Cần nhiều thay đổi cho Công an xã

Dự kiến, Chính phủ sẽ trình dự thảo Luật Công an xã cho Quốc hội khóa XIV xem xét tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10/2016. Nhân đây, chúng tôi đã tìm hiểu sâu về lực lượng công an xã (CAX) trên địa bàn tỉnh và nhận thấy cần nhiều thay đổi cho lực lượng vũ trang bán chuyên trách này.

CAX được giao 14 nhiệm vụ

Hiện nay, lực lượng CAX thực hiện theo Pháp lệnh CAX có hiệu lực từ ngày 1/7/2009. Điều 3 Pháp lệnh quy định: “CAX là lực lượng vũ trang bán chuyên trách, thuộc hệ thống tổ chức của Công an nhân dân, làm nòng cốt trong phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc (TDBVANTQ), giữ gìn trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn xã”.

* Công an xã Long Điền Đông (huyện Đông Hải) diễn tập ứng phó thiên tai, cứu người. 

* Công an xã Hưng Hội (huyện Vĩnh Lợi) tham gia cấp đổi chứng minh nhân dân cho công dân (do Công an tỉnh tổ chức tại địa bàn).  Ảnh: N.Q

Theo Pháp lệnh, CAX có đến 14 nhiệm vụ và quyền hạn. Lực lượng này vừa thực hiện nhiệm vụ tham mưu cho cấp ủy, chính quyền về bảo đảm an ninh trật tự (ANTT), an toàn xã hội, vừa là lực lượng chủ công, nòng cốt trong phong trào TDBVANTQ. CAX là lực lượng trực tiếp đấu tranh, phòng chống tội phạm, bài trừ tệ nạn xã hội, giữ gìn ANTT, an toàn xã hội ở cơ sở.

Cuối tháng 8, đầu tháng 9/2016, Hội Chữ thập đỏ tỉnh lần đầu tổ chức diễn tập cộng đồng ứng phó với thiên tai, thảm họa tại xã Long Điền Đông và thị trấn Gành Hào (huyện Đông Hải). Các công an viên của 2 địa phương này tham gia nhiều khoa mục diễn tập, từ sơ tán dân vào nơi trú ẩn an toàn, dập lửa nhà dân bị cháy, đến việc giữ ANTT địa bàn. Riêng trưởng công an xã phụ trách một đội ứng phó thiên tai. Thời gian chuẩn bị và diễn ra diễn tập hơn 2 tháng. Như vậy, cùng một lúc lực lượng CAX phải làm nhiều việc, cả những việc Pháp lệnh không quy định. Thực trạng này phổ biến ở hầu hết các xã.

Ông Võ Văn Đăng, Trưởng CAX Ninh Hòa (huyện Hồng Dân) cho biết: “Có những việc không phải của công an, nhưng lãnh đạo xã vẫn cơ cấu lực lượng vào để giải quyết công việc dễ và nhanh hơn”. Việc “mượn” màu áo CAX như trên đôi khi dẫn đến sự lạm quyền, vượt quyền.

Lực lượng chưa đáp ứng

Đồng chí Võ Văn Đăng được bổ nhiệm làm Trưởng CAX Ninh Hòa từ năm 2015 - sau khi hoàn thành lớp đại học Luật hệ liên thông. Trước đây, giai đoạn 2008 - 2012, đồng chí từng là công an viên thường trực, sau đó trải qua các vị trí phụ trách địa chính, tư pháp của xã, bí thư chi bộ ấp Tà Ky. Ngoài đồng chí Đăng, CAX xã Ninh Hòa còn 6 đồng chí khác, trong đó hết 4 người mới nhận nhiệm vụ và chỉ có 2 người đã qua đào tạo trung cấp CAX (ngành Quản lý hành chính về trật tự xã hội).

So với địa bàn, xã Ninh Hòa có 9 ấp với 4.600 hộ, diện tích 6.000ha (số tròn), có nhiều kênh rạch, tình hình trật tự phức tạp thì số lượng và chất lượng công an viên thường trực của xã không đáp ứng yêu cầu. Còn công an viên ấp lại bị các công việc của Ban nhân dân ấp chi phối, dẫn đến không đảm bảo ANTT địa bàn.

Trình độ học vấn, chuyên môn nghiệp vụ của CAX chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ hiện nay bắt nguồn từ quy định của Nghị định 73 năm 2009 của Chính phủ. Theo đó, trình độ của trưởng, phó trưởng CAX là tốt nghiệp THPT, còn trình độ của công an viên là tốt nghiệp THCS. Trưởng CAX là công chức cấp xã, phó trưởng CAX và công an viên hoạt động không chuyên trách. Đa số họ không được đào tạo nghiệp vụ công an trước khi được tuyển chọn, bổ nhiệm, công nhận. Trong khi đó, Pháp lệnh giao CAX thực hiện nhiều nhiệm vụ, quyền hạn mang tính chất chuyên ngành của Công an nhân dân. Vì vậy, những thiếu sót, vi phạm kỷ luật, vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền con người, quyền công dân trong thi hành công vụ của CAX là chuyện không hiếm.

Để khắc phục hạn chế này, Thượng tá Lê Thanh Sơn, Trưởng phòng Xây dựng phong trào TDBVANTQ - Công an tỉnh cho biết, định kỳ hằng năm Công an tỉnh mở lớp tập huấn cho trưởng, phó trưởng CAX, còn công an cấp huyện thì tập huấn cho công an viên và công an phụ trách ấp. Song, nhiều CAX kiến nghị thời gian bồi dưỡng, huấn luyện cần kéo dài hơn so với 15 ngày theo quy định hiện hành.

Lực lượng CAX bao gồm con người và các điều kiện bảo đảm thực hiện nhiệm vụ. Cả hai yếu tố này đều chưa đảm bảo. Chỗ làm việc, kinh phí, phương tiện, công cụ hỗ trợ chưa tương xứng với nhiệm vụ được giao. CAX Ninh Hòa phải mượn máy vi tính của UBND xã viết báo cáo, được cấp 1 gậy điện thì nay đã hư, không có phòng tạm giữ hành chính nên không thể ra quyết định tạm giữ, CAX phải thay nhau làm việc với đối tượng có khi tới sáng. Ở xã trọng điểm về ANTT, tình hình cũng không khá hơn. Trung tá Võ Hà Phương, Trưởng CAX Vĩnh Hậu A (huyện Hòa Bình) phân trần: Do đồng lương thấp nên năm nào cũng có công an viên xin nghỉ, ít nhất là 2 người mỗi năm, dẫn đến quy hoạch công an viên thường bị “gãy”.

Tình hình ANTT, an toàn xã hội và tình hình vi phạm pháp luật ở địa bàn nông thôn của tỉnh trong những năm qua diễn biến phức tạp. Song, cơ sở pháp lý để lực lượng CAX thực hiện nhiệm vụ còn bất cập, hạn chế. Trong khi đó, các nhiệm vụ mà CAX đảm nhiệm có liên quan trực tiếp đến việc hạn chế quyền con người, quyền công dân mà theo Hiến pháp năm 2013, việc hạn chế này phải do luật quy định. Cho nên, việc ban hành Luật CAX là cần thiết, tạo hành lang pháp lý để CAX an tâm thực hiện chức năng quản lý về ANTT ở cơ sở.

NGUYỄN QUỐC

Một số chế độ đối với công an xã

Trưởng CAX có thời gian công tác liên tục từ đủ 60 tháng trở lên được hưởng phụ cấp thâm niên. Phó trưởng CAX và công an viên được hỗ trợ đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, trường hợp có thời gian công tác liên tục từ đủ 60 tháng trở lên được hưởng phụ cấp thâm niên.

Trưởng, phó trưởng CAX và công an viên hoàn thành nhiệm vụ liên tục từ đủ 36 tháng trở lên được công nhận hoàn thành nghĩa vụ quân sự tại ngũ trong thời bình.

(Trích dự thảo lần hai Luật CAX trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội tháng 8/2016)