Di chúc miệng có được công nhận không?

Hỏi: Cách đây một tháng, ông tôi đột ngột bệnh nặng khó qua khỏi. Trước đó, ông tôi đã dự định lập di chúc để phân chia tài sản cho các con nhưng chưa kịp. Trong lúc gia đình bối rối, ông tôi đã gọi hai người (một người con trai và một người là bạn thân của ông) để trăn trối, trong đó có việc phân chia tài sản của ông cho các con - những người thừa kế. Sau đó ông tôi mất. Việc phân chia bằng miệng của ông được người bạn ghi chép lại, người bạn này và con trai của ông tôi (tức là bác tôi) cùng ký tên.

Sau khi xong tang chế, bác tôi công bố di chúc của ông tôi. Nhưng trong gia đình không đồng ý vì cho rằng, di chúc chỉ có giá trị khi được lập bằng văn bản, có công chứng, chứng thực.

Vậy, xin được hỏi, pháp luật có cho phép và công nhận di chúc được lập bằng miệng hay không? Trong trường hợp di chúc miệng, thì phải thỏa mãn những điều kiện gì?

Trần Thu Huyền (xã Hưng Hội, huyện Vĩnh Lợi)

Trả lời: Nếu một người trong hoàn cảnh bất ngờ bị cái chết đe dọa như trường hợp của ông bạn (đang hấp hối, bị tai nạn…) mà chưa có di chúc, nếu muốn lập di chúc thì pháp luật vẫn cho phép. Do đó, việc mà bạn hỏi, nếu thỏa mãn những điều kiện về di chúc theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005 thì di chúc miệng vẫn được pháp luật công nhận.

Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định, hình thức của di chúc phải được lập bằng văn bản, nếu không thể lập được di chúc bằng văn bản thì có thể di chúc miệng (Điều 649). Nếu lập di chúc miệng thì di chúc được coi là hợp pháp, khi người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng của mình trước mặt ít nhất hai người làm chứng và ngay sau đó những người này ghi chép lại, cùng ký tên hoặc điểm chỉ. Trong thời hạn 5 ngày, kể từ ngày người di chúc miệng thể hiện ý chí cuối cùng thì di chúc phải được công chứng hoặc chứng thực.

Việc lập di chúc miệng còn phải thỏa mãn thêm điều kiện về người làm chứng, tức là những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật của người lập di chúc, người có quyền lợi, nghĩa vụ tài sản liên quan đến nội dung di chúc, người chưa đủ 18 tuổi, người không có năng lực hành vi dân sự không được làm chứng. Sau 3 tháng, kể từ thời điểm di chúc miệng mà người di chúc còn sống, minh mẫn, sáng suốt thì di chúc miệng mặc nhiên bị hủy bỏ.

Như vậy, so sánh với trường hợp gia đình bạn, chúng tôi cho rằng, di chúc miệng gặp sự phản ứng của các thành viên trong gia đình vì một trong hai người làm chứng chính là con của người để lại tài sản thừa kế, bác của bạn là người trong hàng thừa kế thứ nhất, nên không được là người làm chứng. Do đó, di chúc miệng trên không thỏa mãn các điều kiện về người làm chứng.

Thân ái!

Luật gia Kim Phượng