Đồng hành cùng mẹ, bảo vệ con trước HIV

Tháng cao điểm dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con diễn ra từ ngày 1-30/6 hằng năm nhằm đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng ngừa lây truyền HIV từ mẹ sang con; đồng thời tăng cường cung cấp các dịch vụ y tế, hỗ trợ kịp thời để người dân được tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ chất lượng.

• Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh: Tập huấn dự phòng lây truyền HIV, viêm gan B và giang mai từ mẹ sang con
• Đảm bảo chất lượng xét nghiệm huyết thanh học HIV
• Truyền thông phòng, chống HIV/AIDS từ học đường

Mục tiêu trọng tâm của chương trình là khuyến khích phụ nữ chuẩn bị kết hôn, phụ nữ mang thai, phụ nữ có nguy cơ cao chủ động xét nghiệm HIV sớm để được tư vấn và điều trị dự phòng kịp thời, phấn đấu giảm tỷ lệ lây truyền HIV từ mẹ sang con xuống dưới 2%.

Lây truyền HIV từ mẹ sang con là một trong ba con đường lây truyền chính của HIV/AIDS. Vi rút HIV có thể truyền từ mẹ sang con trong thời kỳ mang thai, khi sinh và trong giai đoạn cho con bú. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, nguy cơ lây truyền có thể giảm xuống dưới 1%, giúp hàng ngàn trẻ em được sinh ra khoẻ mạnh mỗi năm.

Đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng

Tháng cao điểm năm 2026 hướng đến mục tiêu huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong thực hiện Chiến lược Quốc gia chấm dứt bệnh AIDS vào năm 2030, trong đó có mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con.

Khám, tư vấn và theo dõi sức khoẻ cho chị em phụ nữ trước khi mang thai.

Các hoạt động truyền thông tập trung nâng cao nhận thức cho phụ nữ mang thai, phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ, vợ của người nhiễm HIV và phụ nữ có hành vi nguy cơ cao về lợi ích của việc xét nghiệm HIV sớm và điều trị dự phòng kịp thời.

Bên cạnh đó, chương trình còn hướng đến giảm kỳ thị, phân biệt đối xử với phụ nữ mang thai nhiễm HIV và trẻ sinh ra từ mẹ nhiễm HIV; tăng cường sự hỗ trợ của gia đình và cộng đồng trong công tác phòng, chống HIV/AIDS.

Thông qua các hoạt động truyền thông giáo dục sức khoẻ, người dân được trang bị thêm kiến thức về HIV/AIDS, từ đó thay đổi hành vi, chủ động phòng ngừa lây nhiễm và nâng cao trách nhiệm trong chăm sóc sức khoẻ bản thân, gia đình.

HIV/AIDS và nguy cơ lây truyền từ mẹ sang con

HIV là virus gây suy giảm miễn dịch ở người, làm suy yếu hệ thống miễn dịch và khiến cơ thể dễ mắc các bệnh cơ hội như lao, viêm phổi, tiêu chảy nhiễm trùng, nấm, ung thư… Nếu không được điều trị, người nhiễm HIV có thể chuyển sang giai đoạn AIDS và tử vong.

HIV lây truyền chủ yếu qua ba con đường: quan hệ tình dục không an toàn, đường máu và từ mẹ sang con. Trong đó, lây truyền từ mẹ sang con xảy ra trong quá trình mang thai, sinh con hoặc cho con bú.

Truyền thông cộng đồng về phòng ngừa lây truyền HIV từ mẹ sang con.

Sự lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể ngăn ngừa được bằng việc sử dụng thuốc điều trị HIV kết hợp với các chiến lược khác giúp giảm nguy cơ lây HIV từ mẹ sang con xuống dưới 1%. Các mẹ chuẩn bị mang thai, đang có thai nên đến các cơ sở y tế để được khám và xét nghiệm tầm soát. Cán bộ y tế sẽ hướng dẫn các biện pháp phòng ngừa và giảm lây truyền HIV từ mẹ sang con.

Chủ động phòng ngừa lây truyền HIV từ mẹ sang con

Theo ngành y tế, nếu không được can thiệp dự phòng, nguy cơ lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể từ 20 - 30%. Tuy nhiên, việc điều trị thuốc kháng vi rút (ARV) đúng phác đồ trong thai kỳ, khi sinh và sau sinh sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ này.

Để phòng ngừa hiệu quả, phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ cần chủ động tìm hiểu kiến thức về HIV/AIDS, thực hiện lối sống an toàn và xét nghiệm HIV trước khi kết hôn hoặc trước khi mang thai để được tư vấn kịp thời.

Phụ nữ mang thai cần khám thai định kỳ và thực hiện xét nghiệm HIV ngay từ lần khám đầu tiên. Nếu phát hiện nhiễm HIV, việc điều trị ARV sớm đóng vai trò đặc biệt quan trọng nhằm giảm tải lượng vi rút trong cơ thể mẹ, hạn chế nguy cơ lây truyền sang con.

Người phụ nữ nhiễm HIV nếu được điều trị đúng và tuân thủ phác đồ vẫn có thể mang thai, sinh con khoẻ mạnh và phòng ngừa lây nhiễm cho trẻ.

Hiện nay, các cơ sở y tế chuyên sâu về phòng, chống HIV/AIDS như Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh, Bệnh viện Sản - Nhi, khoa sản các bệnh viện đa khoa… đều triển khai tư vấn, xét nghiệm và điều trị dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con.

Dự phòng trong giai đoạn sinh và sau sinh

Trong quá trình chuyển dạ, phụ nữ nhiễm HIV cần tiếp tục điều trị thuốc ARV theo chỉ định nhằm duy trì tải lượng vi rút ở mức thấp nhất, giảm nguy cơ lây truyền cho trẻ trong lúc sinh.

Đối với những trường hợp có tải lượng virus cao hoặc chưa xác định tải lượng virus, bác sĩ có thể chỉ định sử dụng thêm thuốc Zidovudine truyền tĩnh mạch hoặc thực hiện sinh mổ chủ động để giảm nguy cơ lây nhiễm.

Tư vấn tiền hôn nhân giúp chị em phụ nữ biết cách chăm sóc sức khoẻ bản thân, đặc biệt là khi mang thai.

Sau sinh, trẻ được sinh ra từ mẹ nhiễm HIV cần được dùng thuốc dự phòng càng sớm càng tốt, thường trong vòng 6-12 giờ đầu sau sinh và kéo dài từ 4-6 tuần theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bên cạnh đó, người mẹ nhiễm HIV vẫn phải tiếp tục điều trị ARV suốt đời để bảo vệ sức khoẻ bản thân, ngăn ngừa HIV tiến triển sang AIDS và hạn chế nguy cơ lây truyền cho người khác.

Tháng cao điểm dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con không chỉ là dịp nâng cao nhận thức cộng đồng mà còn góp phần bảo vệ quyền được sinh ra khoẻ mạnh của trẻ em, hướng đến mục tiêu loại trừ lây truyền HIV từ mẹ sang con vào năm 2030.

Phước Nhường