“Gieo” âm nhạc tài tử vào lòng công chúng

Khi đứng trước biểu tượng cây đờn kìm cách điệu lớn nhất Việt Nam, GS-TS Trần Văn Khê đã xúc động bày tỏ: Đây là cách Bạc Liêu đem âm nhạc tài tử “gieo” vào lòng công chúng…”. Một nhận định thốt ra từ trái tim của một bậc thầy tinh thông về đờn ca tài tử (ĐCTT). Điều còn lại là chúng ta “gieo” âm nhạc tài tử vào lòng công chúng như thế nào, ngay từ biểu tượng độc đáo này?

Ca cho dân cùng nghe

Cách đây không lâu, tại đêm văn nghệ bế giảng lớp nâng cao kỹ năng đờn cho các nghệ nhân, tài tử Bạc Liêu với sự chủ trì của NSƯT Thiện Vũ được tổ chức tại Quảng trường Hùng Vương, những tiết mục giao lưu các bài bản của nghệ thuật ĐCTT đã thu hút đông đảo công chúng đến xem. Những bài bản đủ các điệu thức như: Nam xuân, Đảo ngũ cung, Xuân tình, Bình bán chấn, Tây thi… Dù người thưởng thức chưa thể hiểu hết những tinh túy toát lên từ mỗi bản đờn, bài ca nhưng họ vẫn cảm nhận được đó là những cung bậc độc đáo của ĐCTT. Một khán giả cao tuổi bày tỏ rằng, trước đến giờ ông chỉ thưởng thức dòng nhạc tài tử trên đài phát thanh, đài truyền hình. Bây giờ được nghe trực tiếp với cách biểu diễn truyền cảm của các nghệ nhân, tài tử, rồi phong thái giao lưu của người ca với người đờn biểu hiện qua sự “ăn khớp” giữa lời ca và tiếng đờn, qua từng ánh mắt trao gửi tâm tư hòa quyện theo từng bài bản… Từ đó, ông đã cảm nhận được nghệ thuật ĐCTT thật độc đáo! Đây là cảm nhận rất thật của một người dân, không phải là của giới chuyên môn tỏ tường về ĐCTT.

Sự độc đáo ấy cũng chính là tính chất “tâm tấu”, “tâm giao” của ĐCTT mà không phải bất kỳ thể loại âm nhạc nào cũng có thể sở hữu được! Ở những nơi mà nghệ thuật ĐCTT đã trở thành “máu thịt”, là “món ăn tinh thần” của công chúng, đặc biệt là ở những vùng quê thì tính chất đặc biệt của những khúc tâm tấu này đã được công nhận rất rõ. Riêng ở những nơi cuộc sống còn lắm bộn bề, lo toan, hoặc ở những sân chơi giải trí bị dòng nhạc hiện đại chiếm ngự thì thiết nghĩ, ca cho dân cùng nghe những bài bản tài tử - di sản văn hóa thế giới ở Việt Nam, của miền Nam, quả thật là một nhiệm vụ cần làm. Đó là cách chúng ta đem âm nhạc tài tử “gieo” vào lòng công chúng một cách thực thụ như nhận định của GT-TS Trần Văn Khê. Mà “gieo” bằng chính những bài bản của nghệ thuật ĐCTT để công chúng hiểu chân giá trị của một dòng âm nhạc truyền thống, chứ không đơn thuần là nhìn vào biểu tượng cây đờn kìm sừng sững tại Quảng trường Hùng Vương.

Giao lưu đờn ca tài tử tại Quảng trường Hùng Vương - một cách thiết thực để “gieo” âm nhạc tài tử vào lòng công chúng. Ảnh: C.T

Dân Nam bộ nói chung, Bạc Liêu nói riêng, đa số có “máu” mê văn nghệ, trong đó có nhạc tài tử. Rất nhiều người dù chưa am tường những bài bản, lớp lang, nhưng họ lại thuộc nằm lòng những bài ấy, “lên, xuống”, “luyến láy” nhịp nhàng không thua kém những nghệ nhân, tài tử “thứ thiệt”. Họ không phải là nghệ sĩ, nhưng thích, biết và ca nhạc tài tử rất hay, rất mùi. Cho nên nếu tổ chức giao lưu ĐCTT sẽ không lo thiếu người tham gia!

Bấy lâu nay, những buổi sinh hoạt ĐCTT dường như chỉ dừng lại ở những sân chơi dành riêng cho các đội, nhóm, câu lạc bộ ĐCTT có tính “chuyên môn”, chưa mở rộng để những người yêu thích ĐCTT (nhưng không có điều kiện tham gia các đội, nhóm, câu lạc bộ) được tham gia giao lưu, cùng nhau gìn giữ vốn quý của dân tộc.

Trở lại với đêm văn nghệ tổng kết lớp nâng cao kỹ năng đờn, một số khán giả ngồi thưởng thức đã tỏ thiện ý muốn được lên sân khấu để giao lưu, nhưng chương trình của đêm văn nghệ không có khoảng trống để thỏa mãn nhu cầu đó, bởi tất cả đã được sắp xếp như kịch bản! Tại sao không? Ngành chức năng của TP. Bạc Liêu có thể bày ra một không gian cho nghệ thuật ĐCTT định kỳ mỗi tháng một lần tại Quảng trường Hùng Vương, ngay trước biểu tượng cây đờn kìm để âm nhạc tài tử thật sự được “gieo” vào lòng công chúng bằng những tiết mục giao lưu của những nghệ nhân, tài tử chuyên nghiệp với chính người dân, những người biết và yêu nhạc tài tử! Không cầu toàn là những tiết mục thật hay, nhưng đó là những lớp ca, bản đờn mang đúng bản chất “tâm tấu” - một tính chất đặc trưng của ĐCTT Nam bộ!

ĐCTT Nam bộ đã, đang và sẽ như một dòng chảy, chảy xuyên suốt qua bao thế hệ, luôn có sự kế thừa bằng chính tâm huyết, lòng đam mê của những người biết, yêu và trân trọng bộ môn nghệ thuật này. Bạc Liêu đã có một biểu tượng độc đáo để tôn vinh ĐCTT thì thiết nghĩ, việc “gieo” vào lòng công chúng cái giá trị độc đáo của loại hình nghệ thuật này là việc cần làm, đó cũng là cách để âm nhạc thẩm thấu vào người dân bằng con đường gần gũi nhất!

CẨM THÚY