Gác kèo ong - Nghe rừng kể chuyện

Giữa màu xanh bạt ngàn của rừng U Minh Hạ, tiếng ong vo ve tìm về mùa hoa tràm nở như một thanh âm quen thuộc. Từ những chiếc kèo gỗ đơn sơ, người dân nơi đây tạo nên nghề gắn bó với rừng qua nhiều thế hệ. Ngày nay, nghề gác kèo ong không chỉ mang lại những giọt mật ngọt thơm ngon, mà còn mở ra trải nghiệm văn hoá, ẩm thực đặc trưng cho du khách.

• Nghề gác kèo ong
• Vào mùa gác kèo ong rừng U Minh Hạ
• Nghề gác kèo ong trong lịch sử khai phá vùng đất Cà Mau

Có đôi khi chỉ cần nghe một thanh âm, người ta đã có thể nhận ra quê mình. Với U Minh, đó là tiếng chim gọi bầy dưới tán tràm hay tiếng ong vo ve vào mùa hoa tràm nở.

Những thân tràm vươn lên từ đất, sống bền bỉ cùng những mùa nước lên xuống. Dưới tán rừng, cá đồng tìm nơi trú ngụ, chim trời làm tổ. Khi mùa hoa tràm về, rừng lại có thêm một mùa mật ngọt.

Và cũng từ đó, một nghề đặc biệt hình thành, gắn bó với đời sống người dân vùng U Minh: nghề gác kèo ong.

Ca khúc “Hồn quê đất rừng U Minh”, sáng tác: Sâm Lee, ca sĩ Đức Nhân thể hiện.

Nghề truyền thống giữa rừng tràm

Gác kèo ong thoạt nhìn là công việc đơn giản: người thợ chọn một thân tràm, đặt lên đó chiếc kèo bằng gỗ, rồi chờ đàn ong tìm đến làm tổ. Nhưng phía sau sự đơn sơ ấy là kinh nghiệm được tích luỹ qua nhiều thế hệ.

Du khách ngồi vỏ lãi len qua những tuyến kênh, khám phá rừng tràm tại Điểm du lịch sinh thái cộng đồng Mười Ngọt (Ấp 10, xã Đá Bạc).

Người làm nghề phải biết nhìn rừng, hiểu mùa hoa tràm bắt đầu khi nào, biết nơi ong thường tìm về, chọn vị trí và hướng đặt kèo phù hợp với tập tính của đàn ong. Chiếc kèo được đặt xuống, người thợ kiên nhẫn chờ đợi. Ong có về hay không còn phụ thuộc vào mùa hoa, thời tiết và sự thuận hoà của môi trường tự nhiên.

Chính vì vậy, nghề gác kèo ong không chỉ đòi hỏi sự am hiểu về đàn ong mà còn cần sự tinh tế của người sống lâu năm với rừng.

Bơi xuồng giữa rừng tràm là một trong những trải nghiệm thú vị tại Điểm du lịch sinh thái cộng đồng Mười Ngọt.

Gia đình anh Phạm Văn Khanh, chủ Điểm du lịch sinh thái cộng đồng Mười Ngọt, có 3 thế hệ theo nghề gác kèo ong. Với 63 ha rừng tràm, anh Khanh tiếp nối nghề và từng bước kết hợp nghề truyền thống với phát triển du lịch cộng đồng.

Anh Khanh được cha truyền nghề khi chưa đầy 10 tuổi. Từ những ngày theo cha vào rừng, anh học cách nhận biết mùa hoa, đặt kèo, lấy mật, và quan trọng hơn là hiểu giới hạn của việc khai thác sản vật dưới tán rừng.

Anh Phạm Văn Khanh (thứ hai từ phải sang) giới thiệu những chiếc kèo ong nép dưới tán rừng, giúp du khách dễ dàng quan sát.

“Người làm nghề gác kèo ong là người hiểu hơn ai hết về giá trị của rừng và những sản vật dưới tán rừng mà thiên nhiên ban tặng. Ong cho mật, rừng còn nhiều thứ quý giá, nhưng người giữ rừng phải biết lấy bao nhiêu là đủ”, anh Khanh chia sẻ.

Theo anh Khanh, có khi gác 1.000 kèo ong nhưng người làm nghề phải “tập quên” 20-30% số kèo có mật, để giữ sự ổn định tự nhiên vốn có của đàn ong rừng.

Đó không chỉ là kinh nghiệm của một người làm nghề mà còn là cách ứng xử với rừng được truyền qua nhiều thế hệ. Người gác kèo lấy mật, nhưng không lấy hết. Bởi còn ong thì còn mật; còn hoa thì còn ong, và muốn mùa hoa tiếp tục, rừng phải được gìn giữ.

Từ nghề gác kèo ong của gia đình, anh Phạm Văn Khanh phát triển thêm sản phẩm du lịch trải nghiệm giữa rừng tràm.

Từ một chiếc kèo nhỏ giữa rừng tràm, câu chuyện về nghề cũng trở thành câu chuyện về sinh kế và bảo tồn. Những hiểu biết về rừng, hoa tràm, tập tính đàn ong được truyền từ người đi trước cho người đi sau, trở thành tri thức dân gian của cư dân vùng U Minh.

Từ giọt mật rừng đến trải nghiệm văn hoá, ẩm thực

Nếu chỉ nhìn nghề gác kèo ong dưới góc độ tạo ra mật ong, sẽ khó cảm nhận hết giá trị của nghề. Đằng sau mỗi tổ ong là câu chuyện về mùa hoa tràm, về người thợ và những năm tháng gắn bó với rừng; cũng là câu chuyện về cách cư dân nơi đây tạo dựng sinh kế từ những gì thiên nhiên ban tặng.

Ngày nay, câu chuyện ấy có thêm hướng tiếp cận mới, khi nghề gác kèo ong được kết nối với du lịch trải nghiệm. Tại Điểm du lịch sinh thái cộng đồng Mười Ngọt, du khách có thể bước vào không gian rừng tràm, nghe người thợ kể chuyện nghề, quan sát những chiếc kèo được đặt trên thân tràm, tìm hiểu tập tính đàn ong và trải nghiệm lấy mật.

Du khách thích thú trải nghiệm lấy mật ong rừng và thưởng thức mật ong.

Từ sản vật của rừng, người dân U Minh còn sáng tạo nên những món ăn đặc trưng: gỏi ong non hoa chuối, ong nướng lá nghệ... hấp dẫn du khách. Ong non mềm, béo; hoa chuối giòn, có vị chan chát đặc trưng, kết hợp cùng rau thơm, gia vị và những nguyên liệu dân dã, tạo nên món gỏi độc đáo mang hương vị riêng của vùng rừng tràm.

Ẩm thực vì thế trở thành một cách kể chuyện về vùng đất. Du khách đến U Minh có thể thưởng thức mật ong, trải nghiệm nghề gác kèo rồi ngồi bên mâm cơm đồng quê để nếm những món ăn được làm từ sản vật dưới tán rừng.

Với anh Phạm Văn Khanh, việc đưa nghề gác kèo ong vào hoạt động du lịch không đơn thuần là tạo thêm sản phẩm trải nghiệm, mà đó còn là cách để người trẻ, du khách hiểu hơn về giá trị của rừng và công việc của những người đã dành nhiều năm tháng gắn bó với rừng tràm.

Gỏi ong non hoa chuối - món ăn mang hương vị đặc trưng từ sản vật rừng U Minh Hạ.

Du lịch hiện nay không chỉ là hành trình đến một địa điểm để tham quan, nhiều du khách còn tìm kiếm những câu chuyện, trải nghiệm và hương vị mang dấu ấn riêng của vùng đất. Với U Minh Hạ, đó là những cánh rừng tràm, mùa hoa, giọt mật và những người thợ biết lấy từ rừng vừa đủ để nghề còn được tiếp nối.

Đến với rừng U Minh, du khách không chỉ được nhìn rừng xanh mà còn có thể lắng nghe tiếng ong trong mùa hoa tràm, nghe người dân kể chuyện nghề, tự tay trải nghiệm lấy mật và thưởng thức những món ăn mang hương vị của rừng.

Từ những chiếc kèo gỗ đơn sơ, nghề truyền thống đang được kể lại bằng cách mới, để du khách hiểu hơn về rừng, người dân có thêm sinh kế và những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ tiếp tục có chỗ đứng trong đời sống hôm nay.

Lê Thái - Sâm Lee