Đặc sắc loại hình nghệ thuật sân khấu dù kê

Trong đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào Khmer, ngoài dân nhạc, dân ca và dân vũ thì sân khấu dù kê là một loại hình nghệ thuật đặc biệt, giữ vai trò chủ đạo trong các chương trình biểu diễn phục vụ bà con. Thiếu dù kê thì các loại hình nghệ thuật khác đều trở nên đơn điệu.

Cũng giống như cải lương của người Kinh, vở dù kê bao giờ cũng có nội dung, kết cấu, cốt truyện, cao trào, thắt nút, mở nút… kết hợp với những làn điệu dân ca và vũ đạo. Nếu theo dõi xuyên suốt một vở dù kê, khán giả sẽ dễ dàng nhận ra rằng diễn viên luôn sử dụng ngôn ngữ hát để tường thuật lại sự việc, hoàn cảnh, tâm trạng, giãi bày cái tôi trữ tình để tìm thấy sự cảm thông… Vì vậy, sân khấu dù kê còn được gọi là kịch hát dù kê.

Theo một số tài liệu nghiên cứu, sân khấu dù kê ra đời vào khoảng năm 1920 do người Khmer ở khu vực ĐBSCL sáng tạo. Với mong muốn phục vụ nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của quảng đại quần chúng bình dân, chứ không bó hẹp trong phạm vi phục vụ hoàng tộc nên dù kê vừa kế thừa nghệ thuật sân khấu rô-băm, vừa phát huy và khắc phục những hạn chế của loại hình này và được bà con nồng nhiệt đón nhận. Ông Lý Hùng - Trưởng đoàn nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu, cho biết: “ Ông tổ của dù kê là ba anh em nhà họ Lý ở huyện Mỹ Tú (tỉnh Sóc Trăng). Ông anh cả Lý Cọl đã lập nên gánh hát dù kê, sau đó mời nhiều nghệ nhân, diễn viên, nhạc công giỏi về đào tạo cho anh em trong đoàn. Năm 1921, đoàn dù kê của ông Cọl đi lưu diễn khắp ĐBSCL, được đồng bào vô cùng ưa chuộng và nhiều đoàn dù kê mới lại ra đời. Trên tinh thần kế thừa và phát huy nghệ thuật dù kê truyền thống, anh em đoàn chúng tôi luôn dốc cả đam mê, tâm huyết vào từng vở diễn để mang đến cho bà con những “bữa tiệc tinh thần” thịnh soạn…”.

Một trích đoạn dù kê do Đoàn nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu biểu diễn. Ảnh: K.C

Xem dù kê, khán giả còn hào hứng bởi những màn biểu diễn võ thuật độc đáo, đôi lúc cũng khá hài hước, vui nhộn bởi những diễn viên tài ba; đồng thời, còn thưởng thức những làn điệu âm nhạc Khmer đặc sắc như: hát cúng tổ (khom-rong), hát trai gái yêu nhau (che-chong), hát chia ly (ăng-co-rech)… kết hợp với nhạc nền của nhạc ngũ âm, cha-pây-chom-riêng và nhiều loại nhạc cụ khác. Tất cả tạo nên một tổng hòa vừa sang trọng, vừa gần gũi và vô cùng đặc sắc…

Hiện Đoàn nghệ thuật tổng hợp Khmer Bạc Liêu có 7 vở dù kê, trong đó có những vở dù kê cũ được truyền lại như: “Thạch Sanh chém chằn”; “Át-ca-ra”, “Sự tích song học”… và đoàn đang chuẩn bị cho ra đời 1 vở dù kê mới. Đây là những vở rất được bà con ưa chuộng trong những lần đoàn ra quân “chinh chiến” phục vụ đồng bào dài ngày vào mùa khô và các dịp lễ, tết. Vẫn biết nhu cầu thưởng thức dù kê của bà con là rất lớn, nhưng “lực bất tòng tâm”, bởi để có được một vở dù kê hoàn chỉnh phục vụ bà con, đoàn phải tiêu tốn hơn 400 triệu đồng cho các khâu: đạo diễn, biên kịch, phục trang, cảnh trí… Đó là cái khó mà nhiều đoàn nghệ thuật Khmer hiện đang gặp phải!

Có thể nói, loại hình nghệ thuật nào cũng có những thời khắc hoàng kim, khi thời khắc ấy qua đi thì tất cả sẽ chìm sâu vào quá vãng. Nhưng những tinh túy thuộc về truyền thống, thuộc về văn hóa sẽ mãi được bảo tồn, được phát huy và gìn giữ. Và sân khấu dù kê là một điển hình!

Kim Trúc