Đào tạo nghề cho lao động nông thôn: Vì sao lao động ít tham gia học các nghề phi nông nghiệp?

Thực hiện chủ trương chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng công nghiệp - thương mại - dịch vụ và giảm dần lao động trong sản xuất nông nghiệp, thời gian qua, các địa phương đã tập trung nhiều giải pháp cho công tác đào tạo nghề, đặc biệt là khuyến khích lao động nông thôn (LĐNT) học các nghề phi nông nghiệp. Tuy nhiên, việc vận động LĐNT học nghề phi nông nghiệp thật sự gặp nhiều khó khăn khi Bạc Liêu vẫn còn là một tỉnh thuần nông.

“... Để thực hiện thành công chương trình mục tiêu về việc làm giai đoạn 2011 - 2015, trong lĩnh vực phát triển ngành nghề, Bạc Liêu phấn đấu đến năm 2015 phát triển nhanh về số lượng và chất lượng đội ngũ lao động trong các cơ quan, doanh nghiệp. Qua đó góp phần cải tiến chuyển dịch lao động theo cơ cấu phát triển kinh tế của tỉnh như sau: công nghiệp - xây dựng 24%; nông - ngư - lâm - diêm nghiệp 50%; thương mại - dịch vụ 26%. Trước mắt, cần tập trung đẩy mạnh đào tạo nghề, phát triển nguồn nhân lực cung ứng lao động cho doanh nghiệp, các khu công nghiệp trong, ngoài tỉnh và xuất khẩu lao động”. (Trích văn bản chỉ đạo của UBND tỉnh về thực hiện chương trình mục tiêu về việc làm)

Mở nhiều ngành nghề nhưng vẫn khó thu hút LĐNT

Để thu hút LĐNT tham gia học nghề, các địa phương đã tổ chức nhiều hoạt động như: tư vấn nghề, giới thiệu việc làm, đào tạo nghề theo nhu cầu đăng ký của từng xã gắn với thế mạnh sản xuất của từng địa phương… Bên cạnh đó, ngành LĐ-TB&XH tỉnh thực hiện đa dạng hóa ngành nghề đào tạo từ 28 nghề (theo danh mục đào tạo nghề cho LĐNT) lên đến gần 70 nghề. Tuy ngành nghề đào tạo thì nhiều, nhưng LĐNT chỉ tham gia các lớp học nghề ngắn hạn, và chủ yếu là các lớp tập huấn, chuyển giao mô hình trong sản xuất nông nghiệp.

Đơn cử như huyện Hồng Dân, qua 3 năm thực hiện Quyết định 1956 của Thủ tướng Chính phủ về đào tạo nghề cho LĐNT các ngành nghề phi nông nghiệp, chỉ thu hút hơn 660 lao động tham gia. Trong khi các ngành nghề đào tạo thuộc lĩnh vực sản xuất nông nghiệp thu hút gần 1.830 lao động. Năm 2013 này, kế hoạch đào tạo nghề cho LĐNT của huyện là 2.500 lao động, nhưng chỉ tiêu phấn đấu cho các nghề phi nông nghiệp cũng dừng ở con số khoảng 540 lao động.

Các nghề phi nông nghiệp chưa thật sự hấp dẫn LĐNT là do các cơ sở vẫn đào tạo các nghề cũ lâu nay như: sửa xe honda, may, điện dân dụng và các nghề truyền thống như đan đát, mộc, rèn…

Bà Huỳnh Thị Thanh, Phó trưởng Phòng LĐ-TB&XH huyện Hồng Dân, cho biết: “Việc thu hút LĐNT tham gia học các nghề phi nông nghiệp rất khó. Ở huyện Hồng Dân, ngoài đào tạo các nghề truyền thống lâu nay, thì chỉ có một nghề phi nông nghiệp mới là đan thảm lục bình”. Điều đáng nói, các nghề này chỉ giải quyết thời gian lao động nông nhàn, hay nói cách khác là làm thêm ngoài sản xuất nông nghiệp là chính nên thu nhập thấp và không ổn định. Vì vậy, các nghề này chỉ tập trung ở nhóm lao động nữ.

Ngoài nguyên nhân trên, còn có một nguyên nhân khác là một số địa phương chưa khai thác được triệt để các tiềm năng, lợi thế của mình. Như huyện Đông Hải có thể phát triển nhiều nghề phi nông nghiệp từ thế mạnh khai thác, đánh bắt thủy sản như: nghề sửa chữa tàu biển, đóng tàu, dịch vụ hậu cần nghề cá, chế biến thủy hải sản xuất khẩu… Tuy nhiên, trên thực tế, đây không phải là việc dễ làm.

Ông Phan Văn Cường, một ngư phủ ở thị trấn Gành Hào, huyện Đông Hải cho biết: “Ở đây, đàn ông chỉ có một nghề là đi biển, còn đàn bà thì vá lưới hoặc xẻ khô. Muốn học nghề khó lắm, vì nhiều người không biết chữ. Còn muốn ngư dân làm công nhân chế biến thủy sản thì phải có nhiều nhà máy, chứ có một vài doanh nghiệp thu mua cá rồi chế biến theo kiểu sơ chế thì thu nhập không ổn định, rất khó thu hút lao động học nghề”. Ngoài ra, hạn chế về trình độ, tâm lý còn ngại khó cũng là nguyên nhân khiến nhiều LĐNT ít tham gia học nghề (như vận hành máy, xem sơ đồ, mô hình…).

Cần phát huy vai trò của doanh nghiệp

Thực tiễn cho thấy, giải quyết tốt bài toán thu nhập cần được xem là một trong những giải pháp hàng đầu để thu hút LĐNT tham gia học các nghề phi nông nghiệp. Với thực trạng hiện nay, muốn làm tốt giải pháp này cần phát huy vai trò của các doanh nghiệp trong việc đào tạo nghề và giải quyết việc làm tại chỗ.

Nhờ làm tốt công tác liên kết đào tạo nên nhiều lao động ở huyện Giá Rai có việc làm từ nghề chế biến thủy sản. Ảnh: KT

Thực tế trong nhiều năm qua cho thấy, LĐNT không tham gia học các nghề phi nông nghiệp là do học xong không có việc làm, hay phải đi lao động xa quê. Do vậy, mô hình đào tạo nghề gắn với giải quyết việc làm tại chỗ cần được phát huy, vì đây cũng là giải pháp không thể thiếu trong chuyển dịch cơ cấu sản xuất từ nông nghiệp sang thương mại - dịch vụ, xây dựng - công nghiệp… Các địa phương hoàn toàn làm được việc này, nếu như phát huy được vai trò của các doanh nghiệp.

Điển hình là trường hợp của ông Quách Vĩnh Tuấn (ấp Bà Gồng, thị trấn Ngan Dừa, huyện Hồng Dân). Tuy chỉ là cơ sở xây dựng nhỏ, nhưng ông Tuấn cũng giải quyết việc làm thường xuyên cho 30 - 40 lao động với thu nhập ổn định từ 100 - 150 ngàn đồng/ngày. Ông Tuấn bày tỏ: “Phần lớn lao động ở đây đều là người Khmer nghèo ở ấp Bà Gồng. Vì vậy, họ rất muốn học nghề xây dựng, có việc làm và thu nhập ổn định. Tuy nhiên, do cơ sở xây dựng của tôi còn ở quy mô nhỏ nên giải quyết việc làm cũng có hạn”. Ngay cả huyện Giá Rai cũng rất thành công từ mô hình này thông qua việc đào tạo nghề gắn với giới thiệu việc làm cho LĐNT ở các nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu, may giày công nghiệp…

Có thể nói, việc tập trung khắc phục những khó khăn để thu hút LĐNT tham gia học các nghề phi nông nghiệp hiện nay là rất cần thiết và mang nhiều ý nghĩa. Ngoài phát huy vai trò của doanh nghiệp, cần huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị cho công tác đào tạo nghề. Đây cũng là giải pháp không thể thiếu trong quá trình xây dựng nông thôn mới, hướng đến nền nông nghiệp hiện đại mà vai trò chủ thể của người nông dân mang tính quyết định.

TÚ ANH