Chú Năm

Trong quãng thời gian khoảng 10 năm kể từ ngày tỉnh Bạc Liêu tái lập, do công việc, tôi hay được gặp chú Năm. Mỗi lần gặp, chú dành cả buổi nói với chúng tôi nhiều điều tâm huyết. Những lời từ chú rất dễ thấu cảm, không hàn lâm bác học, không giáo huấn, và chú cũng chưa bao giờ đứng ở “vai vế” của bậc cha chú yêu cầu tuổi trẻ phải thế nọ thế kia… Một cán bộ hai thời kỳ kháng chiến, vậy mà những lời chú nói gắn kết, hiểu chuyện, thân thiết với thế hệ 6X, 7X, 8X tụi tôi, cứ y như chú đang là người trong cuộc.

Thủ tướng Võ Văn Kiệt đến thăm chú Năm trong những ngày chú mắc bệnh. Ảnh: Tư liệu

Chú Năm nói về triết, về lý tưởng, về truyền thống, về lòng quả cảm, về gian nan của đất nước chuyển mình quá độ… mà lôi cuốn, mặn mòi hơi thở cuộc sống, chứa đựng tâm tư của chính lứa tuổi tụi tôi ngày ấy. Để rồi bao giờ chú cũng kết lại câu chuyện bằng những điều cụ thể mang tính gợi ý đầy thuyết phục. Trong mọi lần gặp gỡ và ở mọi câu chuyện, bao giờ chú cũng thắp lửa cho lớp trẻ, tuyệt nhiên không một lần nào chú nói chuyện riêng tư gì khác. Mặc dù tôi khi ấy biết rằng chú Năm đang nặng lòng và trăn trở lắm với câu chuyện cuộc đời (vụ án Cimexcol Minh Hải).

Chú có một cuốn sổ ghi chép. Cuốn sổ gọn nhỏ, đặt vừa lòng bàn tay người lớn, bọc giấy dầu, các trang được đính lại bằng chỉ đen, có lẽ do tự tay chú làm thì phải. Chú ghi chép tỉ mỉ những gì mà người đứng đầu Khu Đoàn Tây Nam Bộ quan tâm trước mỗi giai đoạn chiến lược của cuộc chiến. Đọc những ghi chép ấy sẽ biết được rằng, để đào tạo một phi công Mỹ phải tốn khối lượng vàng bằng con số tương ứng với trọng lượng viên phi công đó; gặp nhiều câu danh ngôn, phương ngữ hành xử mà thanh niên thời ấy thường nắn nót chép vào sổ tay, nhiều nhất là những câu trích trong “Thép đã tôi thế đấy” của N.Ô-xtơ-rôp-xki, những câu nói, đoạn viết đã thúc giục cả một thế hệ thanh niên Việt Nam thời ấy cầm súng xông ra trận mạc.

Ngày 1/5/2008, tức 26/3 năm Mậu Tý, chú ra đi, trước sinh nhật của chú đúng nửa tháng. Tin chú Năm Hạnh ra đi (chú Lê Văn Bình, nguyên Bí thư Khu Đoàn Tây Nam Bộ; nguyên Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh; Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Minh Hải khóa VIII) không gây bất ngờ, nhưng làm nhiều người buồn thương, hẫng hụt. Không bất ngờ, bởi trước đó nhiều tháng, chú yếu nhiều và không nói chuyện được nữa. Giọng nói khỏe, vang đã nhiều lần tâm huyết cất lên trong những lần họp mặt truyền thống, “Gặp gỡ tháng Ba” giữa các thế hệ cán bộ Đoàn Khu Tây Nam Bộ, ĐBSCL, Minh Hải, Bạc Liêu… - giọng nói ấy không còn cất lên được nữa.

Tang lễ chú, tôi gặp những cô cựu thanh niên xung phong tuyến đường 1C nấc nghẹn bên linh cữu người chú, người anh, người thủ trưởng cũ, kể lại cho thím Năm và mọi người câu chuyện về người Bí thư Khu Đoàn tự tay giặt từng cái áo cái khăn, như người anh chăm chút cho những cô em gái của mình, khi Đại đội nữ thanh niên xung phong phải tập trung giải tỏa gấp số hàng hóa phục vụ chiến đấu giữa đồng bưng mênh mông mùa sa mưa nước nổi.

Tang lễ chú, có rất đông đồng đội cũ, cán bộ hưu trí, thường trực các tỉnh, thành đoàn ĐBSCL; có đoàn của những đảng viên trẻ đến từ thành phố mang tên Bác; có vị Chủ tịch nước đương nhiệm nghẹn ngào bên linh cữu, tiếc thương vĩnh biệt người anh, người bạn chiến đấu thân thiết khi xưa… Trong đoàn xe chầm chậm đưa tiễn chú về nơi an nghỉ cuối cùng, có chiếc xe của Quân đội Lào, gắn vòng hoa của một vị tướng, mang dòng chữ: “Vĩnh biệt anh Năm Hạnh - người bạn tốt của Nhân dân Lào”.

Người xưa nói: “Hạc vàng một lần bay đi không bao giờ trở lại”. Nhưng, người xưa cũng nói: “Hằng tâm như sông cát - Đi về, vũ trụ cùng -  Chẳng chết và chẳng mất - Ly, hợp lẽ thường tình”. Chú Năm - vị thủ lĩnh thanh niên miền Tây Nam Bộ một thời khói lửa không còn nữa, nhưng chú vẫn luôn là vị thủ lĩnh tinh thần trong tôi. Chú ra đi, có một khoảng trống hẫng hụt không hề nhỏ trong công tác giáo dục truyền thống cho tuổi trẻ đồng bằng. Tôi thật sự cảm nhận điều này.

Nghĩa trang chiều muộn. Nơi chú và cha tôi nằm rất gần nhau. Lặng nhìn làn khói nhang nhẹ bay, tôi nghĩ nhiều về chú, về một thuở đoàn viên, một thời tuổi trẻ, một giai đoạn chúng tôi làm công tác thanh niên. Thường vẫn nhớ những gì chú nói, để mỗi bận đến nhà gặp thím Năm, trước di ảnh chú, tôi vẫn được nhìn sâu vào đôi mắt chú thưa rằng, con vẫn đang theo lời chú dặn. Rời trường phổ thông vào đời, cơ duyên cho tôi làm công tác thanh niên và được gặp những người cô, người chú, người chị, người anh như chú Năm, với tôi, đó là điều may mắn.

Thảo Nghi