Sự định hướng từ trang sách

Những năm gần đây, chuyện đổi mới chương trình sách giáo khoa Ngữ văn được đông đảo phụ huynh và những người yêu văn học quan tâm bàn luận. Việc xã hội góp ý cho sách Ngữ văn là điều bình thường trong quá trình đổi mới giáo dục. Tuy nhiên, từ những bàn luận ấy đặt ra yêu cầu rất rõ: mọi nội dung đưa vào nhà trường cần được lựa chọn trên cơ sở khoa học, khách quan và hướng đến mục tiêu giáo dục con người toàn diện.

Trong các cuộc thảo luận về chương trình Ngữ văn thời gian qua, không ít người băn khoăn khi mảng văn học cách mạng cũng như các tác phẩm có giá trị lớn về lòng yêu nước, trách nhiệm với cộng đồng và lý tưởng sống không còn giữ vị trí như trước. Cụ thể, hàng loạt tác phẩm như: “Ðất nước” (Nguyễn Khoa Ðiềm), “Chiếc thuyền ngoài xa” (Nguyễn Minh Châu), “Vợ chồng A Phủ” (Tô Hoài)... bị bỏ đi hoặc làm mờ vai trò trong chương trình Ngữ văn để nhường chỗ tác phẩm mới. Trong khi những tác phẩm mới không đủ chiều sâu để gánh vai trò giáo dục nhân cách cho học sinh.

Tranh luận đáng chú ý hơn cả là việc đưa vào chương trình tác phẩm “Nỗi buồn chiến tranh” (Bảo Ninh). Nhiều người cho rằng, tác phẩm này có thể hình thành quan niệm mọi cuộc chiến tranh đều vô nghĩa, dẫn đến cách nhìn phiến diện về lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, làm mờ nhạt sự hy sinh, cống hiến to lớn của cha ông ta. Trong khi đó, lịch sử và thực tiễn đã chứng minh cuộc chiến tranh của Việt Nam là cuộc chiến tranh chính nghĩa, là hiện tượng xã hội khách quan xét theo luật pháp, công lý quốc tế.

Tranh: Minh Tấn

Một vấn đề khác cũng đáng quan tâm là trên không gian mạng hiện nay, những tác phẩm văn chương núp bóng nghệ thuật mang nội dung cổ suý lối sống lệch chuẩn, hoặc khai thác những câu chuyện thiếu lành mạnh xuất hiện với tần suất đáng kể, tác động ít nhiều đến nhận thức, tư tưởng của học sinh nói riêng, thế hệ trẻ nói chung.

Những băn khoăn này cần được lắng nghe trên tinh thần xây dựng. Bởi hiện nay các thế lực phản động hiểu rằng, khó có thể dùng súng đạn hay bạo lực để phá hoại nền tảng tư tưởng của chế độ xã hội chủ nghĩa nước ta, nên chúng chuyển hướng sang mặt trận tư tưởng, tấn công trực diện vào thế hệ trẻ thông qua con đường giáo dục, xuất bản. Một khi những tác phẩm văn học ngợi ca lòng yêu nước, tinh thần hy sinh bất khuất của bộ đội Cụ Hồ, tình quân dân thắm thiết trong những năm tháng bom đạn ác liệt, cổ vũ, truyền cảm hứng về lối sống đẹp... dần biến mất trong chương trình giáo dục để nhường chỗ cho những tác phẩm thiếu tính định hướng tư tưởng, lấp lửng về mặt lập trường chính trị, thì tương lai sẽ sản sinh ra thế hệ rỗng tuếch về tâm hồn, nhạt nhoà về lý tưởng và dễ dàng bị thao túng trước những luận điệu xuyên tạc.

Khách quan mà nói, sự xuất hiện của những tác phẩm mới là yêu cầu tự nhiên trong quá trình đổi mới chương trình giáo dục. Mỗi thời kỳ cần có những tiếng nói văn chương phù hợp với đời sống đương đại, giúp học sinh mở rộng khả năng cảm thụ và tiếp cận những vấn đề mới của xã hội. Tuy nhiên, mỗi tác phẩm được lựa chọn, thay thế hoặc đưa ra khỏi chương trình, phía sau đó còn là câu chuyện về cách thế hệ trẻ tiếp nhận lịch sử, văn hoá, con người và những giá trị mà xã hội muốn trao truyền. Vì thế, việc đưa bất kỳ tác phẩm mới vào chương trình cần được xem xét thận trọng.

Trước sự tinh vi của chiến lược diễn biến hoà bình và những câu hỏi lớn của dư luận về chương trình Ngữ văn hiện nay, các cơ quan liên quan cần vào cuộc, rà soát lại toàn bộ quy trình biên soạn, thẩm định các bộ sách giáo khoa từ cấp tiểu học cho đến cấp trung học phổ thông, không để bất kỳ luồng tư tưởng lệch lạc nào có cơ hội xâm nhập vào môi trường học đường. Phải xây dựng một hệ thống giám sát chéo với sự tham gia của các chuyên gia lịch sử, các nhà văn hoá uy tín và cả đại diện phụ huynh học sinh để đảm bảo tính khách quan, chuẩn mực cao nhất cho từng trang sách.

Những trang sách, tác phẩm đến với học sinh hôm nay không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn gieo những hạt giống đầu tiên của trách nhiệm công dân, lòng yêu nước và ý thức gìn giữ những giá trị tốt đẹp của dân tộc. Ðó chính là cách bảo vệ nền tảng tư tưởng của Ðảng trong tình hình mới vững vàng từ gốc./.

Nguyễn Khang