Doanh nghiệp chiếm dụng quỹ bảo hiểm: Người lao động lao đao

Doanh nghiệp cố tình chây ì không đóng tiền bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp (BHXH, BHYT, BHTN) cho người lao động đã trở thành vấn nạn lâu nay. Ngành quản lý cứ thay nhau vào cuộc động viên, nhắc nhở, thậm chí sử dụng cả biện pháp xử phạt, nhưng doanh nghiệp vẫn thờ ơ. Bởi với mức phạt như hiện nay, vẫn chưa đủ sức răn đe để doanh nghiệp thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình đối với người lao động.

Người lao động bị thiệt thòi

Theo thống kê của BHXH tỉnh, tính đến nay nợ BHXH, BHYT, BHTN trong toàn tỉnh hơn 30 tỷ đồng và chủ yếu tập trung ở các doanh nghiệp. Điều đáng nói, ngay cả những doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh có hiệu quả vẫn cố tình nợ. Trong đó, gần 120 doanh nghiệp nợ tiền bảo hiểm trên 12 tháng. Điều này cũng đồng nghĩa với việc có đến hàng trăm lao động không được hưởng các quyền lợi chính đáng của mình, cũng như doanh nghiệp đã không thực hiện đúng nghĩa vụ mà người lao động đã gửi gắm. Doanh nghiệp trích phần lương của người lao động để đóng BHXH, BHYT, BHTN, nhưng lại không nộp cho cơ quan BHXH mà cố tình chiếm dụng để sử dụng vào mục đích khác. Việc làm này đã đẩy người lao động vào cảnh rủi ro khi cần đến các chính sách bảo hiểm. Nhiều trường hợp công nhân khi cần đến thẻ BHYT để đi khám chữa bệnh mới phát hiện công ty chưa đóng tiền nên chưa có thẻ - mặc dù lương hàng tháng vẫn cứ bị trừ!? Đó là chưa kể đến việc doanh nghiệp chiếm dụng quỹ, làm ăn thua lỗ cũng làm cho người lao động phải mất trắng vì doanh nghiệp có đóng bảo hiểm đâu mà hưởng!

Chế biến thủy sản xuất khẩu - một trong những ngành cần thực hiện tốt các chính sách bảo hiểm cho người lao động. Trong ảnh: Chế biến tôm xuất khẩu tại huyện Giá Rai. Ảnh: Lâm Hỷ

Thời gian gần đây, trên địa bàn tỉnh xảy ra một số vụ đình công tự phát từ nhiều công nhân trong ngành chế biến thủy sản xuất khẩu. Có nhiều người đã gắn bó với nghề hơn chục năm, vậy mà nhiều công ty vẫn xem họ là lao động công nhật và họ chưa bao giờ cầm được trên tay thẻ BHYT. Trong khi lao động trong ngành chế biến thủy sản xuất khẩu cần được chăm sóc sức khỏe. Bà Lê Thị Thu, một công nhân lột tôm, phường 8, TP. Bạc Liêu, cho biết: “Đa số công nhân làm nghề này đều tính công nhật theo kiểu làm ngày nào lấy tiền ngày đó. Công nhân chúng tôi ai cũng muốn có thẻ BHYT để đi khám chữa bệnh, vì làm nghề này hầu hết đều bị bệnh nghề nghiệp. Có ngày làm ca hai đến ca ba thì sức nào chịu nổi. Vì khi có tôm là phải làm, nếu không làm thì chẳng có thu nhập”.

Thực trạng người lao động không được hưởng các quyền lợi chính đáng này thật sự trở thành vấn đề nhức nhối. Có nhiều lao động khi xảy ra bệnh tật, hoặc không còn sức lao động phải nghỉ hưu, khi về già hoàn cảnh gặp nhiều khó khăn. Đáng lẽ ra, cuộc sống của họ sẽ đỡ vất vả hơn khi được hưởng các chế độ từ BHXH. Nguyên nhân chính vẫn là người sử dụng lao động không quan tâm, hoặc cố tình chiếm dụng quỹ.

Công đoàn ở đâu?

Vì sao doanh nghiệp vẫn cứ “vô tư” nợ và vi phạm các quy định về Luật BHXH cũng rất đơn giản là các chế tài xử lý doanh nghiệp cố tình chây ì, chiếm dụng quỹ bảo hiểm hiện nay vẫn chưa đủ sức “gãi ngứa” doanh nghiệp. Đặc biệt là mức xử phạt chậm đóng bảo hiểm luôn thấp hơn lãi suất cho vay từ các ngân hàng. Vì vậy, doanh nghiệp cố tình chiếm dụng quỹ và chấp nhận chịu phạt, vì tính ra vẫn lãi hơn so với vay vốn ngân hàng phục vụ cho sản xuất. Sản xuất thì phải rủi ro, nếu sinh lãi thì doanh nghiệp “nín thinh” tự hưởng, còn thua lỗ thì coi như các chế độ của người lao động cũng bị mất theo.

Vấn đề đặt ra ở đây là hầu hết các doanh nghiệp đều có thành lập tổ chức công đoàn, nhưng các quyền lợi hợp pháp và chính đáng của người lao động gần như chưa được công đoàn bảo vệ. Đáng lẽ ra, việc doanh nghiệp cố tình chiếm dụng quỹ và chây ì này phải được tổ chức công đoàn lên tiếng, thậm chí đấu tranh cho các quyền và lợi ích của người lao động. Đằng này ở nhiều doanh nghiệp lại không thấy vai trò của công đoàn. Phải chăng đây cũng là nguyên nhân chính dẫn đến thực trạng nhiều lao động đến nay vẫn bị coi là lao động công nhật? Cũng như doanh nghiệp bị “lờn thuốc” khi việc tham gia BHXH, BHYT, BHTN chủ yếu chỉ để đối phó với đoàn kiểm tra và năm nào cũng nợ?

Ông Bùi Thành Biên, Trưởng phòng thu BHXH tỉnh, cho biết: “Với thực trạng nợ BHXH, BHYT, BHTN hiện nay, UBND tỉnh đã chỉ đạo thành lập tổ công tác liên ngành để thu nợ. Bên cạnh đó, còn phát triển thêm đối tượng tham gia BHXH, BHYT, BHXH. Trong đó, UBND tỉnh cũng chỉ đạo tăng cường hơn nữa công tác thanh tra, kiểm tra, truy thu và xử lý nghiêm các đơn vị cố tình không đóng hoặc chây ì”.

TÚ ANH

Để bảo vệ các quyền lợi chính đáng của người lao động và nâng cao hơn nữa trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc thực hiện các chính sách BHXH, BHYT, BHTN, cũng như giải quyết những bất cập trong việc xử lý doanh nghiệp cố tình chây ì chiếm dụng quỹ BHXH, BHYT và BHTN; BHXH Việt Nam đề nghị Quốc hội, Chính phủ sớm sửa đổi, bổ sung Luật BHXH, Luật BHYT để khắc phục những bất cập của chính sách, cơ chế như: nâng mức xử phạt hành chính, nâng lãi suất chậm đóng như lãi suất quy định tại Luật Quản lý thuế… Đồng thời đưa vào Bộ luật Hình sự tội danh trốn đóng BHXH, BHYT và xử lý hình sự đối với một số hành vi vi phạm Luật BHXH, Luật BHYT; tăng cường giám sát việc thực hiện chính sách BHXH, BHYT; giao cơ quan chức năng thanh tra xử lý vi phạm cho ngành BHXH để kịp thời thanh tra, xử lý các hành vi vi phạm về BHXH, BHYT… Bên cạnh đó, BHXH Việt Nam kiến nghị, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tăng cường tham gia xây dựng chính sách, pháp luật; tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật và thực hiện chức năng giám sát trong quá trình thực hiện chính sách về BHXH, BHYT. Xây dựng quy chế phối hợp với các cơ quan quản lý để tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả chính sách pháp luật về BHXH, BHYT. Tăng cường giám sát cấp ủy, chính quyền địa phương trong việc triển khai thực hiện Nghị quyết số 21-NQ/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác BHXH, BHYT giai đoạn 2012 - 2020. (Nguồn: BHXH Việt Nam)