Hành trình chinh phục  trí tuệ nhân tạo

Bằng những ý tưởng nhỏ nơi học đường, nhiều học sinh THCS ở Cà Mau đang từng bước đưa trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ thông minh vào đời sống, mở ra cánh cửa mới trong kỷ nguyên số. Từ đây, những dự án lớn hơn sẽ có nền tảng để nảy mầm, thắp lên niềm hy vọng về thế hệ chủ nhân tương lai của đất nước làm chủ công nghệ, đổi mới sáng tạo không ngừng.

• Tập huấn toàn quốc về ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI)
• Tập huấn trí tuệ nhân tạo (AI) cho cán bộ, công chức, viên chức 4 xã
• Không đánh đổi bản quyền sáng tạo trong quá trình phát triển trí tuệ nhân tạo

Gieo mầm xanh bằng công nghệ thông minh

Chai nhựa bỏ đi, mảnh giấy vụn tưởng chừng vô giá trị, nhưng với Cao Nhật Duy và Phan Lê Anh Khoa (Lớp 9A, Trường THCS Lê Hồng Phong, xã Long Ðiền), đó lại là khởi nguồn cho ý tưởng công nghệ mang đậm tính nhân văn: bảo vệ môi trường học đường bằng giải pháp thông minh.

“ATM Kế hoạch nhỏ”, chiếc máy tự động đổi rác tái chế lấy quà, ra đời từ sự quan sát rất đời thường. Trong chuyến đi cùng gia đình, nhìn máy bán nước tự động vận hành trơn tru, Duy và Khoa đặt câu hỏi: Vì sao công nghệ ấy không thể phục vụ việc thu gom rác và hình thành ý thức xanh cho học sinh? Ý tưởng ấy nhanh chóng gặp “điểm chạm” khi nhà trường phát động phong trào kế hoạch nhỏ.

Thay vì thu gom rác theo cách thủ công, 2 bạn trẻ mạnh dạn đề xuất xây dựng mô hình tự động hoá. Chai nhựa, giấy vụn, ly giấy hay túi ni-lông... đưa vào máy sẽ được nhận diện, ghi nhận và quy ra điểm thưởng, đổi lấy quà. Cách làm này biến việc bảo vệ môi trường thành hoạt động thú vị, thu hút sự tham gia tự giác của học sinh.

Nhóm tác giả Cao Nhật Duy và Phan Lê Anh Khoa bên mô hình “ATM Kế hoạch nhỏ” tại vòng Chung kết Hội thi Tin học trẻ toàn quốc lần thứ XXXI. (Ảnh nhân vật cung cấp).

Ðiểm nổi bật của “ATM Kế hoạch nhỏ” nằm ở việc ứng dụng công nghệ linh hoạt và phù hợp với thực tiễn học đường. Hệ thống điều khiển bằng Arduino kết nối mạng giúp máy vận hành tự động; website quản lý cho phép học sinh theo dõi điểm tích luỹ, lịch sử đổi quà; giáo viên dễ dàng giám sát, thống kê lượng rác thu gom để điều chỉnh hoạt động.

Theo thầy Doãn Quốc Cường, giáo viên hướng dẫn, điều đáng quý ở mô hình là tư duy “làm để dùng”. Từ những buổi thử nghiệm liên tục, chỉnh sửa từng chi tiết nhỏ, sản phẩm dần hoàn thiện và sẵn sàng nhân rộng tại nhiều trường học, phù hợp với điều kiện cơ sở.

Giá trị của mô hình không chỉ ở ý tưởng sáng tạo, mà còn được khẳng định bằng thành tích: giải Nhì Cuộc thi Sáng tạo Thanh thiếu niên, nhi đồng cấp tỉnh năm 2025; giải Nhất bảng D2 tại Hội thi Tin học trẻ cấp tỉnh và khu vực miền Nam; đặc biệt là giải Khuyến khích vòng Chung kết Hội thi Tin học trẻ toàn quốc lần thứ XXXI.

Từ “ATM Kế hoạch nhỏ”, thông điệp tích cực được lan toả: công nghệ không xa vời, AI không ngoài tầm với, nếu người trẻ bắt đầu từ những điều gần gũi nhất, trách nhiệm với môi trường sống quanh mình.

Ðưa AI vào chăm sóc sức khoẻ cộng đồng

Nếu “ATM Kế hoạch nhỏ” gieo mầm xanh từ sân trường, thì dự án “Thiết bị đo một số chỉ số sức khoẻ bằng công nghệ 4.0” của 2 em Danh Chấn Triều và Trương Nguyễn Hồng Phúc (Lớp 9/2, Trường THCS Lê Thị Cẩm Lệ, phường Bạc Liêu) lại mở ra hướng tiếp cận giàu tính nhân văn trong lĩnh vực y tế.

Trong lần nhập viện truyền dịch, Chấn Triều nhận thấy nguy cơ xảy ra biến chứng nếu dịch truyền hết nhưng không được phát hiện kịp thời. Từ thực tế ấy, câu hỏi đặt ra không chỉ là cảnh báo sớm, mà còn là làm sao ứng dụng công nghệ hiện đại phù hợp với điều kiện điều trị và chăm sóc hiện nay.

Danh Chấn Triều, Trương Nguyễn Hồng Phúc và giáo viên hướng dẫn tại lễ tổng kết, trao giải Cuộc thi Sáng tạo Thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc lần thứ 21 năm 2025, tại Hà Nội. (Ảnh nhân vật cung cấp).

Dưới sự hướng dẫn của cô Ðinh Thị Hồng Thuý, nhóm học sinh mạnh dạn đưa AI vào bài toán y tế. Thiết bị được thiết kế để theo dõi tình trạng dịch truyền, đồng thời tích hợp đo nhịp tim, huyết áp và nồng độ oxy trong máu. Dữ liệu được thu thập liên tục, truyền tải theo thời gian thực thông qua công nghệ IoT và xử lý bằng các thuật toán thông minh, giúp phát hiện sớm những bất thường để kịp thời cảnh báo.

Quá trình nghiên cứu gặp không ít khó khăn, bởi sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khoẻ con người nên việc thử nghiệm phải thận trọng. Thế rồi, trong tình huống đặc biệt khi em Danh Chấn Triều nằm viện, thiết bị có cơ hội được kiểm chứng trong môi trường điều trị thực tế. Những phản hồi tích cực từ đội ngũ y bác sĩ trở thành động lực để nhóm tiếp tục hoàn thiện sản phẩm.

Theo em Danh Chấn Triều, mục tiêu của nhóm là tạo ra một thiết bị thông minh, dễ sử dụng, giá thành phù hợp, góp phần giảm áp lực cho nhân viên y tế và mang lại sự an tâm cho bệnh nhân. Còn em Trương Nguyễn Hồng Phúc chia sẻ, điểm mới của đề tài nằm ở việc kết hợp AI với nền tảng ứng dụng, cho phép theo dõi và phân tích dữ liệu y tế từ xa, mở rộng khả năng cảnh báo sớm trong chăm sóc sức khoẻ cộng đồng.

Vượt qua nhiều đề tài trong cả nước, sản phẩm là đại diện duy nhất của Cà Mau đoạt giải Khuyến khích Cuộc thi Sáng tạo Thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc lần thứ 21 năm 2025. Giải thưởng là sự ghi nhận tinh thần, nỗ lực đổi mới sáng tạo của học sinh Cà Mau, những người trẻ đang từng bước đưa khoa học và công nghệ vào giải quyết các vấn đề thực tế của cộng đồng.

Từ mô hình chiếc máy đổi rác nơi sân trường đến thiết bị theo dõi sức khoẻ trong bệnh viện, hành trình chinh phục trí tuệ nhân tạo của các bạn trẻ Cà Mau đang được viết nên bằng những câu chuyện rất thật, rất đời thường. Ở đó có niềm đam mê, trách nhiệm xã hội, khát vọng dùng tri thức để làm cho cuộc sống tốt đẹp hơn.

Kim Trúc