Giữ hồn đua ghe ngo

Chùa Kosthum, xã Ninh Thạnh Lợi, là điểm nhấn trong đời sống văn hoá của đồng bào Khmer địa phương. Qua nhiều mùa giải, những chiếc ghe rực rỡ sắc màu không chỉ mang theo khát vọng chinh phục đường đua, mà còn chở cả niềm tự hào, tinh thần đoàn kết và ý thức gìn giữ di sản truyền thống của cộng đồng.

• Rộn ràng tập luyện, chuẩn bị giải đua ghe Ngo mini mừng lễ Sene Dolta
• Chùa Cao Dân hạ thuỷ ghe Ngo, náo nức mùa lễ hội Khmer
• Sôi nổi thi tài đua ghe Ngo mini mừng lễ Sene Dolta 

Ghi đậm dấu ấn văn hoá

Với 7 chiếc ghe Ngo, trong đó có cả ghe độc mộc và ghe ván ghép, chùa Kosthum dành nhiều tâm huyết cho việc gìn giữ, phát huy môn thể thao truyền thống mang đậm bản sắc văn hoá Khmer.

Ðể có được những chiếc ghe vừa đẹp về hình thức, vừa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, Thượng toạ Trần Duyên, trụ trì chùa Kosthum, trực tiếp nghiên cứu, thiết kế, đưa ra các thông số kỹ thuật, lựa chọn gỗ và thuê thợ thi công. Mỗi chiếc ghe là kết quả của quá trình chuẩn bị công phu, đòi hỏi sự am hiểu về đặc tính vật liệu, kết cấu thân ghe và kinh nghiệm thực tiễn.

Năm 2024, chùa đầu tư đóng mới chiếc ghe Ngo với tổng kinh phí 700 triệu đồng, trong đó ngân sách tỉnh hỗ trợ 400 triệu đồng. Những chiếc ghe còn lại được nhà chùa đầu tư qua nhiều năm, với kinh phí đóng mới bình quân khoảng 650 triệu đồng/chiếc. Ðây là khoản đầu tư lớn, thể hiện sự trân trọng đối với truyền thống và quyết tâm duy trì phong trào đua ghe Ngo tại địa phương.

Ghe được sơn vẽ mới cho mỗi năm thi đấu.

Theo Thượng toạ Trần Duyên, ghe Ngo có vai trò quan trọng đối với thành tích thi đấu, nhưng yếu tố quyết định vẫn là quá trình tập luyện và sự phối hợp của các thành viên trong đội. Ghe đóng tốt cũng chỉ là một phần. Muốn đạt giải cao thì phải tập luyện nhiều. Ghe của các đội có thể tương đương nhau về chất lượng, nhưng nếu đội mình ít tập luyện thì vẫn có thể thất bại.

Bề dày truyền thống của chùa Kosthum còn được ghi dấu qua những lần tham gia các giải đua trong và ngoài tỉnh. Ông Bùi Thanh Liêm, Phó Giám đốc Trung tâm Công ích xã Ninh Thạnh Lợi, cho biết, chùa có quá trình gắn bó lâu dài với phong trào đua ghe Ngo. Những chiếc ghe được lưu giữ tại chùa mang theo câu chuyện về các thế hệ vận động viên, các mùa tranh tài và những thành tích đáng nhớ.

Trong đó, chiếc ghe ván ghép có sử dụng cần câu, được đóng năm 2020, từng tham dự Ðại hội Thể dục thể thao đồng bào Khmer Nam Bộ và giành 2 Huy chương Vàng ở các cự ly thi đấu dành cho nữ. Sau những mùa giải, chiếc ghe được chùa bảo quản, gìn giữ như dấu mốc đáng tự hào trong lịch sử đua ghe Ngo của đơn vị.

Những số đeo, dấu tích thi đấu trên thân ghe cũng góp phần lưu giữ ký ức về hành trình ấy. Mỗi chiếc ghe có thể gắn với một mùa giải, một chiến thắng hoặc những lần chưa đạt được kết quả như mong đợi. Tất cả đều trở thành kinh nghiệm để các đội tiếp tục rèn luyện, hướng đến những cuộc tranh tài. Bảo quản ghe sau mùa giải vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài giá trị vật chất. Ðó còn là cách cộng đồng lưu giữ câu chuyện, để những người trẻ hôm nay hiểu hơn về truyền thống mà các thế hệ đi trước đã vun đắp.

Chung sức gìn giữ bản sắc

Gắn bó nhiều thập niên với nghề sơn vẽ ghe Ngo, nghệ nhân Danh Lợi, ấp Ðầu Sấu, Xã Hồng Dân, dành nhiều tâm huyết cho công việc đòi hỏi sự tỉ mỉ và sáng tạo này. Mỗi khi mùa đua đến gần, ông lại tất bật với những đơn đặt hàng từ các ngôi chùa trong và ngoài tỉnh.

Ðối với ông, sơn vẽ ghe Ngo không đơn thuần là làm đẹp phương tiện thi đấu. Từng nét cọ còn gửi gắm mong muốn về chiếc ghe có diện mạo nổi bật, tạo ấn tượng với người xem, làm cho ngày hội đua ghe thêm rực rỡ.

“Tôi mong chiếc ghe sau khi hoàn thiện có hoa văn đẹp, màu sắc sáng, ai nhìn cũng thấy thích. Trong quá trình làm, phải tỉ mỉ, sáng tạo, vừa làm vừa học hỏi thêm để hoàn thiện từng ngày, để môn đua ghe Ngo ngày càng đẹp hơn”, nghệ nhân Danh Lợi bộc bạch.

Mỗi chiếc ghe, nghệ nhân Danh Lợi thực hiện trang trí hoa văn hoàn thành trong 2 tuần.

Qua bàn tay người thợ, thân ghe trở thành không gian thể hiện sự sáng tạo và tình yêu văn hoá truyền thống. Những gam màu nổi bật, các hoạ tiết được chăm chút kỹ lưỡng, tạo nên sức cuốn hút riêng cho mỗi chiếc ghe.

Ðể phong trào đua ghe Ngo được duy trì, phát triển, bên cạnh nỗ lực của nhà chùa và các đội đua, còn có sự đồng hành của chính quyền địa phương cùng người dân.

Ông Phan Thanh Sung, Phó Chủ tịch UBND xã Ninh Thạnh Lợi, cho biết, địa phương thường xuyên đồng hành với chùa Kosthum và người dân trong việc rèn luyện thể thao, tổ chức các hoạt động phong trào, tham gia các giải đấu trong khu vực và ngoài tỉnh. Qua đó, bảo tồn, phát huy các loại hình văn hoá, nghệ thuật truyền thống của đồng bào Khmer, tăng cường sự gắn kết trong cộng đồng và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Khi nhà chùa kiên trì lưu giữ ghe, nghệ nhân tiếp tục truyền nghề, người dân chung sức cổ vũ và thế hệ trẻ tham gia tập luyện, truyền thống sẽ có thêm điều kiện tiếp tục được nuôi dưỡng trong đời sống hôm nay.

Vận động viên luyện tập thể lực vào mỗi buổi chiều trước khi tập với ghe.

7 chiếc ghe Ngo tại chùa Kosthum vì thế không chỉ là niềm tự hào của người dân xã Ninh Thạnh Lợi, mà còn góp thêm sắc màu cho bức tranh văn hoá đa dạng của tỉnh. Mỗi chiếc ghe là câu chuyện về sự bền bỉ, tinh thần đoàn kết và giữ gìn bản sắc dân tộc. Rồi những mùa đua mới sẽ lại đến. Chùa Kosthum tiếp tục góp sức gìn giữ hồn đua ghe Ngo truyền thống, để nét đẹp văn hoá Khmer được mãi trao truyền./.

Lê Thái - Lâm Cường