Băn khoăn lối rẽ chọn trường, chọn nghề

Mùa tuyển sinh năm 2025 đang đến gần, mang theo biết bao lo lắng, trăn trở về chọn ngành, trường của học sinh (HS) cuối cấp. Đây là bài toán khó, gây áp lực tâm lý lớn cho cả HS và gia đình. Để hỗ trợ các em, các trường THPT đã chủ động triển khai các chương trình tư vấn hướng nghiệp thiết thực, giúp HS không bị “lạc lối” trước ngưỡng cửa tương lai.

Học sinh khối 12 trong tỉnh tham gia và trao đổi những thắc mắc của bản thân về hành trình chọn trường, chọn nghề tại Chương trình tư vấn hướng nghiệp “Tiếp bước trường thi” năm 2025. Ảnh: Đ.K.C

Phân vân trước ngã rẽ cuộc đời

Gặp em Đặng Thạch Bảo Vy - học sinh lớp 12, Trường THPT Chuyên Bạc Liêu (TP. Bạc Liêu) tại Chương trình tư vấn hướng nghiệp “Tiếp bước trường thi” năm 2025 do Tạp chí Giáo dục TP. Hồ Chí Minh phối hợp với Sở GD-ĐT tổ chức mới đây, bạn trẻ này chia sẻ bản thân muốn học Tâm lý học nhưng nghe nói ngành học này rất “kén” người, với lại thu nhập không cao và khó xin việc khi ra trường. Bởi vậy, Bảo Vy muốn được hiểu rõ hơn về ưu điểm chương trình đào tạo của ngành Tâm lý học tại các trường đại học lớn hiện nay, cơ hội việc làm của ngành học này khi ra trường và các chính sách học bổng dành cho sinh viên (SV) khi theo học…

Còn Tạ Hiền Bảo Ngọc - HS lớp 12, Trung tâm Giáo dục thường xuyên và Hướng nghiệp tỉnh, đến với Chương trình tư vấn hướng nghiệp “Tiếp bước trường thi” năm 2025, em chia sẻ bản thân ấp ủ ước mơ được phát triển ngành Du lịch và mong muốn trở thành một hướng dẫn viên du lịch phục vụ khách quốc tế. Theo Bảo Ngọc, niềm đam mê với ngành Du lịch ngày càng nảy nở khi em được nhìn thấy các anh chị hướng dẫn viên du lịch hướng dẫn khách tham quan trong nước và quốc tế tại các điểm du lịch nổi tiếng thông qua các nền tảng mạng xã hội và ngoài đời thật. Bởi vậy, ngoài việc chuẩn bị một nền tảng kiến thức tốt để có thể vượt qua kỳ thi tốt nghiệp THPT, em đã dành nhiều thời gian để trau dồi thêm tiếng Anh. Nhưng em vẫn còn nhiều thắc mắc, đó là ngoài tiếng Anh thì em cần trang bị, học hỏi thêm những kỹ năng gì để theo đuổi ngành học này? Và khi theo học, ngoài chương trình lý thuyết, sẽ được bố trí thực hành ra sao?...

Cũng tại chương trình, nhiều bạn còn chia sẻ băn khoăn của bản thân, gia đình về cơ hội việc làm trong các cơ quan nhà nước trong bối cảnh tinh gọn bộ máy đang diễn ra; nhiều ngành nghề đang bị AI lấn lướt, thậm chí thay thế… Đó thật sự là bức tranh muôn màu về hành trình định hướng nghề nghiệp của HS cuối cấp. Rõ ràng, việc chọn nghề không chỉ là một quyết định cá nhân, mà còn là một vấn đề xã hội, đòi hỏi sự quan tâm, chung tay của gia đình, nhà trường và toàn xã hội.

Theo một khảo sát của Bộ GD-ĐT đã từng công bố, 65,4% SV năm thứ nhất chưa hiểu hết về mục đích, ý nghĩa của ngành học; 50,8% không biết học xong sẽ làm việc gì và nơi nào tuyển dụng họ; 75,6% SV ít thỏa mãn với nghề đã chọn, học rồi mới thấy không hợp; 32,4% SV muốn được thi lại vào năm sau. Những số liệu trên cho thấy thực trạng HS chưa được định hướng rõ ràng từ khi học THPT, khiến tỷ lệ SV bỏ học giữa chừng để học lại ngành khác gia tăng và gián tiếp nâng tỷ lệ thất nghiệp sau khi ra trường tại Việt Nam tăng cao.

Tỉnh táo để lựa chọn đúng đắn

Thực tế đã qua cho thấy, có nhiều trường hợp HS nhầm lẫn giữa sở thích cá nhân và khả năng nghề nghiệp, dẫn đến đánh giá sai khả năng của bản thân khi lựa chọn ngành nghề. Để giúp HS có lựa chọn đúng đắn, các chuyên gia tư vấn đầu ngành đã chỉ ra rằng: đam mê là những gì bạn yêu thích, có thể dành nhiều thời gian mà không thấy chán, nó gắn liền với cảm xúc và sở thích cá nhân. Trong khi đó, khả năng là những gì bạn làm tốt một cách tự nhiên hoặc có thể phát triển qua rèn luyện. Bởi vậy, khi chọn ngành nghề, HS cần xem xét xem đam mê và khả năng của mình có điểm chung hay không. Nếu vừa yêu thích vừa có năng lực, đó là dấu hiệu tích cực cho thấy có thể phát triển sự nghiệp lâu dài trong lĩnh vực đó.

Ngược lại nếu thích nhưng chưa giỏi, đây có thể là sở thích cá nhân hơn là hướng đi nghề nghiệp thực tế. Trong trường hợp này, HS nên cân nhắc học thêm để nâng cao kỹ năng hoặc tìm hướng đi phù hợp hơn.

Bàn về vấn đề này, TS. Nguyễn Thị Lan Hương - chuyên gia hàng đầu trong tư vấn hướng nghiệp, hiến kế: “Việc chọn trường, chọn nghề là một quyết định quan trọng, ảnh hưởng đến tương lai của mỗi người. Vì vậy, các bạn HS cần phải cân nhắc kỹ lưỡng, tìm hiểu thông tin một cách đầy đủ và chính xác. Các bạn cần phải hiểu rõ sở thích, năng lực, tính cách của mình. Điều này sẽ giúp các bạn lựa chọn được ngành nghề phù hợp với bản thân. Ngoài ra, các bạn cũng cần phải tìm hiểu thông tin về các ngành nghề khác nhau, về cơ hội việc làm, mức lương, yêu cầu của từng ngành nghề. Hãy tham khảo ý kiến của người thân, thầy cô, bạn bè và tham gia các hoạt động hướng nghiệp để có cái nhìn rõ hơn về các ngành nghề”.

Việc chọn trường, chọn nghề là một quyết định quan trọng, nhưng không phải là một quyết định quá khó khăn. Các bạn hãy tự tin vào bản thân, hãy tìm hiểu thông tin một cách đầy đủ, chính xác. Hãy đưa ra quyết định phù hợp nhất với mình theo tiêu chí làm sao để bản thân chọn được một ngành nghề mình vừa yêu thích, vừa có tiềm năng phát triển trong tương lai.

Kim Trúc