Nơi mùa hè đến muộn...

(CMO) Mùa hè là khoảng thời gian mà trẻ em từ nông thôn tới thành thị được thỏa sức vui chơi sau một năm học hành miệt mài. Tuy nhiên, khái niệm “hè” có muôn sắc thái, và tùy theo hoàn cảnh mà “hè” mang một nghĩa khác nhau. Hè có em cùng ba mẹ đi du lịch, có em vẫn phải tham gia các cuộc chạy đua kiến thức với vô số các lớp học thêm, năng khiếu mà phụ huynh đã sắp xếp từ trước. Hay hè về là chuỗi ngày trẻ tạm gác lại việc học để bươn chải phụ giúp gia đình. Vậy nên, có nơi “hè không bao giờ về”…

Bài 1: Bấp bênh con chữ

Hè đến, trẻ em vùng đồng bào dân tộc lại được dạy chữ Khmer miễn phí. Việc mở các lớp dạy chữ Khmer không chỉ góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc mà còn tạo cho trẻ em vùng sâu, vùng xa có được một không gian vui chơi lành mạnh trong dịp hè. Đây là một việc làm khá thiết thực nhưng vẫn còn nhiều bất cập.

Lớp học vui vẻ của các em nhỏ tại khu tái định cư Lung Ranh, xã Khánh Hội, huyện U Minh.

Tờ mờ sáng, trong lớp học được mượn tạm từ trường Tiểu học Kim Đồng, thuộc khu tái định cư Lung Ranh, Ấp 1, xã Khánh Hội, huyện U Minh, đều đặn cứ một tuần 3 buổi lại sôi động hẳn lên nhờ lớp học hè Khmer. Trước thềm cửa, học sinh đứa quét, đưa lau rồi thầy lẫn trò cùng hì hục tát nước. Hỏi ra mới biết, do đêm qua trời mưa lớn, trường dột nên giờ muốn vô học phải tát cạn… lớp học.

Hết hè bỏ chữ

Khi mọi việc đâu đã vào đấy, lớp học trở lại đúng nghĩa, các em nhanh chóng ngồi vào bàn và bắt đầu buổi lên lớp. Khệ nệ lôi ra mớ tập, rồi chọn một cuốn có bìa đẹp nhất, em Thạch Nhất, 7 tuổi, cẩn thận ghi ghi chép chép. Mặc dù đã là tuần thứ 2 lớp được mở nhưng tập đứa nào đứa nấy chỉ vài hàng chữ ngoằn ngèo.

Em Thạch Chanh Thal hướng dẫn cả lớp môn tập đọc.

Thầy Sơn Tuyền đã có hơn 7 năm dạy chữ Khmer, ôn tồn: “Hổm rày tụi nhỏ có học gì đâu, toàn vô lớp chơi không hà. Tập quen bạn trước rồi mới học sau”.

Lớp dạy chữ Khmer mà sao ngó bộ học sinh Kinh nhiều quá, phải hơn nửa lớp là ít. Thầy Sơn Tuyền thống kê sơ bộ: “Kinh có, Khmer có, Kinh lai Khmer có đủ hết”. Rồi đủ các loại tướng tá, dáng dấp, có đứa nhỏ xíu không biết vô lớp một chưa mà cũng ngồi cho có mặt. Có bạn nhỏ nhất được ưu tiên ngồi đầu bàn, dễ nước mắt, ai mà ghẹo là khóc đến ra về mới thôi.

Thầy Sơn Tuyền tập những em nhỏ tuổi trong lớp viết bài.

Bạn “nước mắt” ấy là Thạch Chanh Đa, 5 tuổi, thỏ thẻ: “Thấy chế Ba đi học nên em đi theo học cho vui. Đến lớp học vui lắm, có nhiều bạn để chơi, mưa hay nắng gì em với chế cũng đi học hết”.

Là điểm học tập trung duy nhất của xã nên lớp khá đông, đến 40 em phải chen chút nhau ngồi kín cả phòng. Mấy buổi đầu đến lớp, thầy phải la khan cả cổ vì “độ lì và quậy” không ai bằng của mấy đứa nhỏ.

Đã từng nhiều năm kinh nghiệm nên thầy Sơn Tuyền quả quyết: “Qua một mùa hè theo học đa phần trẻ chỉ biết ráp vần và đọc mà thôi”. Khác với tiếng Việt, chữ Khmer khá rắc rối vì có đến 70 chữ cái trong đó có 33 phụ âm và 24 nguyên âm. Vì thế, trẻ phải mất ít nhất 1 tuần mới nắm được bảng chữ cái.

Thầy Tuyền vui vẻ: “Mới vô học lớp thấy “ngon” vậy đó, chứ chừng vài buổi nữa là thưa dần vì có nhiều em vô học không tiếp thu được đâm ra chán”.

Là năm đầu tiên tham gia lớp học chữ Khmer, em Trương Thị Anh Thư hào hứng: “Ba em là người Kinh, mẹ là người Khmer nên em chỉ biết nói được ít tiếng dân tộc mình. Khi nghe xã có mở lớp dạy chữ Khmer nên em đăng ký đi học, xong sẽ về chỉ lại cho cả ba và mẹ nữa”.

Được hỏi về công việc thường ngày sau những buổi dạy, thầy Sơn Tuyền bùi ngùi: “Hè đến thì tôi đứng lớp 2 tháng, qua hè rồi thì trở lại nghề cũ là làm vuông, làm ruộng hay chạy xe ôm. Thầy nào đứng lớp qua hè cũng vậy hết, chỉ được làm “ thầy” đúng 2 tháng rồi thôi”. Trong khi đó, các chính sách hỗ trợ cho người dạy chữ Khmer còn hạn chế, việc dạy như việc làm thời vụ, hết hè họ phải quay lại với nhiều nghề để đắp đổi cuộc sống.

Việc dạy và học chữ Khmer là một quá trình dài, không đơn giản như học thêm một môn năng khiếu mà trẻ phải học thêm một ngôn ngữ thứ 2. Vì thế, chỉ trong khoảng thời gian ngắn ngủi 2 tháng hè, khi đã biết sơ sơ mặt chữ thì năm học mới đã đến, quay lại với việc học chính khóa, trẻ mau chóng quên đi những mặt chữ Khmer đã được học trước đó. Và đến mùa hè tới, bất đắc dĩ trẻ lại phải “học lại từ đầu”.

“Xin một giờ chính khóa”

Cũng mở lớp dạy chữ Khmer cho trẻ trong dịp hè, nhưng tại xã Hồ Thị Kỷ, huyện Thới Bình, việc dạy được chăm chút hơn khi một mùa hè tại xã có đến 5 lớp. Trong đó, có 4 lớp được mở tại các trường và 1 lớp được dạy tại chùa Rạch Giồng.

Việc dạy chữ Khmer trong hè tạo cho trẻ môi trường học tập và giao lưu kết bạn.

Thầy Sơn Mây, người có 4 năm dạy chữ Khmer, tự hào: “Giáo viên là người Khmer được tham gia tập huấn lớp sư phạm ngắn hạn, rồi được cấp bằng mới dạy được. Trước mỗi buổi lên lớp đều phải soạn giáo án hẳn hòi chẳng thua gì học chính khóa cả”.

Cùng tâm trạng chung với thầy Sơn Tuyền, thầy Sơn Mây trầm ngâm: “Việc dạy chữ Khmer trong dịp hè tôi nhận thấy chưa thực sự hiệu quả, bởi lớp chỉ mở trong thời gian ngắn. Chữ Khmer khó nhớ, nếu không được ôn luyện thường xuyên sẽ rất dễ quên nên mỗi năm chúng tôi phải vất vả dạy lại”.

Đã học ắt sẽ có thi cử, lớp dạy chữ Khmer cũng không ngoại lệ. Sau khóa học, thầy sẽ tiến hành kiểm tra và cho trẻ lên lớp nhưng tỷ lệ khá thấp, chỉ khoảng 50% học sinh đạt điểm. Dù không cầu kỳ, bài thi đơn giản như viết chính tả, đọc phân biệt nguyên âm, phụ âm, ấy vậy mà tỷ lệ đạt lại chỉ có vậy.

Rồi liệt kê ra những khó khăn mà một người bao năm trong nghề từng gặp phải, thầy Sơn Mây trải lòng: “Là người Khmer, dạy chữ Khmer cho con em dân tộc Khmer, công việc tưởng như đơn giản nhưng không dễ dàng chút nào. Bởi ở vùng quê còn nghèo khó, cuộc sống của bà con còn nhiều thiếu thốn, chuyện học hành của con cái chẳng được quan tâm nhiều. Để có một lớp đông đúc như thế này tôi phải đến từng hộ một vận động, làm công tác tư tưởng hết người lớn rồi đến trẻ em mới có được cái gật đầu ưng thuận”.

Đối với trẻ em ở vùng nông thôn, nhất là những gia đình kinh tế còn khó khăn, hè là dịp để các em phụ giúp gia đình kiếm tiền lo cho cuộc sống, việc cho trẻ đến trường cũng đồng nghĩa mất đi nguồn thu nhập phụ. Em Thạch Chanh Thal, xã Hồ Thị Kỷ, huyện Thới Bình, 15 tuổi, cho biết: “Những năm trước khi chưa tham gia lớp học chữ Khmer, cứ hè đến là em phải phụ cha mẹ đi làm vuông, bắt cá rồi quanh quẩn ở nhà thôi”.

Những lớp dạy tiếng Khmer trong hè đã tạo ra một sân chơi bổ ích, giúp trẻ nâng cao tri thức, góp phần bảo tồn và phát huy tiếng nói cũng như bản sắc văn hoá dân tộc. Và điều mà tất cả mọi người quan tâm và mong mỏi là môn này nên có thời gian biểu học chính khóa thì sẽ rất tốt, để việc học và dạy được liên tục. Và nên xem đây là một ngôn ngữ chính thống chứ không đơn thuần là môn học cho biết…

Bài 2: Những đứa trẻ đi “bán” mùa hè

Bài 3: Rối rắm ngày hè của trẻ

Phóng sự của Yến Nhi