Chuẩn hóa môi trường lễ hội truyền thống

Công tác quản lý thiếu sâu sát, năng lực tổ chức hạn chế hay một bộ phận người dân vẫn giữ hủ tục lạc hậu… là nguyên nhân khiến cho các lễ hội truyền thống còn tình trạng “đẹp mà chưa đẹp”. Gỡ khó cho vấn đề này, một bộ tiêu chí vừa được ban hành để các địa phương trong cả nước, trong đó có Bạc Liêu làm cơ sở thống nhất những giải pháp tổ chức, quản lý nhằm chuẩn hóa môi trường lễ hội, góp phần gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

Đoàn người tổ chức lễ dâng bông trên đường Trần Huỳnh (Phường 7, TP. Bạc Liêu).

PHA LẪN NHIỀU HÌNH ẢNH CHƯA ĐẸP

Là mảnh đất cộng cư của 3 dân tộc anh em Kinh - Khmer - Hoa, Bạc Liêu được vun đắp bởi những nét văn hóa đặc sắc, điều đó thể hiện rõ nét nhất qua các lễ hội. Đặc biệt, dù là lễ hội đặc trưng của từng dân tộc nhưng hòa quyện trong các lễ hội như: Nghinh Ông, Dạ cổ hoài lang, Kỳ yên, Oóc-om-bóc… lại không khó bắt gặp sự chung vui của đồng bào các dân tộc khác. Chính sự giao thoa ấy cộng với giá trị đặc sắc trong mỗi lễ hội đã tạo nên vẻ đẹp cho văn hóa Bạc Liêu.

Song, trong cái đẹp đó vẫn còn pha lẫn nhiều hình ảnh chưa đẹp mà nguyên nhân bắt nguồn từ việc cơ quan chức năng buông lỏng quản lý, ban tổ chức lễ hội địa phương không nắm vững các quy định. Thực trạng này không những làm ảnh hưởng đến giá trị lễ hội, mà còn tạo ra thách thức cho công tác bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống trong xã hội hiện đại.

Minh chứng là tại lễ dâng bông gần đây, người dân Khmer sinh sống ở Phường 7 (TP. Bạc Liêu) đã tổ chức nghi thức rước đèn trên các tuyến đường nội ô thành phố. Đoàn rước có nhiều xe trang trí màu sắc rực rỡ, với hàng chục người vừa đi bộ, vừa múa rô-băm, rom-vong theo tiếng nhạc xập xình. Những nghi thức lạ mắt đã thu hút người tham gia giao thông hiếu kỳ dừng lại theo dõi, khiến con đường bị ùn tắc giao thông. Bắt gặp cảnh đó, có ý kiến cho rằng, nếu hoạt động này có sự quản lý tốt, người tham gia lễ chấp hành đội mũ bảo hiểm thì lễ hội không chỉ độc đáo mà còn thể hiện sự văn minh.

Hay tại Lễ hội Nghinh Ông trong vài năm gần đây, Ban tổ chức luôn đau đầu vì không ngăn được các hoạt động “ăn theo” như: hát lô tô, trò chơi cá cược... Ngoài ra, việc người dân đến đình, miếu để cúng sao giải hạn trong lễ Kỳ yên cũng khiến lễ hội này mất đi vẻ đẹp vốn có.

Tổ chức trò chơi dân gian tạo không khí vui tươi tại lễ Kỳ yên (xã Vĩnh Mỹ A, huyện Hòa Bình). Ảnh: H.T

NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỔ CHỨC LỄ HỘI

Xuất phát từ yêu cầu bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, Bộ VH-TT&DL mới đây đã ban hành bộ tiêu chí về môi trường văn hóa trong lễ hội truyền thống. Sự có mặt của bộ tiêu chí có ý nghĩa chuẩn hóa, thống nhất cách thức xây dựng môi trường văn hóa trong lễ hội, là thước đo đánh giá năng lực quản lý và tính hiệu quả của công tác tổ chức hoạt động lễ hội tại địa phương.

Bộ tiêu chí đưa ra 9 nhóm tiêu chí quy định trách nhiệm của cơ quan quản lý, ban tổ chức lễ hội. Nổi bật là quản lý nhà nước về lễ hội phải chặt chẽ, đúng quy định pháp luật; đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị đáp ứng yêu cầu tổ chức; các hoạt động văn hóa, thể thao, vui chơi - giải trí phải vui tươi, lành mạnh; bài trừ các hủ tục, tập tục lạc hậu, các hành vi phản cảm, trái với thuần phong mỹ tục của dân tộc. Đối với người tham gia lễ hội thì ứng xử văn minh, mặc trang phục lịch sự, tham gia các hoạt động lành mạnh, phù hợp với phong tục, tập quán và không thực hiện các hành vi vi phạm quy định sử dụng tiền tệ.

Theo Tiến sĩ Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, việc có các hướng dẫn rõ ràng sẽ giúp ban tổ chức lễ hội hiểu được những yêu cầu cần thực hiện để tạo nên không gian lành mạnh, tôn trọng giá trị văn hóa. Bộ tiêu chí còn giúp các lễ hội tập trung hơn vào việc thể hiện chân thực giá trị văn hóa truyền thống, thúc đẩy sự tôn trọng di sản văn hóa.

Với những ý nghĩa đó, Sở VH-TT&DL Bạc Liêu cần sớm tổ chức triển khai, hướng dẫn các địa phương đưa bộ tiêu chí này vào thực tiễn để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, nhất là góp phần làm “sạch” và đẹp môi trường lễ hội.

PHƯƠNG ANH