chép nhật ký giấy sang sử dụng ứng dụng di động và website là một cuộc cách mạng tư duy đối với nhiều lão ngư. Thực tế triển khai tại Cà Mau thời gian qua cho thấy, bên cạnh những thuận lợi bước đầu vẫn còn không ít khó khăn cần tháo gỡ.

Ngư dân Mã Thanh Tường, Ấp 1, xã Gành Hào (bìa phải), được cán bộ kỹ thuật hướng dẫn sử dụng eCDT.

Là người trực tiếp vận hành hệ thống xuất nhập cảng điện tử, ông Mã Thanh Tường, Ấp 1, xã Gành Hào, chủ của 4 chiếc ghe cào đôi với hơn 40 năm theo nghề biển, chia sẻ góc nhìn thực tế: “Nếu mình sử dụng hệ thống này đồng bộ thì rút ngắn thời gian, giải quyết thủ tục gọn lẹ và nhanh hơn. Muốn xuất hay nhập cảng chỉ cần khai báo trên ứng dụng, thông tin vừa chính xác lại vừa nhanh chóng”.

Tuy nhiên, đối với phần lớn ngư dân lớn tuổi, giao diện thông minh đôi khi vẫn là một trở ngại lớn khi thao tác trên biển. Bản thân các doanh nghiệp thu mua, chế biến xuất khẩu, mắt xích cuối cùng của chuỗi giá trị, cũng gặp phải không ít phiền toái vì phần mềm chưa tối ưu.

Ứng dụng Hệ thống truy xuất nguồn gốc thuỷ sản khai thác điện tử (eCDT) trên điện thoại.

Bà Lưu Minh Mai, đại diện Công ty TNHH Thuỷ sản NIGICO, Ấp 5A, phường Giá Rai, nhận định: “Kê khai điện tử chắc chắn tiện hơn làm giấy truyền thống hồi xưa. Nhưng hệ thống hiện tại chưa hoàn chỉnh lắm. Mỗi khi muốn xem hoặc kiểm tra dữ liệu sản lượng thu mua, tôi phải thoát hẳn ứng dụng ra rồi đăng nhập lại từ đầu thì sản lượng mới hiển thị để bấm xác nhận. Thêm nữa, trên ứng dụng không có chức năng xem trước (preview) để người dùng rà soát xem mình có nhập sai sót ở đâu để kịp thời sửa chữa trước khi gửi”.

Những bất cập mang tính kỹ thuật này đã được cơ quan quản lý ghi nhận. Hiện nay, Bộ NN&MT đang tích cực chủ trì, phối hợp với các bộ, địa phương ven biển, doanh nghiệp công nghệ để bổ sung, hoàn thiện các chức năng của eCDT nhằm đảm bảo hệ thống vận hành an toàn, mượt mà và bảo mật nhất bắt đầu từ tháng 6 năm nay.

Hướng đến nghề cá hiện đại, bền vững

Dù còn những khó khăn bước đầu, quá trình số hoá nghề cá tại Cà Mau đã đạt nhiều kết quả tích cực. Theo thống kê của cơ quan chức năng, từ năm 2024 đến ngày 18/5/2026, hệ thống eCDT đã phát hành 1.948 giấy biên nhận mua bán, 868 giấy xác nhận xuất - cập cảng và 257 giấy chứng nhận nguồn gốc thuỷ sản.

Phần lớn thuyền trưởng, tài công, ngư dân Cà Mau đã quen với việc sử dụng thiết bị hiện đại phục vụ nghề cá.

Đến nay, khoảng 4.500 tàu cá trên địa bàn tỉnh đã thực hiện đầy đủ quy trình kiểm soát điện tử qua eCDT. Hạ tầng công nghệ thông tin tại các cảng cá được nâng cấp đồng bộ, giúp việc đối soát dữ liệu giữa cảng cá và lực lượng biên phòng diễn ra chặt chẽ, không phát hiện trường hợp tàu cá né tránh cập cảng bốc dỡ sản phẩm.

Toàn bộ tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên tại địa phương đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình VMS. Danh sách tàu cá có nguy cơ vi phạm được công khai tại cộng đồng; kết quả xử phạt hành chính cũng được cập nhật minh bạch trên hệ thống dữ liệu điện tử.

100% tàu cá từ 15m trở lên tại Cà Mau có lắp đặt, sử dụng thiết bị giám sát hành trình (VMS).

Đầu tháng 5/2026, Bộ NN&MT đánh giá Cà Mau đã hoàn thành 151/151 nhiệm vụ về chống khai thác IUU theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng.

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục tăng cường lực lượng bám sát địa bàn, kết hợp tuyên truyền và trực tiếp hướng dẫn ngư dân sử dụng các nền tảng số. Khi công nghệ trở thành công cụ quen thuộc của mỗi tài công, ngư dân, chuỗi giá trị thuỷ sản sẽ minh bạch hơn, tạo nền tảng để nghề cá Cà Mau phát triển hiện đại, bền vững và từng bước tháo gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của EC.

Nguyễn Quốc - Lâm Cường