Chia tài sản thừa kế như thế nào?

Hỏi: Cha mẹ tôi lấy nhau năm 1979, khi đó, mẹ tôi đã có một đời chồng (và hai người con với chồng trước) nhưng đã chia tay nhau. Cha mẹ tôi có một người con chung là tôi. Hai người sống với nhau cho đến ngày mẹ tôi qua đời (năm 2011) nhưng không đăng ký kết hôn. Cha mẹ tôi sống tại thửa đất của mẹ tôi do bà ngoại tôi để lại cho mẹ và mẹ tôi đứng tên trên sổ chủ quyền với diện tích gần 1.000m2 (vừa thổ cư vừa vườn tạp). Năm 2008, mẹ cho tôi 200m2 đất để ra riêng, đất được tách thửa và cấp sổ đứng tên tôi.

Khi qua đời, mẹ tôi không để lại di chúc. Hiện giờ hai người con riêng của mẹ tôi yêu cầu đòi chia tài sản thừa kế là phần đất của mẹ tôi và không đồng ý có phần của cha tôi vì họ nói, đây là tài sản riêng của mẹ chứ không phải tài sản chung của vợ chồng. Và cũng không đồng ý cho tôi được hưởng thừa kế vì cho rằng, mẹ đã chia tài sản cho tôi (200m2 đất).

Xin hỏi, cha tôi có được chia thừa kế đối với tài sản là đất của mẹ tôi không? Và ông có quyền đối với tài sản đó không?

Hai người con riêng của mẹ tôi yêu cầu chia tài sản của bà, nếu chia thì chia như thế nào? Tôi vẫn có quyền yêu cầu được chia thừa kế không, khi đã nhận diện tích đất mẹ tôi cho riêng tôi vào năm 2008.

Lê Văn H. (TP. Bạc Liêu)

Trả lời: Cha mẹ bạn kết hôn năm 1979 nhưng không đăng ký kết hôn, từ đó đến ngày mẹ bạn qua đời, hai người vẫn chung sống với nhau và có con chung. Dựa vào những điều này, có thể thấy, quan hệ hôn nhân của cha mẹ bạn vẫn được công nhận là vợ chồng thực tế (dù không đăng ký kết hôn) và vào thời điểm này được điều chỉnh bởi Luật Hôn nhân - Gia đình (HN-GĐ) năm 1959.

Như vậy, nếu là vợ chồng hợp pháp thì cha bạn đương nhiên vẫn được hưởng di sản thừa kế từ mẹ bạn nếu bà qua đời trước ông (theo quy định chia thừa kế theo pháp luật). Cũng theo quy định của Luật HN-GĐ năm 1959, vào thời điểm đó, pháp luật không quy định tài sản riêng của vợ chồng mà quy định: “Vợ và chồng đều có quyền sở hữu, hưởng thụ và sử dụng ngang nhau đối với tài sản có trước và sau khi cưới”. Do đó, tài sản tuy là của riêng mẹ bạn, nhưng bà đã mang vào cuộc sống chung với cha bạn gần 30 năm, và theo luật này thì cha bạn có quyền sở hữu đối với khối tài sản đó theo tỷ lệ 50/50 (400m2).

Hai người con riêng của mẹ bạn yêu cầu chia tài sản thừa kế là hoàn toàn hợp lý, nhất là khi mẹ bạn qua đời không để lại di chúc. Bạn cũng là con, dĩ nhiên, bạn cũng nằm trong hàng thừa kế theo pháp luật, trừ khi bạn từ chối vì lý do khác.

Việc phân chia mảnh đất đó sẽ được tính toán như sau: 800m2 chia 2 (cha và mẹ bạn). Phần mẹ bạn được 400m2 sẽ được chia đều cho những người con và cả cha bạn, mỗi người một kỷ phần.

Còn diện tích 200m2 đất mẹ bạn cho bạn, đã chuyển quyền đúng quy định thì sẽ được pháp luật bảo vệ.

Thân ái!

Luật gia Kim Phượng