Cộng hòa Crimea - cuộc chiến mới ở châu Âu?

Ngày 28/2, Tổng thống tạm quyền Ukraine - Oleksandr Turchynov đã triệu tập phiên họp khẩn cấp những người đứng đầu lực lượng an ninh và quốc phòng nước này để thảo luận những diễn biến tại Cộng hòa Crimea. Cùng ngày, Quốc hội Ukraine đã thông qua nghị quyết đề nghị Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc tổ chức một phiên họp để thảo luận về cuộc khủng hoảng ở quốc gia Đông Âu này. Trước những diễn biến trên, giới quan sát nhận định bán đảo xinh đẹp nằm bên bờ Biển Đen có thể trở thành chiến trường giữa các lực lượng trung thành với Ukraine và Nga.

Quân đội sẵn sàng

Đề nghị của Quốc hội Ukraine phù hợp với bản ghi nhớ năm 1994 mà Ukraine ký với Anh, Nga, Mỹ ở Budapest (Hungary), trong đó các cường quốc đã nhất trí đảm bảo an ninh, độc lập và toàn vẹn lãnh thổ cho Ukraine, đổi lại Kiev phải từ bỏ toàn bộ kho vũ khí hạt nhân còn lại ở nước này sau khi Liên Xô sụp đổ. Quốc hội Ukraine cũng kêu gọi Mỹ và Anh ủng hộ bản ghi nhớ trên nhằm đảm bảo chủ quyền cho Kiev trong bối cảnh căng thẳng lan tới khu vực Crimea. Bên cạnh đó, Quốc hội Ukraine cũng hối thúc Nga ngừng mọi động thái có thể xâm phạm toàn vẹn lãnh thổ của nước này. Trước đó, lực lượng an ninh của Ukraine cho biết họ đã giành lại quyền kiểm soát 2 sân bay trên bán đảo Crimea, gồm sân bay quân sự Belbek gần cảng Sevastopol - nơi có Hạm đội Biển Đen của Nga đồn trú và sân bay quốc tế Simferopol bị các tay súng mà giới chức ở Kiev cáo buộc có quan hệ với quân đội Nga chiếm giữ. 

Tình hình hỗn loạn tại nước Cộng hòa tự trị Crimea thuộc Ukraine tiếp tục diễn biến phức tạp. Sau khi bỏ phiếu giải tán chính quyền hiện tại của Crimea, cơ quan ủng hộ chính quyền lâm thời ở Kiev, các nghị sĩ thuộc cơ quan lập pháp Cộng hòa Crimea đã đồng thời thông qua việc tiến hành trưng cầu dân ý về mở rộng quy chế tự trị cũng như quyền tự quyết của nước cộng hòa, vốn có khoảng 60% số dân là người gốc Nga, vào ngày 25/5 tới.

Nhiều nhà quan sát cho rằng, rất có khả năng kết quả của cuộc trưng cầu dân ý này sẽ trở thành một phong trào ủng hộ Crimea độc lập, để rồi sau đó ngả về Nga. Trong trường hợp, yêu sách đòi độc lập hoặc đòi sáp nhập vào Nga không được chính phủ mới thân phương Tây của Ukraine chấp nhận, rất có thể những hành động quân sự sẽ được cho là giải pháp tối ưu. 

Trong diễn biến có liên quan, ngày 28/2, Chủ tịch Ủy ban các vấn đề gia đình thuộc Duma Quốc gia (Hạ viện) Nga, bà Yelena Mizulina cho rằng Nga cần thông qua một đạo luật điều chỉnh quá trình sáp nhập các vùng lãnh thổ nước ngoài. Theo bà Yelena Mizulina, nếu người dân của một vùng lãnh thổ bày tỏ “rõ ràng và dứt khoát” nguyện vọng muốn hợp nhất với Nga trong một cuộc trưng cầu dân ý, thì điều đó không cần đến bất cứ một hiệp định riêng nào. Vấn đề trên được nêu lên một ngày sau khi Quốc hội nước Cộng hòa tự trị Crimea của Ukraine tuyên bố sẽ tiến hành một cuộc trưng cầu dân ý về quy chế tương lai của vùng lãnh thổ này. Cuộc bỏ phiếu dự kiến diễn ra vào ngày 25/5 tới, trùng với ngày diễn ra cuộc bầu cử tổng thống trước thời hạn ở Ukraine.
Trước cuộc khủng hoảng đang lan rộng tại khu vực Crimea, cả quân đội Nga và lực lượng an ninh Ukraine đều được đặt trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu cao. Mátxcơva cũng khẳng định sẽ “kiên quyết bảo vệ quyền lợi của kiều dân Nga”. Cơ quan biên phòng Ukraine cho biết, ngày 28/2, hơn 10 máy bay lên thẳng quân sự của Nga đã bay vào không phận nước này trên bán đảo Crimea. Ngoài ra, các quân nhân Nga đã phong tỏa một đơn vị biên phòng của Ukraine ở thành phố cảng Sevastopol - nơi Nga bố trí một phần của Hạm đội Biển Đen. Mặc dù trước đó cùng ngày, Hạm đội Biển Đen của Nga đã phủ nhận tin đóng vai trò trong việc chiếm giữ một sân bay quân sự ở gần Sevastopol. Cùng ngày, một người phát ngôn của Ủy ban châu Âu (EC) đã kêu gọi có giải pháp chính trị cho tình hình căng thẳng ở Crimea, đồng thời hối thúc các bên kiềm chế, tôn trọng tính toàn vẹn và thống nhất của Ukraine.

Nga đặt điều kiện phối hợp giải quyết khủng hoảng

Ngày 28/2, Mỹ đã kêu gọi Nga tôn trọng chủ quyền của nước láng giềng, tránh hành động khiêu khích trong bối cảnh 90 máy bay, 120 trực thăng và hơn 800 xe tăng Nga cùng 150.000 binh sĩ và các phương tiện quân sự đang tham gia cuộc tập trận tại khu vực biên giới với Ukraine.

Trước lời kêu gọi của phương Tây, Nga cũng tuyên bố sẵn sàng cùng làm việc với phương Tây để giải quyết cuộc khủng hoảng tại Ukraine, song cho biết lợi ích của toàn bộ nhân dân Ukraine cần phải được xem xét và mọi thỏa thuận đã đạt được cần phải được thực thi. 

Mặc dù Moscow khẳng định cuộc tập trận không liên quan đến những biến cố tại nước láng giềng và mục đích của việc diễn tập chỉ để kiểm tra khả năng sẵn sàng chiến đấu của binh sĩ, nhưng theo ông Dmitri Trenin, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu Carnegie Moscow, đây không chỉ đơn thuần là một động thái “diễu võ giương oai” mà là “một thông điệp” nhằm cảnh báo Kiev không nên áp đặt quản lý bán đảo Crimea bằng vũ lực. 

Cùng ngày 28/2, Tổng thống Nga - Vladimir Putin đã chỉ thị cho chính phủ tiếp tục thảo luận với Ukraine về các mối quan hệ kinh tế - thương mại, đồng thời tham vấn những đối tác quốc tế, trong đó có Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Nhóm các nền kinh tế phát triển (G-8) về vấn đề viện trợ tài chính.

Ông Putin đã chỉ thị cho chính phủ xem xét đề nghị viện trợ nhân đạo của khu vực Crimea ở miền Nam Ukraine.

Tình trạng kinh tế suy sụp với gánh nặng nợ nước ngoài chồng chất đang là một trong những thách thức lớn của chính phủ tạm quyền ở Ukraine. Ngày 28/2, Ngân hàng Trung ương Ukraine thông báo sẽ hạn chế lượng tiền rút khỏi ngân hàng ở mức khoảng 1.000 EUR/ngày trong bối cảnh đồng nội tệ của nước này bị giảm giá xuống các mức thấp kỷ lục, gần 20%. Trong khi đó, Đại sứ Ukraine tại Liên minh châu Âu (EU) Kostiantyn Yelisieiev cho biết nước này muốn ký thỏa thuận liên kết với EU tại hội nghị cấp cao của lãnh đạo các nước EU vào ngày 20 và 21/3 tới. Trả lời trang tin EurActiv, ông Yelisieiev nói: “Việc ký thỏa thuận liên kết sẽ tăng cường sức mạnh của Ukraine trước Nga, nước đang gia tăng sức ép lên chính quyền mới của Kiev”.

Theo SGGPO