Chung một cội nguồn

“Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba...”.

Đã là người Việt, thì cho dù ở đâu, mỗi người vẫn khắc ghi câu ấy để tự trong tâm khảm hiểu rằng: dân tộc mình có chung một cội nguồn, một Tổ mà được sinh ra và cùng nhau vun đắp, dựng xây nên một đất nước với bề dày truyền thống đáng tự hào từ ngàn xưa đến nay.

Bài học từ truyền thuyết

Có nhiều tài liệu lịch sử viết về tên gọi, năm trị vì của 18 đời vua Hùng. Và ngay từ khi học tiểu học, mỗi trò đều biết đến những đời Vua Hùng (Hùng Vương) của dân tộc Việt Nam qua truyền thuyết. Khó có thể nhớ chính xác đời Vua Hùng nào gắn với truyền thuyết nào, nhưng hễ nhắc đến Hùng Vương thì ta lại nhớ đến những câu chuyện về Phù Đổng Thiên Vương - Thánh Gióng, người cưỡi ngựa sắt, dùng thanh kiếm sắt đánh tan giặc Ân rồi bay về trời; chuyện Lang Liêu với truyền thuyết về bánh chưng bánh dày; chuyện về hai chàng Sơn Tinh, Thủy Tinh để cưới được Mị Nương (con gái Vua Hùng) phải có lễ vật “voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao”; chuyện đôi vợ chồng Chử Đồng Tử và công chúa Tiên Dung; hay chàng Mai An Tiêm gắn với sự tích dưa hấu và câu nói “của biếu là của lo, của cho là của nợ”...

Ngày Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10/3 âm lịch, ôn lại những truyền thuyết thời các vua Hùng là để chúng ta tưởng nhớ và thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân công lao những vị vua đầu tiên của dân tộc. Đồng thời, cũng là để nhắc về truyền thống đại đoàn kết dân tộc, vì chúng ta là những người có chung cội nguồn, nòi giống. Chính những truyền thuyết về các vị vua Hùng đã ngụ ý nhắc  chúng ta là “gà cùng một mẹ”, những câu chuyện tự ngàn xưa luôn thể hiện đậm nét tinh thần đoàn kết của cộng đồng các dân tộc Việt Nam trải qua bao biến thiên lịch sử.

Đông đảo người dân ở các nơi tựu về Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ) trong ngày Giỗ Tổ. Ảnh: H.T

Sức mạnh đoàn kết dân tộc

Trong bài phát biểu tại hội nghị văn hóa toàn quốc cuối năm 2021, khi đề cập đến những giá trị tích cực về thuần phong mỹ tục của người Việt Nam, ở khía cạnh nêu cao tinh thần tương thân tương ái, đoàn kết, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã dẫn chứng nhiều câu ca dao, tục ngữ để minh họa: “Nhiễu điều phủ lấy giá gương/ Người trong một nước phải thương nhau cùng”, “Bầu ơi thương lấy bí cùng/ Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”, “Thương người như thể thương thân”, “Lá lành đùm lá rách”, “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ”... Chính từ bài học đoàn kết mà dân tộc ta đã chiến đấu và chiến thắng bao nhiêu kẻ thù xâm lược từ hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước; và quan trọng là luôn gìn giữ được một nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc. Sức mạnh đại đoàn kết toàn dân là yếu tố tiên quyết!

Chung một tổ tiên, cùng một cội nguồn, đó là những thông điệp mà mỗi năm cứ đến ngày Giỗ Tổ, mọi người cùng nhắc nhớ. Ở Bạc Liêu, tùy vào điều kiện thực tế, một số trường học (điển hình là Trường THPT Chuyên Bạc Liêu) tổ chức các hoạt động tưởng niệm, ngoại khóa để học sinh hiểu hơn về ngày quốc lễ trọng đại này. Nếu Đền thờ Vua Hùng ở đất Tổ - Phú Thọ có lễ Giỗ Tổ long trọng thì ở từng địa phương, sự tưởng nhớ này cũng được tổ chức với quy mô khác nhau. Dù lớn hay nhỏ, tựu trung tất cả là lòng tưởng nhớ về nguồn cội để gắn chặt hơn tinh thần đoàn kết, vượt qua chông gai, thử thách mà mỗi thời kỳ lịch sử hay hiện tại đều thật cần thiết.

NHẬT QUỲNH

Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương đã được Bộ VH-TT&DL ghi danh vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (đợt 1) và UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể. Từ năm 2001, ngày Giỗ Tổ Hùng Vương trở thành quốc giỗ nước Việt Nam. Từ năm 2007, mùng 10/3 âm lịch hằng năm là ngày nghỉ lễ. Lễ hội Đền Hùng những năm lẻ sẽ do tỉnh Phú Thọ đứng ra tổ chức. Các năm chẵn sẽ có quy mô ở các cấp Trung ương. Lễ hội Đền Hùng không chỉ diễn ra ở khu Di tích lịch sử Đền Hùng (tỉnh Phú Thọ), mà còn diễn ra ở nhiều địa phương trong cả nước như TP. Hồ Chí Minh, TP. Cần Thơ, TP. Đà Nẵng…