Di sản nâng tầm di sản

Những cánh đồng muối trắng mênh mông đã đón du khách tấp nập trong Festival nghề Muối Việt Nam - Bạc Liêu năm 2025 vừa qua. Và lâu nay, nhiều bài bản đờn ca tài tử (ĐCTT) cũng thu hút sự thưởng thức say mê của khách khi dừng chân ở nơi được mệnh danh là một trong những “cái nôi” của nghệ thuật ĐCTT Nam Bộ.

Cho nên có thể thiết kế tua du lịch (DL) kết hợp di sản nghề muối và di sản ĐCTT trên đất Bạc Liêu. Các di sản sẽ nâng tầm nhau với sự đan xen này.

Khi lời ca “hóa ngọt” hạt muối

Văn học - nghệ thuật Bạc Liêu có nhiều sáng tác vẽ nên bức chân dung tuyệt vời về nghề muối - “hóa ngọt” cho cái nghề đong đầy nhọc nhằn! Trong số đó có nhiều sáng tác vọng cổ, bài bản ĐCTT. “Ngọt tình hạt muối Kinh Tư” của tác giả Vưu Long Vĩ (từng đoạt Huy chương Vàng Hội diễn “Tiếng hát hẹn hò 9 dòng sông” lần thứ XVIII tại tỉnh Bến Tre năm 2022) là một trong những sáng tác ấy. “Chuyện làm muối với bao khó nhọc, từ việc bừa đất, đến việc phơi sân. Rồi nước chạt được lấy từ biển Đông, chờ nắng gió kết tinh đọng hạt mặn nồng. Muối được cào, gom chất đống vung, đậy kín chờ một ngày ghe thương lái vào mua”. Nghe lời ca để thắm bao gian lao nghề muối.

Cách đây cũng khá lâu, trong một chuyến về Bạc Liêu, nhìn hình ảnh hạt muối kết tinh từ biển mặn, nghe chuyện sống đời cần lao mà người ta vẫn thủy chung với muối đã khiến soạn giả Ngô Hồng Khanh viết nên bài “Biển cạn”: “Thương lắm em tôi, dáng nhỏ thân thương dầm mưa dãi nắng, nắng rám tay em nâng hạt muối trắng ngần… Cá kèo kho muối Bạc Liêu, lấy chồng quê biển thêm yêu Gành Hào”. Phó Thủ tướng Chính phủ - Trần Hồng Hà đã mượn câu hát về muối trong bài vọng cổ này khi đưa ra những chỉ đạo cho ngành diêm nghiệp: “muối Long Điền vẫn mặn nghĩa thủy chung”...

“Đông Hải yêu thương” là một sáng tác ĐCTT điệu thức Xuân Tình mà tác giả Mai Xuân Thưởng vừa cho ra mắt như một món quà tinh thần gửi đến Festival nghề Muối vừa qua. Những hình ảnh tu muối, công nghệ trải bạt trong nghề muối, tài tử đờn ca trên sông nước hữu tình... cũng được tác giả đưa vào sáng tác.

ĐCTT nói riêng, cùng nhiều loại hình nghệ thuật khác nói chung đã có công “chắp cánh” cho hạt muối Bạc Liêu. Từ đó, ta thử hình dung về hình ảnh trên những cánh đồng muối trắng mênh mông, bỗng cất lên những giai điệu ĐCTT, trong đó có những bài bản, câu ca về hạt muối, đời người làm muối. Nghề muối gian truân sẽ trở thành hình ảnh thi vị mang chất văn hóa bản xứ độc đáo nhờ những bài bản, nhịp phách của ĐCTT!

Một tiết mục ca cảnh ngợi ca nghề làm muối, hạt muối trong Chương trình nghệ thuật “Về Bạc Liêu nghe đờn ca tài tử”. Ảnh: H.T

Đưa đờn ca ra đồng muối

DL muối kết hợp ĐCTT sẽ là một trải nghiệm độc đáo mang đến cho du khách cơ hội khám phá vẻ đẹp thiên nhiên và văn hóa đặc sắc của vùng đất này.

Trên cánh đồng muối, du khách sẽ được tận mắt chứng kiến quy trình sản xuất muối truyền thống của người dân địa phương, những cánh đồng muối trắng trải dài lấp lánh dưới ánh nắng mặt trời tạo nên một khung cảnh tuyệt vời. Và sau khi đã check-in đến “mỏi gối chùn chân” thì được thư thả ngồi xuống trong không gian của ĐCTT với những sáng tác liên quan đến muối, sự thủy chung của diêm dân trăm năm gắn đời với nghiệp mặn này - sẽ là một trải nghiệm mới  và “không đụng hàng”!

Bạc Liêu hoàn toàn có thể tổ chức các chương trình biểu diễn ĐCTT tại các điểm DL về muối sắp được “trình làng”. Du khách có thể vừa thưởng thức những giai điệu ngọt ngào vừa ngắm nhìn đồng muối trắng mênh mông để có một trải nghiệm trọn vẹn về DL muối và ĐCTT tại Bạc Liêu - hai di sản tầm quốc gia và quốc tế. Câu chuyện của diêm dân được nghệ thuật hóa trong từng bài bản tài tử cùng những trải nghiệm thực tế của du khách khi tham gia các hoạt động DL tại làng muối, chắc chắn sẽ làm tăng tính lan tỏa và thu hút sự quan tâm từ cộng đồng về một tua DL rất... Bạc Liêu!

Hiện nay, xu hướng DL trải nghiệm đang phát triển. Du khách ngày càng quan tâm đến các hoạt động thực tế, muốn khám phá và trải nghiệm nghề truyền thống. Khi có sự hợp tác giữa ngành văn hóa, các doanh nghiệp lữ hành và cộng đồng địa phương thì DL nghề muối kết hợp ĐCTT hoàn toàn có thể tạo ra mô hình mới mẻ, hấp dẫn và mang giá trị kinh tế bền vững cho cả hai loại hình di sản.

Và không tự dưng có một thầy giáo không phải “dân nhà nghề” nhưng đã tạo nên hình hài chiếc đờn kìm bằng muối độc đáo trong Festival nghề Muối vừa qua. Đó là khi ý thức tự tôn văn hóa bản địa đã ngấm vào suy nghĩ biến thành hành động của thầy! Di sản muối - di sản ĐCTT đã hòa quyện nhau, ở ngay trong một “công trình” nhỏ mang ý nghĩa lớn. Và những câu chuyện nối dài sự hòa quyện này ở tương lai là rất cần!

 CẨM THÚY