Khai thác đúng cách chất liệu văn hoá dân gian

Chiếc áo bà ba, chiếc khăn rằn, một câu chuyện tưởng như “nói dóc” và những tràng cười của học sinh... từ sân khấu nhỏ trong trường học, hình tượng bác Ba Phi đang được những người trẻ kể lại theo cách gần gũi hơn. Ðằng sau tiếng cười ấy vẫn là đất, là rừng U Minh, là tôm cá và cách người Cà Mau nhìn quê mình bằng sự hào sảng, lạc quan.

• Văn hoá dân gian hồi sinh trong điện ảnh Việt
• Từ lễ hội Bánh dân gian Nam bộ lần thứ V - năm 2016: Nghĩ đến việc bảo tồn nét văn hóa dân gian
• Bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị văn hoá dân gian cho phát triển du lịch

Đưa văn hoá địa phương vào trường học

Chỉ một bộ bà ba, chiếc khăn rằn, anh Trần Hoàng Phúc, chuyên viên Phòng Nghiệp vụ, Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Cà Mau, cùng Ðạo diễn Quốc Tín bước ra sân khấu. Những chuyện "Bắt kỳ đà", "Bẫy chim sen", "Tôm Cà Mau", "Chiếc tàu rùa"... được anh Phúc lần lượt tái hiện bằng hình thức độc diễn. Sau mỗi câu chuyện, anh lại dành ít phút kể cho học sinh nghe về Nghệ nhân Nguyễn Long Phi - người lâu nay người dân quen gọi bằng cái tên thân mật bác Ba Phi.

Ðạo diễn Quốc Tín hoá thân thành nhân vật bác Ba Phi và anh Trần Hoàng Phúc vai Ðậu, cháu bác Ba Phi. (Ảnh nhân vật cung cấp).

Ðiều anh Trần Hoàng Phúc muốn giữ lại sau mỗi buổi diễn không chỉ là tiếng cười. Anh thường giải thích, chuyện kể của bác Ba Phi bắt đầu từ cuộc sống xung quanh mình. Ðất U Minh, rừng tràm, tôm cá, chim thú, những chuyện gặp phải trong đời sống hằng ngày... tất cả trở thành chất liệu. Qua trí tưởng tượng và cách kể chuyện cường điệu, bác Ba Phi làm cho những điều bình thường trở nên lạ lẫm, bất ngờ, khiến người nghe bật cười.

“Người ta nói bác Ba nói dóc nhưng thật ra không dóc bao giờ. Những câu chuyện kể đều bắt nguồn từ những gì có thật ở xung quanh ông. Chính sự màu mỡ, trù phú của Cà Mau, đặc biệt là U Minh Hạ, là chất liệu đẹp để ông kể những câu chuyện”, anh Phúc chia sẻ.

Du khách trải nghiệm hoạt động bắt nghêu, khám phá vẻ đẹp thiên nhiên sông nước tại Khu Du lịch Hoàng Hôn, xã Ðất Mũi.

Cà Mau trong truyện bác Ba Phi có thiên nhiên rộng lớn, có nhiều sản vật, nhưng cũng là vùng đất không dễ sống. Con người phải biết cách thích nghi, phải lao động, phải tìm cách vượt qua những khắc nghiệt của thiên nhiên. Cười để kể chuyện, để chia sẻ với nhau, cũng là một cách nhìn cuộc sống nhẹ đi giữa những nhọc nhằn. Những câu chuyện bác Ba Phi không chỉ đơn giản là chuyện gây cười mà còn bao hàm cả tình yêu quê hương và sự tự hào của người dân về vùng đất mình đang sống.

Ðưa những câu chuyện ấy vào trường học cũng là cách để học sinh làm quen với văn hoá quê hương bằng con đường dễ tiếp nhận hơn. Từ tiếng cười, các em có thể tò mò tìm hiểu thêm về bác Ba Phi, về U Minh Hạ, về văn học dân gian và rộng hơn là về vùng đất nơi mình đang sống.

Kể chuyện của hôm nay

Ngoài việc đưa hình tượng bác Ba Phi vào trường học, có thể khai thác nguồn tư liệu dân gian này vào các chương trình phục vụ du lịch. Du khách đến Cà Mau có thể nghe đờn ca tài tử, thưởng thức những món ăn đặc trưng, tham quan cảnh sông nước và gặp “bác Ba Phi” kể chuyện. Khi ấy, nhân vật không chỉ xuất hiện trên sân khấu nghệ thuật mà trở thành một phần của câu chuyện về điểm đến. “Ðặc biệt, cần có những chương trình kết nối các tour du lịch, địa điểm du lịch tại Cà Mau để phục vụ nghệ thuật chuyện kể bác Ba Phi cho du khách”, anh Trần Hoàng Phúc đề xuất.

Ý tưởng ấy không quá xa lạ nếu nhìn từ cách nhiều địa phương đang khai thác các giá trị văn hoá để tạo thêm trải nghiệm cho du khách.

Anh Trần Hoàng Phúc hoá thân thành nhân vật Bác Ba Phi, biểu diễn và giao lưu cùng các em học sinh trong không khí vui tươi, gần gũi, góp phần mang những câu chuyện, nét văn hóa Nam Bộ đến với học sinh. ( Ảnh nhân vật cung cấp).

Ðây cũng là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát huy giá trị văn hoá trong đời sống hiện nay. Hướng dẫn tuyên truyền ngày Văn hoá Việt Nam giai đoạn 2026-2030 của Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Cà Mau đặt vấn đề kết hợp bảo tồn với sáng tạo, đưa chất liệu văn hoá vào sản phẩm, thị trường, du lịch và không gian số; đồng thời khuyến khích các cơ quan báo chí kể những câu chuyện về quê hương Cà Mau bằng hình thức hiện đại, gần gũi với công chúng, nhất là thế hệ trẻ. Một em nhỏ có thể chưa nhớ hết câu chuyện về bác Ba Phi, nhưng sẽ nhớ ông già mặc bà ba, quấn khăn rằn đã kể một chuyện rất lạ về tôm, về rừng, về chim thú rồi làm cả sân trường cười vang. Sau này, khi có dịp nghe tên bác Ba Phi, biết đâu ký ức ấy sẽ trở về.

Không cần bắt đầu bằng những điều lớn lao, chỉ từ chiếc áo bà ba, chiếc khăn rằn và người trẻ bước lên sân khấu, kể lại chuyện người nông dân ngày trước bằng giọng của hôm nay. Ðể tiếng cười đi trước, tình quê ở lại.

Đại Nguyên