Cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán lẻ

Qua thống kê của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), hiện có 59 quốc gia trên thế giới ban hành quy định cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán, trong đó có 15 quốc gia tại châu Á và 5 quốc gia tại khu vực Ðông Nam Á. Tại Việt Nam, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTHCTL) quy định cấm mọi hình thức quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá. Tuy nhiên thực tế chưa thể kiểm soát hoạt động trưng bày tại điểm bán, làm giảm hiệu quả thực thi luật trong cuộc sống.

• Nhiều vi phạm trong trưng bày, mua bán sản phẩm thuốc lá
• Truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá
• Cần nhiều giải pháp trong phòng, chống tác hại thuốc lá

Theo Quỹ PCTHCTL (Bộ Y tế), hiện có tới 40,9% điểm bán lẻ trưng bày sản phẩm thuốc lá vượt quá giới hạn cho phép (1 bao hoặc 1 tút). Bên cạnh đó, công tác quản lý hoạt động phân phối, bán buôn, bán lẻ thuốc lá còn nhiều bất cập. Tình trạng nhiều điểm bán không giấy phép vẫn ngang nhiên hoạt động, trong khi việc kiểm tra, giám sát sau cấp phép tại các địa phương còn lỏng lẻo. Chính vì vậy, một trong những nội dung liên quan đến sửa đổi, bổ sung Luật PCTHCTL được nhóm chuyên gia kỹ thuật đề xuất là cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại đại lý và điểm bán lẻ.

Nhiều điểm bán thuốc lá không phép vẫn ngang nhiên hoạt động.

Bác sĩ Dương Thị Tú, Trung tâm Y tế khu vực Cái Nước, thông tin: "Các chuyên gia đề xuất bổ sung vào Luật quy định "Ðại lý bán lẻ, điểm bán lẻ thuốc lá không được trưng bày các sản phẩm thuốc lá dưới bất kỳ hình thức nào tại địa điểm kinh doanh". Bởi, theo các chuyên gia, hình thức trưng bày thuốc lá tại điểm bán thực chất là dạng quảng cáo trực quan, có ảnh hưởng lớn đến hành vi tiêu dùng, đặc biệt với thanh thiếu niên và người hút thuốc đang có ý định cai. Ðây cũng là lỗ hổng trong hệ thống pháp luật hiện hành về kiểm soát thuốc lá. Ðề xuất này hoàn toàn phù hợp với Ðiều 13 của Công ước khung về kiểm soát thuốc lá của WHO (FCTC) mà Việt Nam là quốc gia thành viên, yêu cầu cấm toàn diện các hình thức quảng cáo, khuyến mại và tài trợ thuốc lá, bao gồm cả việc trưng bày tại điểm bán".

Ðiều 25 Luật PCTHCTL quy định rõ: Doanh nghiệp, đại lý buôn bán, đại lý bán lẻ thuốc lá phải có giấy phép bán thuốc lá theo quy định của Chính phủ; người chịu trách nhiệm tại điểm bán của đại lý buôn, đại lý bán lẻ thuốc lá treo biển thông báo không bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi; đại lý bán lẻ, điểm bán lẻ không trưng bày quá 1 bao, 1 hộp của 1 nhãn hiệu thuốc lá... Tuy nhiên, theo ghi nhận của các địa phương, quy định này vẫn đang bị vi phạm công khai.

Trên thực tế, các hình thức quảng cáo công khai trên báo chí, truyền hình hay pa nô đã được loại bỏ phần lớn. Tuy nhiên, quảng cáo trá hình trên Internet và trưng bày tại điểm bán vẫn rất phổ biến. Kết quả điều tra cho thấy, tỷ lệ vi phạm quảng cáo thuốc lá trên Internet tăng từ 0,8% năm 2015 lên 5,1% năm 2020. Bên cạnh đó, các công ty thuốc lá còn khéo léo lách luật bằng các hình thức khuyến mại mới như tặng quà đi kèm sản phẩm, tổ chức sự kiện âm nhạc, thể thao có tài trợ... Chính những điều này gây khó khăn cho cơ quan chức năng trong phát hiện và xử lý vi phạm.

Một trong những thách thức lớn hiện nay là tình trạng quảng cáo trá hình qua bao bì, màu sắc, trưng bày bắt mắt tại điểm bán, cũng như sự bùng nổ quảng bá trên mạng xã hội trong khi chưa có chế tài đủ mạnh; lực lượng kiểm tra còn mỏng, chưa thể giám sát toàn bộ thị trường.

Theo Bác sĩ Tú, để tăng cường hiệu quả thực thi pháp luật, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm, đặc biệt là bổ sung quy định xử lý đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cho phép sử dụng chứng cứ điện tử. Bên cạnh đó, cần tăng cường lực lượng thanh tra, nâng cao năng lực, trang thiết bị, phối hợp liên ngành; ứng dụng công nghệ số để giám sát vi phạm trực tuyến và phát huy vai trò cộng đồng trong giám sát, phản ánh.

Huyền Trân