Truyền hình
Giữa không gian sông nước hiền hoà của xã Khánh Bình, chùa Rạch Cui hiện lên như một dấu son đặc biệt trong đời sống văn hoá tâm linh của đồng bào Khmer Cà Mau. Không chỉ là ngôi chùa Nam tông mang giá trị kiến trúc truyền thống, Rạch Cui còn là nơi ghi dấu lịch sử cách mạng hào hùng, in đậm tinh thần đoàn kết Kinh - Khmer - Hoa trên vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.
- Chùa Xiêm Cán - điểm du lịch đậm sắc màu Khmer
- Chùa Minh - Di sản của người Minh Hương
- Chùa Pôthi Thlâng: Điểm tựa tín ngưỡng, an sinh
Ðoàn kết dân tộc và bảo vệ cách mạng
Theo tài liệu của Bảo tàng tỉnh Cà Mau, chùa Rạch Cui được xây dựng vào năm 1921 trên phần đất rộng 4,6 ha, do ông Trần Cả Xạ hiến tặng, để làm nơi sinh hoạt tôn giáo cho khoảng 80 hộ người Khmer cùng cư dân Kinh, Hoa sinh sống tại Rạch Cui thời bấy giờ. Chùa Rạch Cui có tên gọi bằng tiếng Khmer là “Chumpasath”, mang ý nghĩa “Tháp sum hợp”.
Cái tên dân gian “chùa Rạch Cui” gắn liền với tinh thần đoàn kết: người dân nhiều tộc người cùng quy tụ xây dựng, nuôi dưỡng lý tưởng giải phóng dân tộc. Ban đầu, chùa được dựng bằng cây lá địa phương, sau nhiều lần bị bom đạn thiêu huỷ trong chiến tranh, cộng đồng các dân tộc ở địa phương cùng chung tay dựng lại. Chính sự gắn kết ấy đã tạo nên linh hồn đặc biệt của ngôi chùa: vừa là chốn tu tập, vừa là mái nhà chung của cộng đồng.
Ngôi chánh điện xây dựng theo kiến trúc truyền thống.
Trong hơn 100 năm, chùa Rạch Cui đã kinh qua 13 đời sư cả và đại đức trụ trì. Nếu như nhiều ngôi chùa Khmer ở Trà Vinh, Sóc Trăng được biết đến vì kiến trúc rực rỡ, thì chùa Rạch Cui lại nổi bật ở vai trò căn cứ cách mạng trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ.
Theo tư liệu lịch sử, từ thập niên 1960, chùa trở thành điểm hoạt động cách mạng trọng yếu của Mặt trận Dân tộc Giải phóng tỉnh Cà Mau. Năm 1965, Hội Ðoàn kết sư sãi yêu nước tỉnh Cà Mau được thành lập ngay tại chùa. Dưới sự chỉ đạo của các vị sư yêu nước như Ðại đức Thạch Xem, Ðại đức Kim Vol (Chín Tiến) và các cán bộ cách mạng, chùa là nơi tuyên truyền chủ trương của Ðảng, của Mặt trận, cũng là nơi nuôi chứa, bảo vệ cán bộ, tổ chức các hội nghị bí mật của phong trào cách mạng ở địa phương.
Ðặc biệt, đây là nơi lưu giữ thi hài và tổ chức truy điệu Ðại đức Hữu Nhem, Phó Chủ tịch Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam năm vào 1966 - sự kiện thể hiện tinh thần đoàn kết và lòng dũng cảm của đồng bào Rạch Cui.
Chùa Rạch Cui nằm hiền hoà giữa vùng sông nước Cà Mau.
Nhiều nhà nghiên cứu văn hoá Khmer Nam Bộ từng khẳng định: “Trong kháng chiến, chùa Khmer không chỉ là trung tâm tôn giáo mà còn là nơi hội tụ sức mạnh đoàn kết của dân tộc”. Chùa Rạch Cui là minh chứng tiêu biểu nhất cho nhận định ấy tại Cà Mau.
Không gian kiến trúc đậm đà bản sắc
Ngôi chùa được xây dựng kiên cố từ năm 2004 và tiếp tục hoàn thiện chánh điện mới từ năm 2018. Tuy trải qua trùng tu, diện mạo kiến trúc vẫn giữ hồn cốt Khmer truyền thống: mái chóp vút cao, các đầu hồi trang trí rắn thần Naga, hoa văn Key Nor và chim thần Krud (Garuda) - những biểu tượng gắn với quan niệm bảo hộ Phật pháp của người Khmer.
Chánh điện được bố cục theo dạng hình chữ nhật, cửa mở hướng Ðông theo quan niệm Phật ngự hướng Tây, cứu độ nhân sinh ở hướng Ðông. Bên trong, hình tượng Phật Thích Ca được thờ duy nhất nhưng có đến 19 tượng với nhiều tư thế: ngồi, đứng, nằm... đặc trưng sinh động của hệ thống tượng Phật trong các chùa Nam tông Khmer.
Không gian thờ cúng bên trong chùa Rạch Cui.
Xung quanh tường là các bức bích hoạ kể lại cuộc đời đức Phật, những tích truyện quen thuộc như “Ðản sinh”, “Thành đạo”, “Chuyển pháp luân”, “Niết bàn”, được các nghệ nhân Khmer địa phương thể hiện với màu sắc tươi sáng, mang chiều sâu mỹ thuật dân gian Nam Bộ. Nằm không xa chánh điện là hệ thống tháp thờ tập hợp hài cốt cao 8 m, nơi lưu giữ tro cốt tăng ni, phật tử, thể hiện truyền thống tri ân và văn hoá tâm linh bền chặt của cộng đồng Khmer.
Trung tâm sinh hoạt văn hoá - tín ngưỡng cộng đồng
Không chỉ là chùa, Rạch Cui còn là thiết chế văn hoá cộng đồng. Mỗi năm, 3 lễ hội truyền thống lớn của người Khmer đều diễn ra tại đây, thu hút đông đảo đồng bào Khmer, Kinh, Hoa: Tết Chôl Chnăm Thmây (tháng 4 dương lịch), Sene Dolta (29/8-1/9 âm lịch), Ok Om Bok (15/10 âm lịch).
Ðiều đáng quý là các lễ hội tại chùa Rạch Cui luôn có sự tham gia của đông đảo người Kinh và người Hoa, tạo nên không khí giao lưu văn hoá đầy hoà hợp - đặc điểm riêng của vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.
Sala Chhnganh nơi thực hành các nghi thức tang lễ cho cộng đồng.
Trong bối cảnh Cà Mau đang đẩy mạnh xây dựng môi trường văn hoá, tăng cường đoàn kết các dân tộc, chùa Rạch Cui tiếp tục là “điểm tựa tinh thần” của cộng đồng, góp phần làm phong phú thêm bức tranh văn hoá Nam Bộ. Ðây là nơi ghi dấu hơn trăm năm gìn giữ văn hoá Khmer, là chứng nhân của lịch sử cách mạng và là biểu tượng của sự gắn bó giữa 3 dân tộc trên vùng đất địa đầu cực Nam của Tổ quốc./.
Ðăng Minh
Xem thêm bình luận