Công tác hòa giải cơ sở: Làm thế nào để đạt hiệu quả?

Công tác hòa giải cơ sở (HGCS) là một quy định bắt buộc trong giải quyết khiếu nại, tranh chấp. Dù là theo con đường hành chính hay tòa án, thì đây cũng là một khâu quan trọng và đã được luật hóa. Tuy nhiên, để HGCS là một hoạt động thật sự có hiệu quả, thì còn rất nhiều việc phải bàn.

Hầu như xã, phường, thị trấn nào cũng có ban hòa giải; ở khóm, ấp, khu dân cư thì có tổ hòa giải. Và hầu hết, đến thời điểm hiện nay, mọi tranh chấp, mâu thuẫn trong nhân dân khi ra đến chính quyền đều thông qua bước đầu: HGCS.

Việc hòa giải sẽ được tiến hành từ ấp lên xã, đến huyện, thành phố (nếu đi theo con đường hành chính) hoặc chuyển hồ sơ ra tòa (nếu theo con đường tư pháp). Ngay cả ra tòa, công tác hòa giải cũng được quy định là một bước trong quá trình thụ lý, giải quyết vụ án (trình tự tố tụng). Nói như thế để thấy pháp luật của ta hiện nay rất quan tâm và chú trọng đến hoạt động hòa giải, đặc biệt là HGCS. Đó cũng là một cách để giúp chính quyền “nhẹ” bớt những tranh chấp, khiếu kiện không cần thiết, những khiếu kiện vượt cấp. Đó cũng là cách giúp người dân hiểu nhau hơn, chuyện lớn hóa nhỏ, chuyện nhỏ bỏ qua, tình làng nghĩa xóm được thắt chặt. Và đó cũng là giảm bớt gánh nặng cho cả chính quyền cũng như nhân dân về những khoản chi phí phải “đáo tụng đình” khi mà những việc ấy có thể giải quyết êm xuôi từ cơ sở.

Các thành viên tổ hòa giải ấp Cái Dầy (thị trấn Châu Hưng, huyện Vĩnh Lợi) đang trao đổi vụ việc sắp hòa giải. Ảnh: K.P

Thực tế hiện nay, công tác HGCS vẫn còn một số hạn chế như: Mạng lưới hòa giải chưa đồng đều, số lượng tổ viên tổ hòa giải còn ít. Tổ hòa giải ở một số nơi hoạt động còn mang tính hình thức, chiếu lệ, dẫn đến hiệu quả hoạt động thấp. Một bộ phận tổ viên tổ hòa giải còn hạn chế về kiến thức pháp luật và kỹ năng hòa giải dẫn đến chất lượng hòa giải nhiều việc chưa cao. Kinh phí dành cho công tác hòa giải, chế độ đãi ngộ, bồi dưỡng cho tổ viên tổ hòa giải nhiều nơi chưa được quan tâm đúng mức, kịp thời… Những hạn chế trên đã ảnh hưởng không nhỏ đến công tác hòa giải, làm cho nhiều người không nhiệt tình tham gia các hoạt động HGCS. Một số địa phương chưa nhận thức sâu sắc tầm quan trọng của công tác HGCS nên thiếu sự quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, đầu tư kinh phí, cơ sở vật chất cho công tác này.

Hàng năm, Sở Tư pháp cũng đã tổ chức nhiều đợt tập huấn về nghiệp vụ cho các hòa giải viên cơ sở. Song, việc tập huấn chỉ làm đại trà, và số lần tập huấn còn quá ít nên cũng không thể đảm bảo đã “cập nhật” đầy đủ những kiến thức cần thiết cho các hòa giải viên. Nhất là khi các văn bản quy định pháp luật được ban hành lại sửa đổi liên tục.

Từ những lý do trên, để công tác HGCS ngày càng đạt hiệu quả, thiết thực hơn, cần dựa vào nhiều yếu tố. Nhưng quan trọng nhất vẫn là sự quan tâm đầy đủ của chính quyền các cấp đến hoạt động này. Làm sao để những buổi hòa giải thật sự mang tính chất giúp người dân hiểu rõ: hòa giải là để giúp họ, để các bên hiểu nhau, thông cảm nhau và chấp hành đúng pháp luật. Tránh tình trạng xem HGCS như một bước đệm cho đủ thủ tục để chuyển hồ sơ về trên. Ngoài ra, việc trang bị những kiến thức pháp luật đủ để các hòa giải viên xử lý vụ việc cũng rất quan trọng. Bởi, nếu hòa giải viên có kinh nghiệm, uy tín thôi thì cũng chưa đủ, mà quan trọng là nói sao vừa có tình, vừa có lý để người nghe dễ chấp nhận.

Kim Phượng