Háo danh!

Háo là ham, là thích. Háo danh là ham danh, thích có danh. Ham thích có danh là điều tự nhiên nếu đó là sự khát khao bằng nỗ lực, miệt mài lao động sáng tạo, vắt trí não, trí lực của bản thân để đạt được… là đáng được biểu dương, trọng vọng…

Cái sự “háo danh” muốn nói ở đây là nói đến “chủ sở hữu” của nó “có” được là bằng sự trao đổi, mua bán và có cả… “tự phong”!

Không biết đã chính xác chưa, nhưng dường như xã hội càng phát triển thì cái sự “háo danh” càng “đu bám” - đu bám như một loại ký sinh trùng, làm nhiễu loạn xã hội bởi những “danh hiệu, tước hiệu”… đến nỗi không biết đâu là thật, đâu là giả. (Xin mở ngoặc, trong trường hợp này, xã hội là “nạn nhân” của sự đu bám!).

Nói có sách, mách có chứng, ngày nay trên mạng xã hội, trong các chương trình game show hay bất kỳ lĩnh vực giải trí nào bật lên cũng đều “bội thực” danh xưng, tước hiệu của người… chơi, người dẫn (dẫn chương trình). Mà danh xưng, tước hiệu nào cũng ở đỉnh cao “mút trời ông địa”. Nào là vua, là nam vương, là ông hoàng, nữ hoàng, siêu sao, siêu mẫu, danh ca, danh hài… với một lực lượng đồ sộ và “chói sáng” ở mọi ngành nghề - kể cả những ngành nghề đôi khi không “ghé” gì đến lĩnh vực nghệ thuật, giải trí cũng được “gắn” danh xưng: Nữ hoàng tài nguyên - môi trường, Nữ hoàng thực phẩm, Nữ hoàng xây dựng, Nữ hoàng văn hóa tâm linh… Rồi những lĩnh vực có tính “nhạy cảm”, xa lạ với thuần phong, mỹ tục của dân tộc cũng được “gắn danh” một cách… “tự nhiên và thỏa chí”. Đó là “Nữ hoàng áo tắm”, “Nữ hoàng nội y”… cho danh xưng của con người cụ thể. Đối với chương trình, game show thì các kiểu “tuyệt đỉnh”; đối với các doanh nghiệp, sản phẩm thì “hàng đầu”, “số một”, “không thể hoàn hảo hơn”!...

Khi xem, khi nghe những “danh hiệu, tước hiệu” đó, anh bạn tôi đưa ra một câu nhận xét “xanh dờn”: Thế là xã hội bắt đầu tuột dốc, không thể phát triển hơn! Hỏi vì sao? Vì nó đã phát triển đến mức “không thể hoàn hảo hơn”, đã “tuyệt đỉnh” rồi. Các danh xưng, tước hiệu người ta cũng… xài tận “đỉnh”, chẳng còn từ ngữ nào “đỉnh” hơn. Vậy không tuột dốc là gì?

Tất nhiên nhận xét của anh bạn có tính khôi hài - khôi hài đến chua chát bởi sự dễ dãi trong việc “phong tặng” danh xưng, tước hiệu ấy. Nhiều người còn đặt câu hỏi: Vì sao người ta háo danh? Háo danh để làm gì? Ai, tổ chức nào đủ thẩm quyền phong tặng các loại danh xưng, tước hiệu đó. Một cuộc thi của một công ty, một game show hay một cuộc chơi… có đủ “tư cách” phong danh hiệu này, nọ không?... Chắc là không! Bởi danh xưng, tước hiệu (mà toàn cao ngất như thế) ắt hẳn phải được cấp có thẩm quyền mới đủ tư cách - tôi nghĩ thế! Nhưng thực tế những danh xưng ấy đã được “gắn” cho nhiều người, nhiều lĩnh vực khác nhau… Và từ lâu rồi nó đã được “hợp thức hóa”, người được “phong” cũng đã thỏa chí trong “ánh hào quang”… Đây cũng chính là câu trả lời vì sao người ta “háo danh” đến vậy. Háo danh để “cao” hơn người, để được chào mời, để “có giá”, danh càng cao, giá càng cao (danh - giá mà?).

Nắm bắt được tâm lý này, nên nhiều tổ chức, đơn vị cũng “sáng kiến” ra cách làm ăn mới: bán danh! Bởi có cầu ắt phải có cung. Thông qua hình thức các cuộc thi, các sự kiện “tôn vinh”, nhiều tổ chức đã mời chào các cá nhân, đơn vị “xứng đáng” để “tặng” danh hiệu. Đã qua, nhiều “danh hiệu” đã được “phong, tặng” theo hình thức này. Chỉ có điều đẳng cấp danh hiệu cao - thấp tùy vào sự “ủng hộ cho tổ chức” ít, nhiều mà thôi. Có thể nói, đây chính là “chợ trời danh hiệu” của “khách hàng háo danh” - dẫn đến “loạn danh hiệu” trong thời gian qua!

Háo danh bằng cách trao đổi, mua bán, tự phong… thực chất là cách lấp lỗ trống, lấp cái yếu, cái dốt, cái khiếm khuyết… được “che đậy” bằng danh hiệu, tước hiệu. Suy cho cùng, đây là một dạng lừa lọc thiên hạ và lừa lọc… với chính mình!

Danh hiệu, tước hiệu phong tặng cho một con người cụ thể là thước đo giá trị lao động sáng tạo, là sự miệt mài khổ luyện đôi khi bằng cả cuộc đời. Đừng để “danh hiệu ảo” lộng hành làm thất vọng, cản trở sự cảm hứng sáng tạo, cản trở năng lực tư duy của người lao động chân chính!

N.N.K