Giữ đất, giữ rừng và bảo vệ sinh kế người dân

Biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sụt lún đất và các hiện tượng thời tiết cực đoan đang khiến tình trạng sạt lở bờ biển, bờ sông ở Cà Mau diễn biến ngày càng nghiêm trọng, đặt ra yêu cầu cấp bách về giải pháp căn cơ để giữ đất, giữ rừng và bảo vệ sinh kế người dân.

• Phòng chống sạt lở cần giải pháp căn cơ
• Những hạt nhân tiên phong giữ rừng, tạo sinh kế bền vững
• Khởi động dự án phục hồi 1.500 ha rừng ngập mặn và sinh kế ven biển

Liên quan vấn đề này, Phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Cà Mau có cuộc trao đổi với ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT).

Khu vực ngã ba sông Dinh Củ, ấp Dinh Củ, xã Tân Ân, với khoảng 100 hộ dân sinh sống, là “điểm nóng” sạt lở nhiều năm qua. Ðịa phương kiến nghị đầu tư xây kè bảo vệ dài khoảng 1.000 m.

Sạt lở tại Cà Mau diễn ra ngày càng nghiêm trọng

- Cà Mau sở hữu lợi thế đặc biệt về biển, nhưng cũng đối mặt tình trạng sạt lở diễn biến ngày càng phức tạp. Ông có thể cho biết thực trạng và những giải pháp phòng, chống sạt lở mà tỉnh đang triển khai?

Ông Phạm Văn Mười, Phó Giám đốc Sở NN&MT: Cà Mau có lợi thế đặc biệt với 310 km bờ biển, là tỉnh duy nhất cả nước tiếp giáp cả biển Ðông và biển Tây. Hệ thống đê biển Ðông và đê biển Tây không chỉ là tuyến phòng, chống thiên tai, bảo vệ sản xuất và đời sống người dân mà còn là nền tảng để phát triển kinh tế biển, nuôi thuỷ sản, phát triển năng lượng tái tạo, du lịch sinh thái và hạ tầng ven biển.

Tuy nhiên, hơn 10 năm qua, dưới tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, sụt lún đất và các hiện tượng thời tiết cực đoan, tình trạng sạt lở tại Cà Mau diễn ra ngày càng nghiêm trọng. Ðến nay, toàn tỉnh có hơn 200 km bờ biển bị sạt lở, trong đó bờ biển Tây gần 100 km, bờ biển Ðông hơn 100 km. Theo thống kê, từ năm 2011-2025, sạt lở đã làm mất khoảng 6.250 ha đất và rừng phòng hộ ven biển.

Không chỉ khu vực ven biển, sạt lở bờ sông cũng đang là vấn đề đáng lo ngại. Hiện toàn tỉnh có khoảng 1.093 km trong tổng chiều dài khoảng 14.000 km sông, kênh, rạch bị sạt lở hoặc có nguy cơ sạt lở ở các mức độ khác nhau. Riêng từ đầu năm 2026 đến nay đã xảy ra sạt lở tại 6 xã, phường với tổng chiều dài hơn 2,7 km.

Thời gian qua, tỉnh đầu tư gần 135 km kè chống sạt lở bờ biển và cửa sông ven biển, góp phần bảo vệ hệ thống đê biển, phục hồi hơn 1.000 ha rừng phòng hộ và bảo vệ hàng chục ngàn héc-ta đất sản xuất.

Sở NN&MT đã tham mưu UBND tỉnh đề xuất Trung ương quan tâm hỗ trợ Cà Mau đầu tư phòng, chống sạt lở, gồm: sạt lở bờ sông chiều dài 68 km, kinh phí 1.474 tỷ đồng; 57,6 km kè chống sạt lở bờ biển khẩn cấp, 4.200 tỷ đồng; 54,2 km kè chống sạt lở bờ biển, 4.300 tỷ đồng; 27,12 km kè lấn biển, 10.441 tỷ đồng.

Trước mắt, tỉnh ưu tiên đầu tư các công trình bảo vệ tại những khu vực đặc biệt nguy hiểm, kết hợp phục hồi rừng ngập mặn; tăng cường quản lý, bảo vệ rừng phòng hộ, thường xuyên theo dõi diễn biến sạt lở để xử lý kịp thời.

Ðối với khu vực nội đồng, tập trung gia cố bờ sông, bờ kênh, xử lý các điểm sạt lở nguy hiểm, đồng thời chủ động bố trí di dời người dân ở những nơi có nguy cơ cao.

Tại cửa biển Bồ Đề, xã Tân Ân, sóng biển đã tàn phá dãy rừng phòng hộ hơn 100 m và lấn vào vuông tôm của người dân.

- Ðược biết thời gian qua, Cà Mau phối hợp với các viện, trường và chuyên gia để tìm giải pháp phòng, chống sạt lở. Kết quả như thế nào, thưa ông?

Ông Phạm Văn Mười: Cà Mau xác định việc ứng dụng khoa học và kinh nghiệm thực tiễn là yếu tố quyết định trong công tác phòng, chống sạt lở. Nhiều năm qua, tỉnh đã phối hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học và chuyên gia để nghiên cứu, thử nghiệm nhiều mô hình bảo vệ bờ biển phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương.

Từ năm 2009 đến nay, tỉnh triển khai nhiều loại công trình như: kè đá đổ, kè rọ đá, kè bản nhựa, kè ngầm tạo bãi, kè áp bờ...

Trong đó, mô hình kè cọc bê tông ly tâm kết hợp đá hộc được đánh giá mang lại hiệu quả tích cực. Giải pháp này vừa giảm sóng, giữ phù sa, tạo bãi bồi, vừa tạo điều kiện để cây mắm tái sinh tự nhiên, qua đó từng bước phục hồi rừng phòng hộ ven biển.

Qua thực tiễn, bài học quan trọng là không thể chỉ dựa vào các công trình "cứng" mà phải kết hợp hài hoà giữa giải pháp công trình với giải pháp dựa vào tự nhiên, đặc biệt là phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn. Ðồng thời, cần tăng cường quy hoạch, quản lý vùng bờ và nâng cao ý thức cộng đồng trong bảo vệ tài nguyên ven biển

---

Phó Giám đốc Sở NN&MT Phạm Văn Mười. 

Ðoàn công tác Cơ quan Phát triển Pháp (AFD) và Phái đoàn Liên minh Châu Âu trong chuyến khảo sát Dự án xây dựng đê biển Tây đoạn Cái Ðôi Vàm - Kênh Năm và kè chống sạt lở đoạn Sông Ðốc - Bảy Háp (tại Cà Mau). Tổng vốn đầu tư dự án hơn 849 tỷ đồng, trong đó AFD và Liên minh Châu Âu tài trợ hơn 600 tỷ đồng.

- Xin ông cho biết thêm, trong chiến lược phát triển bền vững vùng ven biển thời gian tới, Sở NN&MT sẽ tham mưu những giải pháp gì để vừa bảo vệ bờ biển, vừa phục hồi rừng phòng hộ?

Ông Phạm Văn Mười: Ðối với Cà Mau, bảo vệ bờ biển không chỉ là chống sạt lở mà còn là khôi phục khả năng tự bảo vệ của hệ sinh thái ven biển.

Thời gian tới, Sở NN&MT sẽ tham mưu tỉnh chuyển mạnh từ tư duy xử lý từng điểm sạt lở sang quản lý tổng hợp vùng bờ theo hướng thích ứng biến đổi khí hậu.

Trọng tâm là tiếp tục đầu tư các công trình bảo vệ tại những khu vực đặc biệt nguy hiểm, đồng thời ưu tiên các mô hình kè giảm sóng, gây bồi, tạo bãi kết hợp phục hồi rừng ngập mặn. Ðây là hướng đi đã được thực tiễn tại Cà Mau chứng minh hiệu quả khi tại nhiều tuyến kè đã hình thành bãi bồi mới và phục hồi hàng ngàn héc-ta rừng phòng hộ.

Song song đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học và công nghệ trong quan trắc, giám sát diễn biến đường bờ bằng ảnh viễn thám, GIS và các mô hình dự báo; nghiên cứu động lực bùn cát, sóng biển và dòng chảy để lựa chọn giải pháp phù hợp với từng khu vực. Tăng cường hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức quốc tế nhằm tiếp cận công nghệ mới, huy động nguồn lực phục hồi hệ sinh thái ven biển.

Mục tiêu lâu dài của tỉnh là từng bước hình thành vành đai phòng hộ ven biển đa tầng, trong đó rừng ngập mặn là tuyến phòng thủ tự nhiên, công trình giảm sóng là giải pháp hỗ trợ và khoa học - công nghệ là nền tảng quản lý. Ðây là hướng đi giúp Cà Mau vừa giữ đất, giữ rừng, vừa tạo nền tảng cho phát triển kinh tế biển xanh, nâng cao khả năng chống chịu trước tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng.

- Xin cảm ơn ông!

Loan Phương thực hiện