Xây dựng nông thôn mới: “Đúng ý Ðảng, được lòng dân”

Sau hơn 16 năm triển khai Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM), nhiều vùng quê ở Cà Mau đã khởi sắc.  Bước vào nhiệm kỳ mới, cùng với không gian phát triển mới sau hợp nhất tỉnh, xây dựng NTM đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, lấy sự hài lòng và đời sống thực chất của Nhân dân làm thước đo mọi chủ trương, chính sách.

• Sức bật nông thôn mới
•  Những người “giữ lửa” nông thôn mới
• Tạo đột phá trong xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững

Khi “đạt chuẩn” chưa đồng nghĩa “đạt chất”

Mục tiêu cốt lõi của xây dựng NTM là phát triển kinh tế - xã hội bền vững, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho Nhân dân. Thế nhưng, ở một số nơi, quá trình thực hiện còn biểu hiện chạy theo thành tích. Có xã được công nhận đạt chuẩn nhưng người dân vẫn thiếu nước sạch sinh hoạt, thu nhập bấp bênh, sinh kế chưa ổn định. Có hộ được công nhận thoát nghèo nhưng trên thực tế, cuộc sống vẫn chưa được cải thiện nhiều.

Ðó cũng là điều đồng chí Phạm Thành Ngại, nguyên Phó Bí thư Tỉnh uỷ, nguyên Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau, trăn trở trong những lần đi cơ sở. Chứng kiến những hộ dân còn khó khăn nhưng được đưa ra khỏi diện hộ nghèo để hoàn thành tiêu chí, đồng chí từng nhắc nhở: “Xây dựng NTM phải thật chất, đừng chạy theo thành tích. Nếu dân còn khổ thì mình phải nhìn thẳng vào sự thật để tìm cách tháo gỡ”.

Sự trăn trở ấy không chỉ là lời nhắc về trách nhiệm của cán bộ trong thực thi chính sách mà còn đặt ra yêu cầu phải nhìn lại cách xây dựng NTM hiện nay. Bởi nếu chỉ chú trọng “đạt chuẩn” mà chưa giải quyết được những khó khăn thực tế của người dân, thì danh hiệu đạt được khó tạo sự đồng thuận và niềm tin lâu dài.

Tiểu thương chợ Cái Keo (Xã Quách Phẩm) kỳ vọng được tiếp cận nguồn vốn vay thuận lợi, chính sách thuế ổn định để yên tâm buôn bán, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống.

Thực tế ấy còn thể hiện qua những công trình hạ tầng chậm triển khai. Nhiều hộ dân sống dọc tuyến bờ kè kênh xáng Lương Thế Trân (khóm Tân Hưng, Phường Lý Văn Lâm) phản ánh tuyến lộ xuống cấp nghiêm trọng sau hơn 20 năm sử dụng. Nhiều đoạn sụt lún, bong tróc, ngập sâu khi triều cường, khiến việc đi lại, học hành, mua bán của người dân gặp nhiều khó khăn, nhất là vào mùa mưa.

Người dân cho biết, tại buổi tiếp xúc cử tri vào tháng 10/2025, lãnh đạo địa phương đã ghi nhận thực trạng và thông tin sẽ xem xét bố trí nguồn vốn để đầu tư lại tuyến lộ trong năm 2026. Vì vậy, bà con kỳ vọng công trình sớm triển khai. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có động thái triển khai cụ thể, khiến bà con không khỏi lo lắng khi mùa mưa đã bắt đầu.

Không chỉ là câu chuyện của tuyến đường chậm đầu tư, đó còn là tâm trạng chung của nhiều người dân trong các khu vực quy hoạch kéo dài. Dự án “treo” nhiều năm khiến người dân không dám đầu tư làm ăn, nhà xuống cấp cũng chần chừ sửa chữa. Thực tế ấy cho thấy, xây dựng NTM không thể chỉ dừng ở việc hoàn thành tiêu chí trên giấy, mà cần sự quyết liệt trong triển khai, trách nhiệm trong quy hoạch và điều hành sát với đời sống thực tế của người dân.

"Khởi động lại" tư duy xây dựng NTM

Sau hợp nhất, tỉnh Cà Mau có 64 xã, phường. Ðây không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính mà còn mở ra cơ hội tái cấu trúc nguồn lực, đổi mới tư duy phát triển nông thôn theo hướng thực chất, bền vững hơn.

Xây dựng NTM lúc này đặt ra yêu cầu phải rà soát lại chất lượng các xã đã đạt chuẩn; ưu tiên giải quyết những vấn đề dân sinh thiết yếu như giao thông, nước sạch, trường học, y tế, đồng thời tháo gỡ những dự án kéo dài ảnh hưởng đến đời sống dân sinh.

Cựu chiến binh cùng cán bộ dân chính ấp Tràm Một (xã Tân Lộc) tích cực tham gia các phần việc xây dựng NTM tại địa phương.

Bà Ðinh Thị Mừng, Chủ tịch UBND xã Tân Lộc, cho rằng, để xây dựng NTM bền vững, phải bắt đầu từ nhu cầu thực tế của người dân và lấy nâng cao đời sống làm mục tiêu xuyên suốt. Vì vậy, xã đang tập trung chuyển dịch cơ cấu kinh tế, hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, phát triển hạ tầng và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số vào đời sống. Ðịa phương cũng tạo điều kiện cho hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ tiếp cận nguồn vốn, kỹ thuật và mở rộng thị trường, bởi khi người dân có sinh kế ổn định, thấy rõ lợi ích từ các công trình, phong trào xây dựng NTM sẽ nhận được sự đồng thuận và tham gia tích cực hơn.

Cùng suy nghĩ ấy, ông Thạch Hoà Ril (dân tộc Khmer), xã Ninh Thạnh Lợi, chia sẻ, người dân luôn đồng tình với các chủ trương, chính sách của Ðảng, Nhà nước nếu công trình thật sự phục vụ đời sống dân sinh. Theo ông, điều bà con mong mỏi nhất là có đường giao thông thuận tiện, nước sạch, điều kiện sản xuất ổn định để cuộc sống bớt khó khăn và có cơ hội vươn lên xây dựng đời sống mới.

“Mới” phải bắt đầu từ đời sống thật của Nhân dân

Trong mọi giai đoạn phát triển, xây dựng NTM chỉ có thể bền vững khi thật sự dựa vào Nhân dân, phát huy sự đồng thuận và tham gia thực chất của người dân trong từng công việc cụ thể. Ðây cũng là điều đồng chí Huỳnh Ðảm, nguyên Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Ðảng, nguyên Chủ tịch Uỷ ban Trung ương MTTQ Việt Nam, nhấn mạnh khi trao đổi với lãnh đạo tỉnh Cà Mau.

Theo đồng chí Huỳnh Ðảm, vai trò cốt lõi của Mặt trận trong giai đoạn hiện nay không chỉ dừng lại ở vận động phong trào mà còn phải thật sự trở thành cầu nối giữa ý Ðảng với lòng dân, tập hợp và khơi dậy sức dân trong quá trình phát triển. Càng bước vào giai đoạn phát triển mới, càng phải coi trọng tiếng nói và quyền làm chủ của Nhân dân. Mọi chủ trương, công trình liên quan trực tiếp đến đời sống dân sinh cần được công khai, minh bạch để người dân cùng bàn bạc, tham gia giám sát và thấy rõ hiệu quả thực tế. Khi người dân đồng thuận, tin tưởng và tự nguyện chung tay, đó mới là nền tảng bền vững nhất cho xây dựng NTM và cho cả chặng đường phát triển lâu dài của địa phương.

Những mô hình sinh kế hiệu quả đang mở ra kỳ vọng nâng cao thu nhập cho người dân. (Trong ảnh: Ông Cao Việt Hưởng, chuyên viên Phòng Văn hoá - Xã hội xã Ðất Mới (bên phải) tham quan mô hình trồng khóm của nông dân Trương Văn Khăm, ấp Xẻo Sao).

Thực tế cho thấy, nơi nào cán bộ gần dân, biết lắng nghe và giải quyết kịp thời những vấn đề dân bức xúc thì nơi đó việc xây dựng NTM thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu chỉ chú trọng hoàn thành chỉ tiêu mà thiếu đối thoại với dân thì rất dễ phát sinh tâm lý đối phó, hình thức. Vì vậy, bên cạnh nguồn vốn và cơ chế chính sách, điều quan trọng nhất vẫn là trách nhiệm của đội ngũ cán bộ thực thi. Một cán bộ làm việc bằng tinh thần phục vụ Nhân dân sẽ tạo ra niềm tin; còn sự chậm trễ, né tránh trách nhiệm sẽ làm giảm hiệu quả của cả chương trình.

Nông thôn ngày nay đứng trước nhiều cơ hội phát triển mới, từ chuyển đổi sản xuất đến ứng dụng công nghệ, xây dựng hạ tầng hiện đại và liên kết vùng sau hợp nhất. Nhưng mọi chủ trương sẽ khó bền vững nếu đời sống người dân chưa thật sự ổn định. Ðiện, đường, trường, trạm, nước sạch, sinh kế... luôn là những điều căn bản nhất mà người dân mong chờ. Khi những nhu cầu ấy được giải quyết đến nơi đến chốn, người dân sẽ tin tưởng và đồng hành cùng chính quyền trong mọi phong trào.

Chỉ khi người dân thật sự được thụ hưởng thành quả phát triển, xây dựng NTM mới đạt đúng mục tiêu “thoả ý Ðảng, được lòng dân”, không còn là phong trào để báo cáo thành tích, mà trở thành hành trình nâng chất cuộc sống nông thôn một cách bền vững nhất./.

Trịnh Hồng Nhi