Di sản Đờn ca tài tử với du lịch

Việc đưa di sản phục vụ khách du lịch là một tiềm năng và sức mạnh riêng của văn hóa - nghệ thuật (VH-NT) truyền thống Việt Nam. Thế nhưng, điều cốt lõi là các yếu tố liên quan cần thiết để đưa di sản VH-NT phục vụ du lịch thật sự cần được quan tâm, đầu tư một cách đồng bộ, có lộ trình khoa học và nghiêm túc! Ở Nam bộ, đờn ca tài tử (ĐCTT) là một “đặc sản” văn hóa tinh thần riêng của vùng đất này. Tuy nhiên, để đưa ĐCTT phục vụ du lịch đạt kết quả cao mà vẫn bảo tồn tốt đặc trưng của loại hình nghệ thuật này chính là điều chúng ta quan tâm.

Khi di sản đến với du lịch

Bàn về đưa di sản VH-NT dân gian phục vụ du lịch, xin dẫn một số trường hợp tiêu biểu. Năm 2006, Sở VH-TT&DL Lào Cai đề nghị được phục hồi sinh hoạt âm nhạc dân gian các tộc ít người phục vụ cuộc sống mới và hoạt động du lịch tại địa phương. Sau 4 năm thực hiện, có 53 câu lạc bộ (CLB) đờn hát dân ca hoạt động phục vụ khách du lịch và cộng đồng cư dân địa phương. Các CLB ấy hoạt động đến nay và tạo được sức sống mới cho hoạt động VH-NT truyền thống, thu hút du khách trong nước và quốc tế!

Ở Bắc Ninh, sau khi Quan họ Bắc Ninh được UNESCO công nhận là di sản văn hóa đại diện của nhân loại - nhiều lễ hội ở làng Quan họ đã trở thành điểm đến của khách du lịch trong nước và quốc tế như: Hội Lim, lễ Thủy tổ Quan họ ở đình làng Diềm, Hội thi Quan họ mùa xuân…

Ở Phú Thọ, sau khi Hát xoan được ghi danh là di sản văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp thì nghệ thuật này cũng nhanh chóng được du khách trong nước và quốc tế biết đến. Hình thức trình diễn Hát xoan trong dịp Quốc giỗ các vua Hùng, hay tại cộng đồng 4 phường xoan gốc đều gây ấn tượng đối với du khách. Cách làm ấy vừa nhằm quảng bá, bảo tồn tốt các di sản VH-NT truyền thống trong môi trường văn hóa mới, đồng thời vẫn đáp ứng và phù hợp nhu cầu, điều kiện thực tế của cuộc sống mới hôm nay.

Nhã nhạc cung đình Huế cũng là một đặc sản nghệ thuật hấp dẫn! Qua 8 lần tổ chức Festival Huế thành công, ấn tượng, chúng ta thấy bên cạnh sự hấp dẫn của quần thể di tích cố đô Huế cũng phải kể đến vị trí quan trọng của Nhã nhạc cung đình Huế, của Lý, Hò và nhiều loại hình diễn xướng đặc sắc khác của Thừa Thiên - Huế đối với hoạt động nghệ thuật phục vụ khách du lịch…

Sinh hoạt đờn ca tài tử tại cây xoài 300 năm tuổi (xã Vĩnh Trạch Đông, TP. Bạc Liêu). Ảnh: H.T

Trở lại với nghệ thuật ĐCTT Nam bộ. Chúng ta đều biết ĐCTT được hình thành và phát triển từ thời kỳ sản xuất nông - ngư nghiệp nhỏ lẻ, tự nhiên. Ngày nay, môi trường xã hội, con người luôn đổi mới. Vì thế, không gian văn hóa xưa của ĐCTT nay đã có những biến đổi, thậm chí điều kiện, môi trường trình diễn cũ không còn tồn tại!

Bản chất sinh hoạt ĐCTT là người đờn, người hát có mối quan hệ gắn kết, thân tình. Người thực hành - người thưởng thức có chung cảm xúc, nhu cầu trao đổi tâm tư; khi trình diễn, tính ngẫu hứng, sự thăng hoa, sáng tạo luôn được người thưởng thức tôn trọng, nâng niu trên tinh thần chia sẻ. Quan hệ giữa người thực hành và người thưởng thức là khách du lịch liệu có được mối quan hệ hòa đồng (đồng cảm, đồng lòng) khi họ thưởng thức ĐCTT - loại nhạc tâm giao, ngẫu hứng? Vì vậy, khi đưa ĐCTT vào môi trường văn hóa mới phục vụ du lịch thì đặc điểm của quan hệ thân thiện, gắn kết giữa người thực hành với người thưởng thức rất cần được chú ý để tìm ra giải pháp phù hợp! Việc đầu tư giúp người thưởng thức là du khách có cơ hội tăng thêm hiểu biết về lịch sử, văn hóa, con người Nam bộ và ĐCTT là hết sức cần thiết!

Chúng ta cũng cần xây dựng nội dung tuyên truyền, quảng bá về ĐCTT với nguồn thông tin thống nhất, cơ bản chung. Riêng mỗi địa phương, mỗi CLB, đội, nhóm ĐCTT khi đưa vào phục vụ du lịch lại có thể nêu thêm những thông tin riêng biệt của địa phương để du khách hiểu về đặc điểm văn hóa của mình, hiểu sâu hơn giá trị của di sản, thêm yêu và trân trọng di sản.

Để làm tốt những nội dung trên, vấn đề đặt ra là chúng ta cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các địa phương, các nhà quản lý du lịch với các chuyên gia VH-NT, nghệ nhân, nghệ sĩ để có dịp trao đổi, xây dựng các giải pháp phù hợp với một kế hoạch đồng bộ, lộ trình thực hiện khoa học. Nhà nước và ngành Du lịch cũng cần có những quy định về chế độ chính sách phù hợp cho các mô hình hoạt động nghệ thuật ĐCTT phục vụ du lịch. Như vậy, mục tiêu đưa ĐCTT trình diễn phục vụ du lịch chắc chắn sẽ đạt được những kết quả cao như mong muốn.

PGS-TS Lê Văn Toàn