Hạn chế áp dụng án treo: Thiếu công bằng trong xét xử?!

Khi nói đến án treo là mọi người nghĩ đến việc sẽ không bị phạt tù giam, người phạm tội không bị xáo trộn cuộc sống của mình, của gia đình. Một chế định pháp lý mang nhiều yếu tố nhân đạo, khoan hồng của Nhà nước ta, với mong muốn người phạm tội tự cải sửa bản thân, không phải chịu cảnh tù tội, sớm hòa nhập cộng đồng hiện đang bị hạn chế áp dụng tại Bạc Liêu. Vấn đề đặt ra là, liệu với việc ít áp dụng án treo, ngay cả khi người phạm tội đủ điều kiện để được áp dụng quy định này của Bộ luật Hình sự, có đảm bảo công bằng trong xét xử?!

Bị cáo trước vành móng ngựa. Ảnh: K.P

Án treo không có tác dụng răn đe phòng ngừa tội phạm?

Theo báo cáo của TAND tỉnh, từ ngày 1/10/2016 - 31/7/2017, trong tổng số 374 vụ án hình sự mà tòa án hai cấp đã giải quyết, chỉ có 22/607 bị cáo được hưởng án treo (chiếm tỷ lệ 3,62%).

Lý giải về tình trạng vì sao ở Bạc Liêu, tòa án hai cấp xét xử hạn chế việc áp dụng án treo, ông Dương Công Lập - Chánh án TAND tỉnh cho rằng, việc áp dụng án treo không có tác dụng răn đe phòng ngừa tội phạm. Do đó, theo quan điểm này, thà rằng áp dụng xử 3 tháng tù giam chứ không xử 3 năm tù treo.

Quan điểm của lãnh đạo TAND tỉnh xuất phát từ tình hình đấu tranh chống tội phạm với nhiều diễn biến phức tạp hiện nay không phải là không có lý do. Nhất là ở không ít nơi, biểu hiện trong thực tế là sự lạm dụng thái quá việc cho hưởng án treo đã gây ra những hậu quả pháp lý tiêu cực. Trong đó, những trường hợp đáng xử phạt tù giam thì lại cho hưởng án treo đã gây ra tâm lý coi thường pháp luật, ảnh hưởng đến tính nghiêm minh của pháp luật. Tuy nhiên, với bản chất của mình, chế định án treo là một chế định pháp luật tiến bộ, biểu hiện cụ thể nguyên tắc trừng trị kết hợp với khoan hồng, tính nhân đạo trong pháp luật hình sự của nước ta. Và điều này tiếp tục được minh chứng, khi Bộ luật Hình sự 2015 tiếp tục duy trì điều luật quy định về án treo.

Thiếu công bằng trong áp dụng pháp luật?

Án treo là một trong những chế định quan trọng của Luật Hình sự thể hiện rõ nét tính nhân đạo này, là một chế định pháp luật ra đời rất sớm với tính tích cực của mình. Thực tiễn áp dụng qua nhiều thời kỳ đã chứng minh những kết quả tích cực - tạo điều kiện cho những người trót lầm lỡ mà phạm tội, có bản chất tốt, phạm tội thuộc trường hợp ít nghiêm trọng, có nhân thân tốt được có cơ hội cải sửa. Quy định này cũng phù hợp với xu hướng hội nhập hiện nay, hạn chế những hình phạt mang tính chất giam giữ.

Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp Quốc hội, cho biết, riêng với việc hạn chế áp dụng án treo của các cơ quan tư pháp tại Bạc Liêu, ông sẽ báo cáo vấn đề này lên Quốc hội. Theo ông Cường, về quan điểm chung, án treo là một chế định rất văn minh, việc pháp luật quy định án treo cũng như là một hướng mở đối với những trường hợp người phạm tội nhưng không nhất thiết phải giam giữ. Không thể vì sợ áp dụng không đúng mà hạn chế, vấn đề quan trọng là việc các cơ quan tư pháp phải làm sao để áp dụng pháp luật cho đúng.

Bởi khi hạn chế áp dụng chế định án treo, vô hình chung, đối với địa bàn tỉnh Bạc Liêu, người phạm tội có đủ điều kiện để hưởng án treo mà không được hưởng án treo sẽ bị thiệt thòi hơn so với người phạm tội ở những địa phương khác trong cả nước.

Kim Tuấn

Nghị quyết 49/NQ-TW ngày 2/6/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 đã nêu rõ định hướng hoàn thiện về pháp luật hình sự: “Coi trọng việc hoàn thiện chính sách hình sự và thủ tục tố tụng tư pháp, đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội. Giảm hình phạt tù, mở rộng áp dụng hình phạt tiền, hình phạt cải tạo không giam giữ đối với một số loại tội phạm. Hạn chế áp dụng hình phạt tử hình theo hướng chỉ áp dụng đối với một số ít loại tội phạm đặc biệt nghiêm trọng. Giảm bớt khung hình phạt tối đa quá cao trong một số loại tội phạm”.