Bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em trong gia đình

Khi con người được khẳng định vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự phát triển, thì trẻ em - những chủ nhân tương lai của gia đình, của đất nước cần được quan tâm, dành những điều kiện tốt nhất cho sự phát triển toàn diện.

Xây dựng gia đình hạnh phúc cũng chính là tạo môi trường tốt nhất để gia đình thực hiện việc bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em.

Gia đình là nơi chăm sóc, giáo dục, bảo vệ trẻ em an toàn nhất. Ảnh: C.T

Ngôi trường đầu đời

Để phát triển toàn diện cả về thể chất, nhân cách, lối sống và trí tuệ, trẻ em phải được nuôi dưỡng, chăm sóc, bảo vệ và giáo dục ở cả ba môi trường gia đình - nhà trường - xã hội. Gia đình có thể xem là ngôi trường đầu đời của mọi trẻ em.

Cha mẹ là người trực tiếp có trách nhiệm chăm sóc, nuôi dưỡng để trẻ phát triển toàn diện. Trước hết, cha mẹ giữ vai trò quyết định trong việc phát triển chiều cao, tầm vóc, thể lực cho con mình. Muốn vậy, các bậc cha mẹ trước hết phải hiểu được tầm quan trọng của việc nuôi dưỡng, bảo đảm cho con một chế độ dinh dưỡng, vận động hợp lý, khoa học, phù hợp với lứa tuổi. Người mẹ từ khi mang thai phải được chăm sóc, theo dõi sức khỏe thai kỳ thường xuyên, ăn uống đầy đủ, lành mạnh; có như vậy mới sinh ra được những trẻ nhỏ khỏe mạnh - nền tảng cho sức khỏe về sau.

Sức khỏe của mỗi người bao gồm sức khỏe về thể chất và sức khỏe về tinh thần. Có một thực tế là trong khi sức khỏe thể chất ngày càng được quan tâm thì sức khỏe về tinh thần lại chưa được chú trọng. Đôi khi ngôi trường đầu đời tại gia đình lại gây áp lực cho trẻ nhỏ! Hiện tượng trầm cảm, mất cân bằng về tinh thần, trượt dài vào các tệ nạn xã hội, thậm chí tự tử khi quá bế tắc ở trẻ em ngày càng nhiều. Sự kỳ vọng quá lớn mà không căn cứ vào thực lực của trẻ trong việc học tập, rèn luyện năng khiếu của người lớn đã gây áp lực rất lớn cho trẻ em, các em mất dần đi niềm vui trong cuộc sống, niềm vui đến trường, sợ đối mặt với cha mẹ.

Đôi khi các bậc cha mẹ chỉ nghĩ đến việc chăm lo cho con mình có cái ăn cái mặc, được học hành không thua kém bạn bè mà không quan tâm đến tinh thần, tâm tư nguyện vọng của con; con cái có những biểu hiện tinh thần bất ổn cũng không phát hiện kịp thời để cùng chia sẻ, cùng con giải quyết vấn đề. Đặc biệt, hiện nay tình trạng bạo lực gia đình, trong đó có bạo lực với trẻ em còn diễn biến phức tạp, nhiều vụ việc để lại hậu quả nghiêm trọng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của trẻ về sức khỏe, tinh thần, khả năng học tập.

Cùng việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe, vai trò của gia đình trong việc giáo dục trẻ em cũng đóng vai trò nền tảng, quyết định trong việc hình thành nhân cách của mỗi người. Tuy nhiên, giáo dục tại gia đình cũng đòi hỏi những kỹ năng nhất định, đừng để con cái cảm thấy áp lực ngay chính ngôi nhà của mình

Gia đình thông qua thái độ, tình cảm, tâm lý, mối liên hệ thường xuyên bền vững với trẻ em, truyền thụ cho trẻ em những hành vi ứng xử trong nhà và ngoài xã hội. Không thể có sự hình thành và phát triển nhân cách đầy đủ và hoàn thiện nếu không có một môi trường giáo dục gia đình thuận lợi. Những mối liên hệ của trẻ em với các thành viên của gia đình, nhất là cha mẹ đã quyết định cách thức ứng xử đặc biệt là tình cảm của chúng sau này với chính những người thân trong gia đình và ngoài xã hội.

Đòn roi không phải là cách dạy con tối ưu. Ảnh minh họa: Internet

Lá chắn bảo vệ trẻ em

Gia đình là nơi cung cấp các nhu cầu cơ bản của sự sống còn cho trẻ em như: nơi ăn chốn ở, thực phẩm dinh dưỡng, quần áo, khả năng tiếp cận các dịch vụ y tế về thể chất và tinh thần. Gia đình cũng bảo vệ trẻ em về mặt thể chất, tinh thần khỏi các tác động xấu từ môi trường bên ngoài thông qua việc giám sát các hành vi của trẻ nhằm tránh cho trẻ khỏi các hành vi rủi ro cao như sử dụng thuốc lá, bia rượu, quan hệ tình dục không an toàn... Đồng thời cung cấp, trang bị cho trẻ em những kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ bản thân trước các nguy cơ bị xâm hại.

Để thực hiện chức năng này, cha mẹ và những người chịu trách nhiệm nuôi dưỡng, chăm sóc luôn từng bước truyền đạt các kiến thức, sự hiểu biết về những nguy cơ có thể gây hại cho trẻ, cũng như hướng dẫn cho trẻ về cơ thể, về các rủi ro liên quan, và các kỹ năng để trẻ tự bảo vệ mình.

Gia đình còn hướng dẫn, hỗ trợ trẻ phát triển về mặt nhận thức, kiến thức xã hội, thể chất, tình cảm, đạo đức, tình dục, văn hóa; đồng thời các bậc cha mẹ còn là những người hỗ trợ và liên kết trẻ với các chuyên gia, cá nhân, nhóm tổ chức có chức năng chăm sóc, bảo vệ trẻ em như trường học, bệnh viện...

Có thể nói, chức năng xã hội hóa trẻ em được xem là một chức năng cơ bản của gia đình, qua đó cung cấp cho trẻ các kiến thức và kỹ năng để trẻ có thể tự bảo vệ bản thân khỏi các rủi ro và các hành vi nguy cơ. Trẻ em sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ xâm hại nếu như không được cha mẹ hướng dẫn đầy đủ về các nguy cơ và các kỹ năng tự bảo vệ mình. Cung cấp các kiến thức về xâm hại trẻ em cũng như trang bị cho trẻ những kỹ năng tự bảo vệ mình là điều các bậc cha mẹ phải lưu tâm.

Gia đình có vai trò rất quan trọng trong việc chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em. Hiện nay Đảng và Nhà nước ta chú trọng đến xây dựng, phát triển hệ giá trị gia đình Việt Nam trong tình hình mới. Dù tiếp cận dưới những góc độ khác nhau nhưng một giá trị vô cùng quan trọng là giá trị về con cái, giá trị về nuôi dưỡng, giáo dục đạo đức, lối sống, nhân cách của mỗi người ngay từ những năm đầu đời.

NHẬT QUỲNH