Cháu có được nhận thừa kế căn nhà khi vẫn còn hàng thừa kế thứ nhất?

Hỏi: Tôi năm nay 30 tuổi, hiện đang sống chung trong nhà với bà ngoại đã già yếu, ông tôi đã mất hơn 20 năm. Tôi có hộ khẩu chung với bà tôi, chỉ có hai bà cháu. Tôi đã sống với ngoại từ khi còn bé thơ, vì mẹ tôi mất sớm, tôi chỉ có một mình nên ngoại nuôi dưỡng tôi và tôi sống với bà. Hiện tôi vừa đi làm vừa chăm sóc bà.

Bà ngoại tôi có một căn nhà (hiện hai bà cháu tôi đang ở), bà có nói miệng rằng đây là căn nhà của bà, bà để lại cho tôi để sau này tôi có gia đình sinh sống ở đây, khói hương thờ phụng ông bà.

Nhưng các dì tôi (ông bà ngoại không có con trai) tranh thủ lúc bà tôi yếu đã đòi bà bán căn nhà để chia và nói tôi không nằm trong hàng thừa kế nên không được hưởng tài sản gì. Bà tôi rất thương tôi và cũng không muốn bán căn nhà nhưng không biết phải làm sao vì các dì đều nói, họ mới là hàng thừa kế thứ nhất.

Xin được hỏi, tôi và bà tôi phải làm gì để không phải bán căn nhà? Nếu bà tôi di chúc cho tôi toàn bộ căn nhà thì tôi có quyền hưởng tài sản hay không (tôi không nằm trong hàng thừa kế)?

Trần Thu Sương (TP. Bạc Liêu)

Trả lời: Dựa vào những căn cứ mà bạn cung cấp, chúng tôi xin chia sẻ với bạn như sau:

Bạn không nói căn nhà đó đã được cấp số đỏ, sổ hồng hay chưa? Ai là người đứng tên quyền sở hữu? Nếu là bà của bạn thì cũng phải xác định, căn nhà này bà của bạn xác lập quyền sở hữu với ai hay chỉ một mình? Nếu có ông của bạn thì chắc chắn còn phụ thuộc vào quyền thừa kế của người đồng sở hữu (là người chồng). Còn nếu là tài sản riêng của bà bạn thì lại khác.

Ở trường hợp thứ nhất, nếu đây là tài sản chỉ riêng của bà (xác lập sau khi người chồng qua đời hoặc được cho tặng riêng…) thì bà của bạn là người có quyền quyết định toàn bộ căn nhà trên. Bà của bạn có quyền cho tặng tài sản lại cho bất kỳ ai, hay để lại di chúc cho con, cháu, mà không phụ thuộc vào các hàng thừa kế.

Trong trường hợp này, bạn hãy cùng bà của mình đi đến phòng công chứng, xác lập di chúc cho tặng căn nhà từ bà sang bạn. Như vậy thì dù ở hàng thừa kế thứ nhất, các dì của bạn cũng không có quyền gì đối với tài sản này.

Còn nếu đây là tài sản chung của ông bà, thì cần xác định có phát sinh thừa kế đối với phần di sản tính cho ông của bạn (1/2 căn nhà). Thời hiệu yêu cầu chia thừa kế là 10 năm kể từ khi người có di sản qua đời. Nếu phát sinh việc chia thừa kế, đúng là các dì của bạn là hàng thừa kế thứ nhất, nhưng bạn không phải là không có phần trong việc chia thừa kế.

Mẹ bạn chỉ có một mình bạn và đã qua đời. Như vậy, phần hưởng thừa kế của mẹ bạn sẽ được giao cho bạn, gọi là thừa kế thế vị. Bà của bạn cũng có một phần trong phần thừa kế của chồng. Còn lại 1/2 căn nhà vẫn thuộc quyền quyết định của bà bạn. Trong trường hợp này, chúng tôi vẫn đề nghị bạn nên đưa bà (phải trên tinh thần tự nguyện) đến văn phòng công chứng (hoặc đến UBND xã, phường, thị trấn) xác lập việc cho tặng 1/2 căn nhà là tài sản thuộc quyền sở hữu của bà cho bạn, và một kỷ phần thừa kế của bà với 1/2 căn nhà kia giao cho bạn. Như vậy, cộng với phần bạn được thừa kế thế vị từ người mẹ quá cố, chắc chắn, bạn sẽ là người được quyền ở lại trong nhà và chỉ phải chi trả tiền cho những người dì của bạn, phần định giá sẽ do tòa án quyết định.

Thân ái!

Luật gia Kim Phượng