Dòng chảy của đờn ca tài tử trên đất Bạc Liêu

Bài 3: Phong trào ĐCTT bạc liêu thời hiện tại

>>Bài 1: Xuôi về phương Nam
>>Bài 2: Bạc Liêu - một trong những “cái nôi” của ĐCTT

Theo thống kê của Sở VH-TT&DL, tỉnh Bạc Liêu hiện có gần 70 câu lạc bộ (CLB) - đội - nhóm sinh hoạt đờn ca tài tử (ĐCTT) và trên 500 nghệ nhân, tài tử tham gia ĐCTT. Những con số chứng tỏ sức sống mãnh liệt và con đường lưu truyền, nối nghiệp của phong trào ĐCTT khá bền bỉ của người dân nơi đây.

Phong trào ĐCTT ở Bạc Liêu cũng như các tỉnh có nghệ thuật ĐCTT cứ âm ỉ chảy như những nhánh sông để cùng hòa vào dòng chảy lưu truyền một di sản văn hóa. Những nhánh sông cứ chảy mãi, có lúc ồn ào, có khi lặng lẽ, nhưng không bao giờ ngừng nghỉ…

Biểu diễn ĐCTT tại hội diễn nghệ thuật quần chúng. Ảnh: C.T

Được xem là “món ăn tinh thần” không thể thiếu, ở nông thôn từ xưa đến nay, đám tiệc nào cũng có ĐCTT. Ai biết đờn ca, dù chỉ bập bõm thôi cũng rủ nhau gầy sòng mà đờn ca, chơi thoải mái, ai biết gì chơi nấy, rao đờn rớt nhịp thì đờn lại, hát sai nhịp thì vô lại, không ai bắt bẻ ai, chơi nhạc tài tử phóng khoáng là vậy! Thế là, từ rủ rê nhau thành nhóm đi đờn ca ở các đám tiệc, dần dần các đội - nhóm ĐCTT được thành lập, rồi về sau là các CLB ĐCTT. Gắn liền với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, mỗi khóm, ấp được công nhận đạt chuẩn văn hóa, Ban chủ nhiệm lại chủ động thành lập mới hoặc củng cố (đội hình đã có sẵn) các CLB ĐCTT từ những CLB này dần chọn lọc thành những CLB cấp xã, rồi cấp huyện.

Nếu hoạt động có hiệu quả, các CLB ĐCTT chính là hạt nhân để phát triển phong trào từ cơ sở. Những thầy đờn chuyên nghiệp của tỉnh hiện nay (đã tham gia vào CLB ĐCTT tỉnh) như Tư Loan, Thanh Sử, Ngọc Cần… họ xuất thân từ tận miệt đồng bưng, từ CLB cấp ấp lên cấp xã, huyện rồi “tiếng lành đồn xa”, tài năng được nhìn thấy, họ trở thành những nghệ nhân tiêu biểu của tỉnh. Từ một anh chàng rày đây mai đó đi đờn ca hát xướng ở quê mình (huyện Phước Long), nghệ nhân Tư Loan được đi xuất ngoại biểu diễn, và mới đây lại được vinh dự đại diện cho hàng ngàn nghệ nhân cả nước phát biểu cảm nghĩ tại lễ vinh danh ĐCTT vừa qua tại TP. HCM.

…Đến những “cái nôi” gia đình

Hình như ít có loại hình nghệ thuật nào có bản chất “di truyền” mạnh mẽ như ĐCTT! Nhìn sự nối nghiệp đặc biệt tạo nên thành quả uyên thâm cho nghệ thuật ĐCTT ở nhiều thế hệ của gia tộc GS-TS Trần Văn Khê, sẽ thấy được điều đó. Từ đời cụ Tổ, ông nội đến đời cha, đời GS-TS Trần Văn Khê rồi đến đời con trai ông hiện nay, đều là những người tinh thông về loại hình âm nhạc dân tộc này!

Ở Bạc Liêu, đi tìm những “cái nôi” gia đình dưỡng nuôi nghệ thuật ĐCTT cũng không khó. TP. Bạc Liêu có gia đình tài tử Sáu Sợi (nghệ nhân Trần Thanh Xuân), ở Phước Long có gia đình tài tử họ Mai (người “cầm cương” phong trào là nghệ nhân Mai Phước Xinh), ở Giá Rai có gia đình tài tử Minh Luận… Còn kể về những gương mặt nghệ sĩ thành danh được tôi luyện từ “cái nôi” gia đình có thể nhớ đến NSƯT Hoàng Nhất, Chuông vàng vọng cổ Ngọc Đợi; những tài năng trẻ đang phát triển như Hoài Thương, Hồng Quyên, Trác Tuấn An, Mộng Thúy... cũng xuất thân từ những gia đình đam mê nhạc tài tử.

ĐCTT đã trở thành sợi dây liên kết đặc biệt kết nối yêu thương trong những mái ấm gia đình và ngược lại gia đình đã trở thành “cái nôi” yên bình nhất để nghệ thuật ĐCTT được nuôi nấng, gìn giữ vẹn nguyên giá trị độc đáo của mình. Nhìn vào những gia đình ĐCTT, không khó để nhận ra điều này…

…Và các đội hình chuyên

Từ những CLB tiêu biểu, hoạt động có hiệu quả ở tuyến cơ sở, Bạc Liêu đã “bốc” ra được những đội hình chuyên quy tụ lớp nghệ nhân tài tử là những danh ca, danh cầm đại diện cho Bạc Liêu đi thi thố ở các tỉnh bạn. Đó là CLB ĐCTT tỉnh Bạc Liêu với sự góp mặt của những nghệ nhân như Ngọc Ẩn, Tư Loan, Thanh Sử, Duy Toàn…; CLB ĐCTT khu lưu niệm nhạc sĩ Cao Văn Lầu với sự tham gia của những nghệ sĩ, nghệ nhân Minh Chiến, Công Tràng, Ngọc Cần, Hoàng Huynh, Diễm My, Anh Chàng… Hay các CLB ĐCTT Công tử Bạc Liêu, CLB ĐCTT khu du lịch sinh thái Hồ Nam, CLB ĐCTT khu di tích Nọc Nạng (huyện Giá Rai)… cũng là những đội hình chuyên tham gia phục vụ du khách ở các điểm du lịch hiện nay.

Những đội hình chuyên với sự quy tụ những tài năng cốt cán của phong trào ĐCTT Bạc Liêu đã đem nhiều chiến tích về cho tỉnh từ những liên hoan ĐCTT ngoài tỉnh. Họ chính là những người đại diện kế thừa cho thế hệ cha ông nối nghiệp đờn ca, đem hết tài năng và tâm huyết của mình để gìn giữ cho nghiệp ĐCTT mãi trường tồn. Không chỉ tham gia thi thố tài năng ở các liên hoan, hội diễn, những đội hình chuyên này còn là cốt cán trong các chương trình văn nghệ phục vụ ở các sự kiện chính trị, lễ hội ở địa phương; hoặc góp mặt trong các chương trình ĐCTT trên sóng phát thanh truyền hình…

Dù là những CLB nhỏ lẻ cấp… ấp, sự âm thầm nuôi nấng từ những “cái nôi” gia đình hay những đội hình chuyên sáng giá trên sân khấu thì tất thảy những người “có máu” nghệ nhân tài tử, đam mê dòng nhạc được khẳng định là “hồn cốt” của dân tộc này; họ đã góp công để dòng chảy ĐCTT trên đất Bạc Liêu nói riêng, vùng đất Nam bộ nói chung được chảy xuyên suốt trong hành trình hội tụ và phát triển những tinh hoa văn hóa của dân tộc. Và giờ đây, một trong những tinh hoa ấy đã được toàn nhân loại vinh danh - ĐCTT!

Cẩm Thúy

Bài cuối: Bảo tồn và phát huy giá trị của đờn ca tài tử