Gỡ vướng đất đai, nhà ở, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân

Tại phiên thảo luận Tổ 12 chiều 22/10, các đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau và Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Phú Thọ tập trung góp ý nhiều vấn đề thiết thực trong các dự án Luật Đất đai (sửa đổi), Luật Nhà ở (sửa đổi) và Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

• Đại biểu Quốc hội kiến nghị khơi thông nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn, tạo động lực tăng trưởng
• Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau góp ý 3 dự án luật
• Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau góp ý hoàn thiện pháp luật hình sự
• Đại biểu Quốc hội đề xuất tháo gỡ điểm nghẽn đầu tư điện lực, bảo vệ di sản số

Các ý kiến hướng đến tháo gỡ những vướng mắc trong thực tiễn, hoàn thiện chính sách theo hướng minh bạch, khả thi, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân.

Rà soát đồng bộ các luật, hạn chế vướng mắc khi thực hiện

Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Phan Chí Hiếu, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Uỷ viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, đề nghị rà soát kỹ lưỡng các quy định có liên quan giữa ba dự án luật để xử lý những điểm chưa thống nhất, chồng chéo ngay từ khâu xây dựng pháp luật.

Đại biểu Phan Chí Hiếu, Uỷ viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Uỷ viên Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội, phát biểu tại phiên thảo luận Tổ 12.

Đại biểu đề nghị các cơ quan thẩm tra, cơ quan soạn thảo phối hợp rà soát toàn diện những điều khoản có liên quan, bảo đảm sự thống nhất về phạm vi điều chỉnh, thẩm quyền, trình tự, thủ tục và thời điểm có hiệu lực của các luật.

Đối với dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Phan Chí Hiếu đề xuất làm rõ các trường hợp Nhà nước thu hồi đất, nhất là đối với công trình tôn giáo, nghĩa trang có hoạt động kinh doanh thương mại. Đồng thời rà soát quy định về trình tự, thủ tục bổ sung các trường hợp thu hồi đất, bảo đảm phù hợp với pháp luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với đất có nguồn gốc hộ gia đình. Đại biểu đề nghị không đặt nặng yêu cầu các thành viên phải tự thoả thuận trong mọi trường hợp, mà cần căn cứ vào nguồn gốc, quá trình giao đất, cấp đất và các quy định pháp luật có liên quan để xác định đúng người có chung quyền sử dụng đất. Cách tiếp cận này sẽ góp phần hạn chế những vướng mắc phát sinh trong gia đình khi thực hiện thủ tục cấp giấy chứng nhận.

Đại biểu cũng đề nghị nghiên cứu cơ chế xử lý đối với trường hợp quyền sử dụng đất đã được phân chia theo bản án, quyết định có hiệu lực của Toà án nhưng diện tích được chia nhỏ hơn hạn mức tách thửa tối thiểu; qua đó bảo đảm bản án được thi hành và quyền lợi hợp pháp của người dân được thực hiện trên thực tế.

Đối với dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), đại biểu lưu ý cần tăng cường kiểm soát việc chuyển nhượng dự án thông qua hình thức chuyển nhượng vốn doanh nghiệp, tránh tình trạng lợi dụng kẽ hở pháp luật để né tránh điều kiện chuyển nhượng dự án hoặc nghĩa vụ thuế. Đại biểu đồng thời đề xuất nghiên cứu cơ chế quản lý tiền khách hàng ứng trước khi mua bất động sản hình thành trong tương lai, gắn việc giải ngân với tiến độ thực hiện dự án nhằm hạn chế rủi ro cho người mua nhà.

Hoàn thiện chính sách đất đai, bảo đảm sinh kế cho đồng bào dân tộc thiểu số

Quan tâm đến chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số, đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, cho rằng cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định theo hướng xác định rõ đối tượng, điều kiện thụ hưởng, trách nhiệm tổ chức thực hiện và nguồn lực bảo đảm.

 Đại biểu Trần Thị Hoa Ry, Phó Chủ tịch Hội đồng Dân tộc của Quốc hội, đề nghị hoàn thiện chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số, bảo đảm đúng đối tượng, đủ điều kiện thực hiện và gắn với mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Từ thực tiễn giám sát, khảo sát, đại biểu nhận định kết quả hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra. Báo cáo tổng kết Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy chỉ tiêu hỗ trợ đất ở đạt 69,6%, trong khi đất sản xuất mới đạt trên 28% so với mục tiêu.

Đại biểu đề nghị quy định rõ việc xác định đối tượng hỗ trợ đất đai phải gắn với hộ gia đình và tình trạng đất ở, đất sản xuất thực tế; phân biệt giữa hỗ trợ đất đai với hỗ trợ kinh phí cải tạo mặt bằng; đồng thời làm rõ điều kiện cư trú tại địa bàn thụ hưởng để tránh cách hiểu và áp dụng khác nhau.

Đáng chú ý, đại biểu đề xuất xem xét mở rộng chính sách đối với các hộ mới thoát nghèo, thoát cận nghèo trong thời hạn 36 tháng nhưng vẫn chưa có đất ở, đất sản xuất. Theo đại biểu, nếu người dân chưa có tư liệu sản xuất để tạo sinh kế ổn định thì nguy cơ tái nghèo vẫn còn hiện hữu.

Đối với trường hợp hộ gia đình không còn đất, cần phân biệt nguyên nhân khách quan như thiên tai, sạt lở, bệnh hiểm nghèo với trường hợp tự chuyển nhượng, tặng cho đất. Việc phân định rõ sẽ giúp chính sách hỗ trợ đúng đối tượng, đồng thời hạn chế tình trạng lợi dụng chính sách.

Đại biểu cũng đề nghị tăng cường quản lý việc chuyển nhượng đất được Nhà nước giao nhằm hỗ trợ sinh kế; làm rõ cơ chế thực hiện nghĩa vụ tài chính và bổ sung các biện pháp kiểm soát phù hợp để người dân không mất đi nguồn lực sản xuất, dẫn đến tái nghèo.

Liên quan đến đất có nguồn gốc từ nông, lâm trường quốc doanh, đại biểu nhấn mạnh yêu cầu quy định cụ thể tiêu chí, thời hạn và trách nhiệm xử lý đối với trường hợp sử dụng đất kém hiệu quả, sai mục đích hoặc giao khoán trái quy định. Quỹ đất thu hồi cần được ưu tiên xem xét bố trí cho đồng bào dân tộc thiểu số còn thiếu đất ở, đất sản xuất, góp phần giải quyết những khó khăn tồn tại kéo dài.

Nhà ở xã hội phải đến đúng người có nhu cầu

Góp ý dự án Luật Nhà ở (sửa đổi), đại biểu Lê Thị Ngọc Linh, Tỉnh uỷ viên, Phó Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Công tác đại biểu của Quốc hội, đề nghị quy định cụ thể hơn về điều kiện, trình tự xét duyệt đối tượng được mua, thuê mua nhà ở xã hội.

Theo đại biểu, các tiêu chí xác định đối tượng thụ hưởng, nguyên tắc xét duyệt, thứ tự ưu tiên và trách nhiệm xác minh cần được quy định rõ, vừa bảo đảm chính sách đến đúng người thực sự có nhu cầu, vừa hạn chế tình trạng lợi dụng chính sách.

 Đại biểu Lê Thị Ngọc Linh, Tỉnh uỷ viên, Phó Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Cà Mau, Uỷ viên Uỷ ban Công tác đại biểu của Quốc hội, kiến nghị minh bạch hoá tiêu chí xét duyệt nhà ở xã hội, công khai nguyên tắc xác định giá thuê và có cơ chế bảo vệ người thuê thuộc nhóm yếu thế.

Đại biểu đề xuất đẩy mạnh thực hiện hồ sơ, thủ tục trên môi trường số, kết nối dữ liệu quốc gia về dân cư với dữ liệu đất đai và nhà ở. Việc liên thông dữ liệu sẽ góp phần giảm giấy tờ, đơn giản hoá thủ tục cho người dân, đồng thời cần bảo đảm an toàn thông tin cá nhân.

Đối với giá thuê nhà ở, đại biểu đề nghị xác định trên cơ sở chi phí hợp lý, hiệu quả đầu tư và khả năng chi trả của người thuê; có cơ chế công khai, giám sát và điều chỉnh định kỳ phù hợp với tình hình thực tế.

Đặc biệt, đối với người đang thuê nhà ở xã hội nhưng sau một thời gian không còn đáp ứng điều kiện về thu nhập, cần nghiên cứu cơ chế chuyển tiếp hợp lý, quan tâm bảo vệ người cao tuổi, người khuyết tật và người có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, tránh gây xáo trộn đột ngột đến cuộc sống của họ.

Đối với quy định bán lại nhà ở xã hội sau 5 năm, đại biểu đề nghị làm rõ phương pháp xác định giá bán, điều kiện của bên mua, trách nhiệm hậu kiểm của cơ quan nhà nước và quy định chuyển tiếp đối với những trường hợp đã mua nhà hoặc ký hợp đồng theo Luật Nhà ở năm 2023.

Giảm áp lực tài chính cho người mua nhà

Từ thực tiễn tiếp xúc cử tri tại Cà Mau, đại biểu Trương Dũng Tiến, Phó Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Cà Mau, đề cập nhiều vấn đề liên quan trực tiếp đến đời sống người dân, trong đó có xử lý đất “siêu mỏng, siêu méo” sau thu hồi đất, chính sách nhà ở cho người có công và mức thanh toán khi mua bất động sản hình thành trong tương lai.

 Đại biểu Trương Dũng Tiến, Phó Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh tỉnh Cà Mau, đề nghị có hướng dẫn xử lý đất “siêu mỏng, siêu méo”, mở rộng hỗ trợ nhà ở cho người có công tại nông thôn và giảm mức thanh toán trước khi bàn giao nhà hình thành trong tương lai.

Đối với đất còn lại sau thu hồi để thực hiện các công trình giao thông, công cộng, đại biểu cho rằng cần có hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn diện tích, kích thước và hình thể thửa đất được phép tồn tại. Những phần đất quá nhỏ, không bảo đảm điều kiện sử dụng nếu không được xử lý kịp thời có thể ảnh hưởng đến an toàn công trình, sinh hoạt của người dân và mỹ quan đô thị.

Về chính sách nhà ở xã hội, đại biểu đề nghị rà soát quy định về đối tượng người có công với cách mạng và thân nhân người có công, bảo đảm thống nhất với Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, tránh bỏ sót đối tượng chính sách.

Từ thực tế tại Cà Mau, nhiều gia đình chính sách, thương binh, người nhiễm chất độc hoá học và người có công sinh sống lâu đời tại nông thôn, vùng căn cứ cách mạng cũ có nguyện vọng được hỗ trợ xây dựng, sửa chữa nhà ngay tại địa phương. Đại biểu kiến nghị bên cạnh phát triển nhà ở xã hội tại đô thị, cần tiếp tục duy trì và đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ kinh phí xây dựng nhà ở cho người có công, hộ yếu thế và đồng bào dân tộc thiểu số tại nông thôn.

Đối với dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi), đại biểu đề nghị xem xét giảm mức thanh toán tối đa trước khi bàn giao nhà ở hình thành trong tương lai từ 70% xuống còn 50% giá trị hợp đồng đối với chủ đầu tư trong nước. Theo đại biểu, phương án này có thể giảm áp lực tài chính cho người mua nhà, đồng thời tăng trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc bảo đảm nguồn lực và tiến độ hoàn thành dự án.

Tháo gỡ vướng mắc trong cấp giấy chứng nhận, bồi thường và tái định cư

Tham gia góp ý dự án Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Lương Văn Anh, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, tập trung vào các vướng mắc phát sinh trong xác định quá trình sử dụng đất, cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thực hiện giải phóng mặt bằng.

 Đại biểu Lương Văn Anh, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội, đề nghị làm rõ quy định về sử dụng đất ổn định, hoàn thiện chính sách tái định cư cho hộ gia đình nhiều thế hệ và bổ sung quy định chuyển tiếp đối với đất đã hình thành hợp pháp.

Đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm “sử dụng đất ổn định”, nhất là đối với đất ở do cha ông để lại hoặc được nhận chuyển nhượng hợp pháp, có ranh giới rõ ràng, không tranh chấp nhưng người sử dụng không cư trú thường xuyên. Quy định rõ hơn sẽ giúp hạn chế cách hiểu khác nhau giữa các địa phương, tránh trường hợp người dân gặp khó khăn khi đề nghị cấp giấy chứng nhận.

Về tái định cư, đại biểu phản ánh tình trạng một thửa đất có diện tích lớn nhưng nhiều thế hệ, nhiều hộ gia đình cùng sinh sống. Nếu khi thu hồi đất chỉ bố trí một suất tái định cư cho người đứng tên Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì có thể chưa đáp ứng nhu cầu chỗ ở thực tế của các hộ gia đình bị ảnh hưởng.

Đại biểu cũng kiến nghị bổ sung cơ chế để chính quyền địa phương xác nhận lịch sử sử dụng đất thực tế làm căn cứ xem xét bồi thường, hỗ trợ giải phóng mặt bằng, nhất là những trường hợp hiện trạng sử dụng đất đã thay đổi qua nhiều năm nhưng hồ sơ địa chính cũ chưa được cập nhật đầy đủ.

Đối với các thửa đất có diện tích nhỏ hơn hạn mức tối thiểu được cấp giấy chứng nhận hoặc tách thửa theo quy định mới nhưng đã hình thành hợp pháp từ trước, đại biểu đề nghị bổ sung quy định chuyển tiếp hoặc lộ trình giải quyết cụ thể, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người sử dụng đất.

Ngoài ra, đối với hoạt động môi giới bất động sản, đại biểu đề nghị nghiên cứu miễn yêu cầu chứng chỉ hành nghề đối với người có bằng đại học, sau đại học thuộc các chuyên ngành liên quan, đồng thời có cơ chế bảo đảm năng lực chuyên môn và quản lý hoạt động nghề nghiệp phù hợp.

Điều chỉnh vị trí đất ở phù hợp thực tế, bảo đảm an toàn cho người dân vùng sông nước

Từ thực tiễn tiếp xúc cử tri tại Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó có tỉnh Cà Mau, đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, đề nghị bổ sung quy định cho phép điều chỉnh vị trí đất ở trong cùng một thửa đất hợp pháp.

Đại biểu cho biết, trước đây người dân vùng sông nước thường xây dựng nhà ở ven sông, ven kênh, gắn với tập quán giao thông thuỷ. Hiện nay, khi hệ thống đường bộ phát triển, nhiều tuyến đường được mở phía sau hoặc phía trên bờ của chính thửa đất đó. Người dân có nhu cầu di dời nhà ra mặt tiền đường để thuận lợi đi lại, sản xuất, kinh doanh, đồng thời hạn chế nguy cơ sạt lở bờ sông, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản.

Đại biểu Nguyễn Duy Thanh, Uỷ viên Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau, đề xuất cơ chế điều chỉnh vị trí đất ở trong cùng thửa đất hợp pháp, tạo thuận lợi cho người dân vùng sông nước di dời nhà ra mặt tiền đường bộ và chủ động phòng tránh sạt lở.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp, vị trí đất ở được ghi nhận trên giấy tờ cũ nằm sát bờ sông, còn phần đất giáp đường bộ lại được xác định là đất nông nghiệp hoặc đất vườn. Việc chưa có cơ chế phù hợp để điều chỉnh vị trí đất ở trong cùng thửa đất khiến người dân gặp khó khăn khi xây dựng nhà ở tại vị trí mới.

Đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung quy định cho phép chỉnh lý, điều chỉnh vị trí đất ở trong cùng một thửa đất hợp pháp khi đáp ứng các điều kiện theo quy định. Theo đó, cần phân biệt rõ việc thay đổi vị trí đất ở với việc tăng diện tích đất ở hoặc chuyển mục đích sử dụng đất, bảo đảm quản lý chặt chẽ nhưng không tạo thêm thủ tục không cần thiết cho người dân.

Kiến nghị này xuất phát từ yêu cầu thực tế của địa phương, hướng đến vừa tạo điều kiện để người dân ổn định chỗ ở, phát triển kinh tế gia đình, vừa chủ động phòng tránh sạt lở, bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản tại những khu vực ven sông, ven kênh.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu hoàn thiện pháp luật về đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản không chỉ dừng lại ở việc sửa đổi câu chữ, điều khoản mà còn phải giải quyết được những vấn đề đang phát sinh trong đời sống.

Việc tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến từ thực tiễn sẽ góp phần hoàn thiện các dự án luật, bảo đảm các quy định khi được ban hành có thể triển khai đồng bộ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của Nhân dân./.

Lê Hằng