Bác Ba Lê Duẩn và chuyến tàu tập kết

Vào những năm 1955 - 1958, phong trào cách mạng miền Nam lúc bấy giờ bị chế độ Mỹ - Diệm đàn áp dã man, tề ngụy dòm ngó, tai mắt mật thám khắp nơi. Cố Tổng Bí thư Lê Duẩn được Nhân dân Cà Mau che chở, bám trụ hoạt động cách mạng. Chính trong khoảng thời gian này, đồng chí đã soạn thảo bản “Đề cương cách mạng miền Nam”, tiền thân của Nghị quyết 15 của Đảng.

Những chuyến tàu tập kết từ Chắc Băng - Cà Mau ra Bắc cuối năm 1954. 

“Đề cương cách mạng miền Nam” hoàn thành gửi ra Trung ương. Từ phân tích sâu sắc về bản chất của kẻ thù và những năm tháng trực tiếp chỉ đạo phong trào quần chúng, đồng chí khẳng định: Nhân dân ta ở miền Nam chỉ có một con đường là vùng lên chống lại Mỹ - Diệm để cứu nước và tự cứu mình. Đó là con đường cách mạng. Ngoài con đường đó, không có con đường nào khác!

Trong bối cảnh quốc tế không thuận lợi cho các mạng Việt Nam, hòa hoãn giữa các nước lớn “Thi đua hòa bình”, “Trường kỳ mai phục”; “Sợ đốm lửa nhỏ gây ra đám cháy lớn” ảnh hưởng không ít đến nội bộ Đảng. Giữa năm 1957, Bác Hồ quyết định điều đồng chí Lê Duẩn ra Bắc, cùng Bác và Bộ Chính trị chuẩn bị hội nghị Trung ương 15 và Đại hội Đảng toàn quốc. Đề cương cách mạng miền Nam thành cơ sở Nghị quyết 15 và Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ III của Đảng.

Năm 1954, sau khi Hiệp định Genève được ký kết, sông Ông Đốc được chọn làm bến tập kết 200 ngày đêm để đưa bộ đội và đồng bào miền Nam ra Bắc. Nơi đây là một trong 3 điểm tập kết lớn của các tỉnh Nam Bộ.

Sự kiện tập kết được xem là cuộc chuyển dịch lực lượng có ý nghĩa vô cùng to lớn, đưa cán bộ, chiến sĩ, học sinh miền Nam ra miền Bắc lao động, học tập nhằm đào tạo nguồn cán bộ cho cách mạng miền Nam, đưa miền Bắc tiến lên xã hội chủ nghĩa, làm hậu phương vững chắc tiến tới giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Trong những chuyến tàu tập kết ấy, có những đồng chí sau này trở thành cán bộ cấp cao của Đảng và Nhà nước.

Theo lệnh tập kết như mọi người, bà Nguyễn Thị Vân (Nguyễn Thụy Nga) - vợ cố Tổng Bí thư Lê Duẩn chuẩn bị đồ đạc cho mình và chồng con, háo hức nghĩ đến ngày được sống trong bầu không khí mới! “Hai năm sau chúng tôi sẽ quay lại”, bà thầm hứa trong lòng. Nhưng với nhãn quan lãnh đạo sắc sảo, bác Ba Duẩn cứ trằn trọc: “Hai năm hay hai mươi năm?”.

Đồng chí Lê Duẩn trò chuyện với các đại biểu dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV năm 1976. Ảnh: T.L

Đồng chí Ba Duẩn ba lần đánh điện ra Trung ương và Bác Hồ xin được ở lại. Lần cuối được chấp thuận, nhưng ông lại khước từ đề nghị của vợ: “Tình hình miền Nam sắp tới sẽ rất phức tạp. Em ở lại khổ cho em, cho con, hoạt động của anh sẽ dễ bị lộ!”.

Cả gia đình xuống tàu, nhổ neo. Ra khơi được vài giờ thì có chiếc xuồng đón bác Ba Duẩn quay trở vào. Ông giã biệt vợ: “Anh thương vợ con anh thế nào thì thương đồng bào, đồng chí như thế, nên anh phải ở lại. Em ra Bắc ráng nuôi dạy hai con nên người”. Ông ra đi, bà nằm ở cabin, nước mắt cứ trào ra! Ông Lê Duẩn chọn bà Bảy Vân qua tình yêu và sự chung thủy của bà với một người đàn ông khác. Còn bà chọn ông qua tình cảm lớn lao mà ông dành cho đồng bào, đồng chí. (Theo Tri Thức Trẻ, ngày 13/12/2018).

Trong sách “Thư vào Nam” viết: Trên chuyến tàu cuối cùng ra Bắc, ông Ba Duẩn ôm hôn ông Sáu Thọ (đồng chí Lê Đức Thọ) và nói: Anh ra thưa với Bác là tất cả đồng bào, đồng chí trong này đều mong Bác sống lâu, mạnh khỏe. Cho tôi gửi lời chào Bác và anh Trường Chinh và tất cả các anh ngoài đó. Tình hình thế này sẽ đến mười tám, hai mươi năm nữa anh em ta mới gặp lại nhau!

Kỷ niệm 70 năm (1954 - 2024) sự kiện tập kết, chúng ta thành tâm cúi đầu thắp nén tâm nhang tưởng nhớ bác Ba Lê Duẩn và những đồng bào, chiến sĩ cùng những cộng sự của ông suốt chặng đường dài cam go, sinh tử nhất qua hai cuộc kháng chiến trường kỳ đi đến ngày độc lập, tự do cho đất nước, non sông. Như nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm đã viết: “Những người dân nào đã góp tên Ông Đốc, Ông Trang, Bà Đen, Bà Điểm/ Họ đã sống và chết/ Giản dị và bình tâm/ Không ai nhớ mặt đặt tên/ Họ đã làm ra Đất nước/ Đất nước này là Đất nước của Nhân dân”.

Phạm Phi Thường (Nguyên Giám đốc VTV Cần Thơ)