Hướng tới kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947-27/7/2026), cùng với cả nước, Ðảng bộ và Nhân dân Cà Mau tổ chức hàng loạt hoạt động đền ơn đáp nghĩa bằng tất cả sự trân trọng và lòng biết ơn đối với sự hy sinh của thế hệ cha ông. Ði qua khói lửa chiến tranh, mạch nguồn tri ân không ngừng được bồi đắp, tiếp nối và lan toả bền bỉ trên vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.

Bài 1: Lấy sức người vượt gian nan, dệt tình son sắt

Từ những ngày đầu sau giải phóng, cho đến suốt gần 3 thập kỷ nỗ lực phát triển sau ngày tái lập tỉnh (1/1/1997), công tác “Ðền ơn đáp nghĩa” chưa bao giờ ngơi nghỉ. Mạch nguồn tri ân được khơi dòng bằng đôi tay trần xẻ đất dựng nghĩa trang từ cuối những năm 70 của thế kỷ trước; để rồi tiếp nối, hoà dòng thành những quyết sách nhân văn đầy sáng tạo, bền vững của toàn Ðảng bộ, dân và quân 2 tỉnh Bạc Liêu - Cà Mau sau tái lập.

Hàng ngàn đôi tay tạo dựng công trình tri ân

Cuối những năm 70 của thế kỷ XX, vùng đất Minh Hải (nay là tỉnh Cà Mau) bước ra khỏi cuộc chiến tranh chống Mỹ cứu nước chưa lâu, Tỉnh uỷ Minh Hải đưa ra quyết sách lớn: xây dựng Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh (nay thuộc xã Hoà Bình). Tỉnh đoàn Minh Hải được giao trọng trách thành lập Trung đoàn Thanh niên xung phong (TNXP) để đảm nhận phần việc gian khổ nhất: đào đắp mặt bằng và 2 ao sen của nghĩa trang.

Ðó là công trình quy mô được thi công hoàn toàn bằng sức người trong điều kiện không có bất kỳ phương tiện cơ giới nào. Dưới cái nắng gắt cháy da của vùng đất Tây Nam Bộ, hơn 12 ngàn lượt đoàn viên, thanh niên tình nguyện từ khắp các huyện, thị hành quân về Láng Giài, dựng lều bằng tấm cao su, lá dừa dọc theo trục lộ cắm trại để thi công công trình.

Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh tại xã Hoà Bình bắt đầu được xây dựng cuối những năm 70 thế kỷ XX. (Trong ảnh: Thực hiện nghi thức an táng hài cốt liệt sĩ).

Cơ chế hoạt động được tổ chức quy củ như quân đội với đầy đủ các tiểu đoàn, đại đội. Nhiệm vụ chính là đào 2 ao sen rộng 40 m, sâu 3,5 m. Thiếu máy móc, tuổi trẻ Minh Hải tự sáng tạo ra đủ loại công cụ từ cần xé, thúng cho đến những chiếc bao bố đục lỗ xỏ cây làm đòn để khiêng đất... Hàng ngàn nam, nữ thanh niên xếp thành những đường dây chuyền dài, chuyền tay nhau từng khối đất từ lòng mương sâu ròng rã suốt ngày đêm.

Ðồng chí Nguyễn Minh Chánh, phụ trách tuyên huấn của công trường, nhớ lại: “Gian khổ không thể đong đếm, nhưng khẩu hiệu "Ðền ơn đáp nghĩa" vang lên qua những chiếc loa sắt trên công trường chạm vào trái tim tất cả mọi người”.

Khí thế ấy lay động và lôi kéo toàn xã hội vào cuộc. Các mẹ, các chị hội phụ nữ luân phiên gánh bánh dừa đến thăm và động viên; lãnh đạo thị xã, chủ tịch huyện cũng ra công trường trực tiếp cuốc đất cùng thanh niên; tình cảm của người dân ấp Láng Giài từ bỡ ngỡ ban đầu nhường chỗ cho sự đùm bọc, nhường nhà, nấu cháo, sẻ chia từng ngụm nước ngọt cho lực lượng TNXP.

Giữa những ngày cao điểm của chiến dịch, tại ban chỉ huy trung đoàn diễn ra câu chuyện xúc động, thể hiện tinh thần trách nhiệm cao cả của tuổi trẻ thời bấy giờ. Anh Huỳnh Quốc Dân, thủ quỹ của trung đoàn, người mỗi buổi chiều chịu trách nhiệm thanh toán tiền bạc, định mức cho TNXP, nhận tin sét đánh: Cha anh ở quê nhà Ðầm Dơi qua đời. Trong lúc công việc dồn ứ, nếu thủ quỹ rời đi, hàng ngàn thanh niên hoàn thành nghĩa vụ 15 ngày lao động sẽ không thể thanh toán để trở về gia đình. Trước lời động viên của Trung đoàn trưởng Trần Thanh Liêm, anh Huỳnh Quốc Dân nén nỗi đau thắt lòng, quyết định hoãn về thọ tang cha 3 ngày.

Công trình đắp mặt bằng và đào 2 ao sen Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Minh Hải hoàn thành không chỉ tạo uy tín cho Tỉnh đoàn đảm nhận thêm nhiều công trình lớn sau đó, mà quan trọng hơn là biểu tượng của tinh thần sống có nghĩa trước sau và là minh chứng cho thấy khi sức trẻ được khơi dậy bằng lòng biết ơn sâu sắc, họ có thể "dời non lấp biển" bằng chính đôi tay trần của mình.

Bia kỷ niệm lực lượng TNXP tỉnh Minh Hải đặt trong Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh tại xã Hoà Bình, có nội dung: Từ ngày 19/11/1977-26/3/1978, hơn 12 ngàn lượt cán bộ, đoàn viên, thanh niên tình nguyện đào đắp, vận chuyển, san lấp trên 100.000 m2 đất để xây dựng Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Minh Hải.

28 năm vun đắp nghĩa tình

Sau ngày tái lập tỉnh (ngày 1/1/1997), bên cạnh tập trung phát triển kinh tế - xã hội, Bạc Liêu và Cà Mau luôn đặt công tác chăm lo người có công, gia đình chính sách lên hàng đầu. Trải qua chặng đường gần 3 thập kỷ, đến trước cột mốc hợp nhất hành chính vào ngày 1/7/2025, cả 2 địa phương đã viết nên những câu chuyện nghĩa tình son sắt bằng sự sáng tạo và đồng lòng của toàn xã hội.

Ngay từ những ngày đầu tái lập, nhận thức sâu sắc trách nhiệm đối với những người đã hy sinh, cống hiến cho quê hương, đất nước, Ban Thường vụ Tỉnh uỷ Bạc Liêu ban hành Công văn số 24 ngày 25/2/1997 nhằm đẩy mạnh phong trào chăm sóc thương binh, gia đình liệt sĩ, phụng dưỡng Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Từ chủ trương đó, hàng loạt mô hình ra đời và được duy trì, phát huy hiệu quả suốt 28 năm qua.

Nổi bật nhất là mô hình "Ðỡ đầu hộ gia đình chính sách nghèo, cận nghèo". Tỉnh uỷ phân công cụ thể từng sở, ban, ngành từ cấp tỉnh đến huyện nhận "đỡ đầu" từng hộ. Thay vì chỉ hỗ trợ kinh phí trước mắt, các đơn vị khảo sát nhu cầu thực tế để hỗ trợ sinh kế, tạo điều kiện giúp các hộ vươn lên ổn định cuộc sống. Nhờ đó, tính đến tháng 9/2024, toàn tỉnh cơ bản không còn hộ chính sách nghèo theo chuẩn đa chiều, đời sống người có công bằng hoặc cao hơn mức trung bình của người dân nơi cư trú.

Bên cạnh đó, mô hình "Xã hội hoá xây dựng và sửa chữa nhà tình nghĩa" của Bạc Liêu huy động hiệu quả nguồn lực từ doanh nghiệp và cộng đồng. Cuối năm 2019, tỉnh hoàn thành trước 1 năm việc xây dựng, sửa chữa trên 5.100 căn nhà tình nghĩa theo Quyết định số 22 của Thủ tướng Chính phủ. Song song đó, việc "Phụng dưỡng suốt đời 100% Bà mẹ Việt Nam anh hùng còn sống" gắn với các hoạt động thăm hỏi, chăm sóc của thế hệ trẻ đã biến gia đình các mẹ thành "địa chỉ đỏ" giáo dục truyền thống cách mạng.

Cùng chung mạch nguồn nghĩa tình, tại tỉnh Cà Mau, công tác đền ơn đáp nghĩa sớm được xã hội hoá mạnh mẽ. Giai đoạn 2001-2005, trước yêu cầu chăm lo gần 29 ngàn gia đình chính sách, Cà Mau huy động khoảng 30 tỷ đồng quỹ Ðền ơn đáp nghĩa. Kết hợp với nguồn ngân sách, tỉnh xây dựng và sửa chữa 840 ngôi nhà tình nghĩa, đồng thời huy động hơn 2 triệu ngày công lao động công ích của Nhân dân để thực hiện các chương trình xã hội trị giá gần 20 tỷ đồng, đảm bảo các đối tượng chính sách được chăm sóc, phụng dưỡng chu đáo.

Nhìn lại chặng đường từ năm 1997-2025, công tác đền ơn đáp nghĩa của Bạc Liêu và Cà Mau chuyển mạnh từ hỗ trợ an sinh đơn thuần sang trao sinh kế bền vững, chuyển từ trách nhiệm riêng của ngành chức năng thành phong trào tự nguyện của toàn dân. Sự đồng lòng mang tính nhân văn sâu sắc này là nền tảng vững chắc để 2 địa phương tự tin bước vào giai đoạn phát triển mới sau cột mốc hợp nhất lịch sử.

Nguyễn Quốc

Bài 2: Khi tên anh hùng liệt sĩ hoá thành tên đất, tên làng