Cần bổ sung chức năng thanh tra, xử lý cho ngành Bảo hiểm xã hội

Ngay từ những tháng đầu năm, Bảo hiểm xã hội (BHXH) tỉnh đã chỉ đạo các đơn vị trực thuộc tập trung làm tốt công tác thu BHXH, bảo hiểm y tế (BHYT) nhằm bảo vệ các quyền lợi chính đáng của người lao động và góp phần thực hiện tốt chính sách an sinh. Tuy nhiên, đến tháng 4/2014, tình trạng nợ BHXH, BHYT vẫn còn chiếm khá lớn với hơn 35 tỷ đồng.

Thanh tra Sở LĐ-TB&XH kiểm tra việc đóng BHXH, BHYT tại một doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu trên địa bàn tỉnh. Ảnh: L.D

Có thể nói, tình trạng nợ BHXH, BHYT đã trở thành vấn nạn không chỉ riêng Bạc Liêu, mà cả nhiều tỉnh, thành khác. Vì vậy, tháng 5/2014, BHXH Việt Nam đã có Văn bản 1549 chỉ đạo các địa phương phải tăng cường công tác thu BHXH, BHYT. Trong đó, yêu cầu các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, đoàn thể thực hiện tốt Nghị quyết 21-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác BHXH, BHYT giai đoạn 2012 - 2020; yêu cầu BHXH các tỉnh chủ động làm tốt công tác tham mưu với cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc ban hành các văn bản hướng dẫn chỉ đạo thực hiện chính sách BHXH, BHYT trên địa bàn. Đồng thời, tham mưu cho UBND tỉnh ban hành quy chế phối hợp trong việc thực hiện chính sách BHXH, BHYT. Quy định rõ trách nhiệm của các sở, ban, ngành và UBND các huyện, thành phố trực thuộc. Thực hiện tốt công tác phối hợp giữa các ngành, thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành để đôn đốc thu hồi nợ; kiên quyết xử phạt những đơn vị đóng chậm, đóng thiếu và cố tình trốn đóng BHXH, BHYT...

Song, những giải pháp trên xem ra vẫn chưa đủ mạnh để công tác thu BHXH, BHYT mang lại hiệu quả. Bởi, những quy định xử lý như hiện nay vẫn còn nhiều kẽ hở và bất cập. Một trong những bất cập dễ thấy nhất chính là cơ quan BHXH được giao quản lý về thu BHXH, BHYT, nhưng lại không được xử phạt, mà chức năng ấy thuộc về ngành LĐ-TB&XH và ngành Y tế. Trong khi đó, lực lượng thanh tra của ngành LĐ-TB&XH và ngành Y tế rất ít, phải tham gia quản lý nhiều lĩnh vực.

Theo thống kê của BHXH Việt Nam, số doanh nghiệp được ngành LĐ-TB&XH và ngành Y tế thanh tra chỉ chiếm khoảng 0,5% số doanh nghiệp tham gia BHXH, BHYT. Từ sự chưa kịp thời cộng thêm hình thức xử lý còn mang tính nhắc nhở, động viên, tuyên truyền nên đến nay vẫn chưa có giải pháp xử lý triệt để doanh nghiệp nợ BHXH, BHYT.

Cần xử lý hình sự đối với nợ BHXH

Trong dự thảo Luật BXHX (sửa đổi) lần này, nhiều chuyên gia và ngành quản lý cho rằng cần bổ sung thêm chức năng thanh tra, xử lý cho cơ quan BHXH, vì đây là cơ quan quản lý trực tiếp thu BHXH, BHYT. Đây cũng là việc làm giúp cơ quan BHXH chủ động hơn trong việc thanh tra, kiểm tra, xử lý và khắc phục những mâu thuẫn vốn tồn tại lâu nay, đó là giao trách nhiệm mà không giao quyền! Thậm chí, có ý kiến cho rằng cần xử lý việc cố tình nợ, chiếm dụng quỹ BHXH, BHYT giống như hành vi trốn thuế, thay vì xử lý hành chính hoặc chỉ nhắc nhở khắc phục như hiện nay.

Hiện nay, mức lãi phạt chậm đóng BHXH còn rất thấp so với lãi suất cho vay từ các ngân hàng, nên nhiều doanh nghiệp cố tình chiếm dụng nguồn quỹ này sử dụng cho mục đích khác và sẵn sàng chịu phạt!? Theo thống kê của BHXH Việt Nam, tình trạng doanh nghiệp ngoài quốc doanh, doanh nghiệp FDI nợ, chậm đóng BHXH chiếm hơn 70% tổng số nợ. Vì vậy, để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động, nhiều ý kiến cho rằng Luật BXHX (sửa đổi) lần này nên nâng mức phạt chưa đóng, chậm đóng BHXH phải cao hơn so với quy định hiện hành.

Bà Nguyễn Thị Minh, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam, đề nghị: “Phải quy định tội chiếm dụng tiền đóng BHXH của người lao động vào Bộ luật Hình sự, chứ không đơn thuần là vi phạm hành chính thì mới đủ sức răn đe, và đề xuất trao quyền phát mại tài sản khi doanh nghiệp phá sản hoặc bỏ trốn cho cơ quan BHXH để xử lý, trả chế độ BHXH cho người lao động”.

Những kiến nghị bổ sung cho dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) là rất cần thiết. Bởi thực tế này cũng đã được chứng minh ở nhiều công ty chế biến thủy sản của tỉnh. Khi doanh nghiệp tuyên bố phá sản, hoặc lâm vào cảnh nợ nần thì quyền lợi của người lao động cũng bị mất. Có những vụ kiện kéo dài nhiều năm vẫn chưa được xử lý thỏa đáng, do công tác quản lý thu hồi nợ chưa được làm tốt ngay từ đầu. Và người lao động phải gánh chịu những hậu quả nặng nề ấy. Đồng thời, nếu không quản lý tốt nguồn quỹ, sẽ kéo theo nguy cơ mất cân đối quỹ lương hưu và tử tuất, vì chi nhiều hơn thu.

Hy vọng, Luật BHXH (sửa đổi) sẽ trao quyền nhiều hơn cho ngành BHXH và sẽ không còn tình trạng doanh nghiệp cố tình chiếm dụng quỹ, người lao động thì luôn bị thiệt thòi. Đây cũng là một trong những giải pháp đảm bảo công bằng xã hội và góp phần thực hiện tốt các chính sách an sinh.

TÚ ANH