Hội tụ các miền di sản

Để góp phần cùng các tỉnh, thành phố trong cả nước đẩy mạnh công tác tuyên truyền, quảng bá, phát huy giá trị văn hóa phi vật thể (VHPVT), cũng như làm phong phú thêm các hoạt động văn hóa - văn nghệ phục vụ khách tham quan trong Tuần Văn hóa - Du lịch Bạc Liêu 2019, Sở VH-TT-TT&DL tổ chức Không gian các miền di sản với chủ đề “Hội tụ các miền di sản” từ ngày 20 - 22/11, tại khu vực Quảng trường Hùng Vương. Không gian này sẽ giới thiệu những nét đặc sắc của các miền di sản dọc chiều dài đất nước, hứa hẹn sẽ là điểm nhấn thu hút du khách gần xa và tạo nên thành công cho Tuần Văn hóa - Du lịch Bạc Liêu 2019.

Buổi sinh hoạt đờn ca tài tử của người dân xã Vĩnh Trạch Đông (TP. Bạc Liêu). Ảnh: P.T.C

Đến với Không gian các miền di sản, du khách sẽ được “mục sở thị” các gian trưng bày nhạc cụ, được tìm hiểu về lịch sử hình thành, phát triển của từng di sản VHPVT đại diện của nhân loại và cùng hòa mình, thẩm thấu những nét đặc sắc rất riêng qua sự tái hiện, diễn xướng của các nghệ nhân xuất sắc đến từ các vùng miền trên cả nước.

Cùng với Bạc Liêu sẽ có thêm 8 đơn vị đại diện các tỉnh, thành phố trên cả nước tham gia trình diễn 7 không gian di sản VHPVT: Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt (Nam Định), Cồng chiêng Tây nguyên (Đắk Lắk), dân ca Quan họ Bắc Ninh (Bắc Ninh), hát Chèo (Ninh Bình), hát Xoan (Phú Thọ), nghệ thuật Bài chòi Trung bộ (Quảng Nam), nghệ thuật Đờn ca tài tử (Ninh Thuận, Long An, Bạc Liêu). Trong 7 di sản VHPVT được trình diễn tại Tuần Văn hóa - Du lịch Bạc Liêu 2019 thì đã có 6 di sản văn hóa được UNESCO công nhận là di sản VHPVT của nhân loại.

Không gian Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam Phủ của người Việt sẽ giúp du khách hiểu hơn về tín ngưỡng thờ Mẫu, các nữ thần, cùng các vị thánh là những nhân vật lịch sử hoặc huyền thoại có công với nước, với dân. Sức mạnh và ý nghĩa của tín ngưỡng thờ Mẫu chính là đáp ứng nhu cầu tâm linh của người Việt, cầu tài lộc, sức khỏe, làm ăn, những niềm mong ước tốt đẹp cho cuộc sống hàng ngày. Đây là di sản VHPVT đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận năm 2016.

Được UNESCO công nhận năm 2005, không gian văn hóa Cồng chiêng Tây nguyên trải rộng khắp 5 tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng. Đây là bằng chứng độc đáo của truyền thống văn hóa các dân tộc ở Tây nguyên. Âm nhạc cồng chiêng thể hiện trình độ điêu luyện của người chơi trong việc áp dụng kỹ năng đánh chiêng, cũng như chế tác đồ vật, tạo nên một di sản VHPVT vô cùng độc đáo, phóng khoáng, mang đậm âm sắc của núi rừng.

Biểu diễn dân ca Quan họ Bắc Ninh. Ảnh: H.T

Đến với không gian dân ca Quan họ Bắc Ninh, du khách sẽ được nghe những câu hát đối đáp đầy trữ tình của những liền anh - liền chị. Những lời ca, tiếng hát ấy hiện được lưu truyền tại 49 làng ở Kinh Bắc (Bắc Ninh và Bắc Giang). Quan họ có các hình thức: Hát thờ, hát bội, hát thi lấy giải và hát canh. Dân ca Quan họ hiện có 213 làn điệu với hơn 400 bài ca, chủ yếu là phổ lời ca dao, thơ. Giá trị của dân ca Quan họ thể hiện ở tinh thần nhân văn sâu sắc qua từng bài ca, lời ca và cách thức thể hiện. Sự đặc sắc, độc đáo này đã giúp cho dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO vinh danh là di sản VHPVT đại diện của nhân loại năm 2009.

Các nghệ nhân trình diễn hát Xoan. Ảnh: H.T

Hát Xoan là di sản VHPVT được UNESCO ghi vào danh sách cần bảo vệ khẩn cấp năm 2011. Sau 6 năm thực hiện nghiêm túc các cam kết với UNESCO, cộng đồng di sản, hát Xoan được công nhận là di sản VHPVT của nhân loại năm 2017. Hát Xoan còn được gọi là Khúc môn đình (hát cửa đình), là lối hát thờ thần, tương truyền có từ thời các vua Hùng, thường được tổ chức vào mùa xuân để đón chào năm mới. Có 3 hình thức hát Xoan: hát thờ cúng các vua Hùng và Thành Hoàng làng; hát nghi lễ cầu mùa tốt tươi, cầu sức khỏe; và hát lễ hội để nam nữ giao duyên.

Ngày 7/12/2017, nghệ thuật Bài chòi Trung bộ chính thức được UNESCO ghi danh vào danh sách di sản VHPVT của nhân loại. Đây là một trong những hình thức nghệ thuật sân khấu dân tộc đặc sắc, được phát triển từ trò chơi bài chòi. Bài chòi từ hô tên quân bài làm vui ở hội chơi, dần phát triển thành các tiết mục hát rồi diễn xướng dân gian dưới hình thức kể chuyện và trở thành nghệ thuật sân khấu bài chòi. Bắt nguồn từ quá trình lao động - sản xuất và sự sáng tạo, trong nhiều thế kỷ qua, nghệ thuật Bài chòi đã dần trở thành nếp sinh hoạt văn hóa và là “món ăn tinh thần” không thể thiếu của người dân miền Trung.

Ninh Bình được biết đến là “cái nôi” của nghệ thuật Chèo truyền thống, bà Tổ của nghệ thuật Chèo là Ưu bà Phạm Thị Trân (thời Đinh). Đây là loại hình nghệ thuật thân thuộc với người dân Ninh Bình, không chỉ được lưu giữ tại Nhà hát Chèo Ninh Bình mà tại các câu lạc bộ chèo của các huyện, thành phố, các khu dân cư trên địa bàn tỉnh, trong đó tập trung nhiều nhất ở các xã thuộc huyện Yên Khánh, Yên Mô và Kim Sơn. Tại không gian trình diễn lần này, các nghệ nhân sẽ mang đến những tuồng tích, tiết mục đặc sắc nhất để diễn xướng phục vụ du khách gần xa.

Nghệ thuật Đờn ca tài tử Nam bộ được Bộ VH-TT&DL đưa vào Danh mục Di sản VHPVT quốc gia năm 2012 và được UNESCO vinh danh là di sản VHPVT đại diện của nhân loại tháng 12/2013. Đây là loại hình nghệ thuật trình diễn phổ biến ở miền Nam Việt Nam, ra đời vào cuối thế kỷ XIX, từ nhu cầu của cộng đồng; qua đó, phản ánh suy nghĩ, tâm tư, tình cảm của những người dân mở đất phương Nam - vùng miệt vườn, sông nước, với lối sống cần cù, phóng khoáng, cởi mở, bình dị mà nghĩa hiệp, can trường. Sự đặc sắc, độc đáo, hấp dẫn của loại hình nghệ thuật này sẽ được nghệ nhân 3 tỉnh: Ninh Thuận, Long An và Bạc Liêu diễn xướng phục vụ du khách trong suốt thời gian diễn ra Tuần Văn hóa - Du lịch Bạc Liêu 2019.

Hãy đến với không gian các miền di sản để trải nghiệm, để cảm nhận, để không phải hối tiếc khi bỏ lỡ những di sản văn hóa vô cùng đặc biệt trải khắp dải đất hình chữ S!

Kim Trúc