Ngày 1/7/2025 đánh dấu bước ngoặt mang tính lịch sử khi toàn Ðảng, toàn hệ thống chính trị tiến hành đồng bộ cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, chính thức chuyển đổi sang mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Trong tiến trình đổi mới thể chế và tinh gọn bộ máy theo chủ trương của Ðảng, Cà Mau - mảnh đất địa đầu cực Nam Tổ quốc, hành trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp không đơn thuần là một sự đổi mới về cơ cấu tổ chức. Ðó là quyết tâm bắt tay từ thực tiễn, là nỗ lực giải quyết "sức nén" hành chính tại cơ sở, nơi mà mỗi quyết sách của Ðảng phải được cụ thể hoá để phục vụ thiết thực cho Nhân Dân.

Bài 1: Sự chuyển đổi tư duy

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống chính trị tại tỉnh Cà Mau chứng kiến một cuộc thay đổi mang tính bước ngoặt. Bộ máy chính quyền cơ sở (xã, phường) chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy sắp xếp “ổn định bộ máy” sang “nâng tầm hiệu quả”, từ “quản lý hành chính” sang “kiến tạo phát triển”. Quá trình này không chỉ được đo đếm bằng những con số tỷ lệ phần trăm hiệu quả hoạt động, mà còn được định hình từ triết lý vận hành đầy quyết tâm của Ðảng bộ, chính quyền và Nhân dân vùng đất địa đầu cực Nam Tổ quốc.

Những lực cản ban đầu

Sau khi thành lập, từ việc sắp xếp, tinh gọn các đầu mối, đến nay toàn tỉnh có 15 tổ chức hành chính thuộc UBND tỉnh và 256 tổ chức hành chính thuộc UBND cấp xã; có 146 đơn vị sự nghiệp công lập cấp tỉnh và 867 đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã. Tổng số cán bộ, công chức là 3.889 người (cấp tỉnh 1.400 người, cấp xã 2.489 người), đa số có trình độ chuyên môn từ đại học trở lên.

Tổng số nhiệm vụ thuộc thẩm quyền giải quyết của chính quyền cấp tỉnh hiện tại là 3.981 nhiệm vụ, tăng 832 nhiệm vụ; trong đó có 949 nhiệm vụ được phân cấp, phân quyền từ bộ, ngành Trung ương. Tổng số nhiệm vụ cấp xã thực hiện là 1.044 nhiệm vụ, tăng 914 nhiệm vụ; trong đó có 55 nhiệm vụ do Trung ương phân cấp, còn lại 989 nhiệm vụ do cấp tỉnh phân cấp, điều chỉnh hoặc chuyển từ cấp huyện xuống.

Sơ kết 1 năm thực hiện việc sắp xếp đơn vị hành chính và hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp.

Có thể thấy, cùng với việc chuyển giao mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, áp lực thực sự đổ dồn về cấp xã khi phải tăng hơn 900 nhiệm vụ. Theo đánh giá của Sở Nội vụ, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức của tỉnh có trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn, nhiệt tình công tác, đảm bảo tiêu chuẩn chức danh, vị trí việc làm. Tuy nhiên, ở thời điểm ban đầu, sự xáo trộn, sắp xếp và thay đổi về địa giới hành chính, nhân sự khiến cấp xã khó tránh gặp phải khó khăn nhất định. Không ít cán bộ, công chức có kinh nghiệm, trình độ, năng lực lại chọn nghỉ chính sách theo Nghị định 178; trong khi một số cán bộ phải di chuyển xa để làm việc và gặp khó khăn về chỗ nơi ổn định cuộc sống. Ngoài ra còn có một bộ phận cán bộ, công chức tạm sắp xếp ở những vị trí chưa đúng chuyên môn, nghiệp vụ...

Vào thời điểm ban đầu, tâm lý cán bộ, đảng viên, nhất là những người trực tiếp làm nhiệm vụ ở cấp xã ít nhiều bị dao động. Không ít cán bộ, công chức cấp xã khi tiếp nhận khối lượng công việc lớn đã cảm thấy áp lực, quá tải khi phải “gánh” đến mấy chục đầu mối thông tin từ cấp tỉnh. Trong khi biên chế công chức tiếp tục được siết chặt theo lộ trình tinh giản, thì thẩm quyền giải quyết thủ tục lại mở rộng.

Nhìn thẳng vào thực tế, công cuộc tinh gọn bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp có lúc vấp phải không ít hoài nghi và lực cản tự thân. Cắt giảm cấp trung gian (cấp huyện), chuyển giao về chính quyền cấp xã, phường - nơi trở thành trung tâm của mọi giao dịch với dân đòi hỏi phải có một quá trình vừa vận hành, vừa rút kinh nghiệm. Như tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng” mà Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh trong nhiều cuộc làm việc với đảng bộ các tỉnh, thành trong cả nước: "Tinh thần là vừa chạy vừa xếp hàng, hàng lối phải ngăn nắp nhưng vẫn phải chạy, giờ bảo tôi phải xếp hàng ngăn nắp đã, đội ngũ chỉnh tề đã rồi hô để chạy thì đã muộn, người ta đã đi rất xa rồi".

Bản lĩnh từ những quyết sách

Tròn 1 năm nhìn lại, những bài học quản lý điều hành chính quyền cơ sở đã chứng minh, nếu cấp uỷ đảng, chính quyền không bản lĩnh, không sâu sát; người đứng đầu không dám làm, dám chịu trách nhiệm, bộ máy hành chính của chính quyền địa phương rất dễ rơi vào trạng thái "tắc nghẽn", cán bộ sinh tâm lý "co thủ", sợ sai, đùn đẩy nhiệm vụ lên cấp trên để tìm sự an toàn. Những điều đó tạo thành sức nén, khiến việc cải cách tổ chức bộ máy gặp nhiều vướng mắc, khó khăn, thậm chí còn có thể đi ngược lại chủ trương chung của Ðảng ta với quyết tâm chính trị: Ðưa chính quyền gần dân, sát dân, vì dân phục vụ.

Nhận thấy được vấn đề trên, tỉnh Cà Mau sau khi thành lập đã thẳng thắn nhìn vào sự thật, từ đó có những quyết sách cùng hướng đi phù hợp. Một mặt, tỉnh chọn đổi mới bằng tư duy chính trị sắc sảo: Muốn “giải nén” bộ máy, phải “giải phóng sức ì” và phát huy nội lực của chính đội ngũ cán bộ, công chức. Một mặt, Tỉnh uỷ chỉ rõ, quyền lực được giao cho cấp xã càng lớn, trách nhiệm giải trình trước Ðảng, trước Nhân dân của người đứng đầu cấp xã càng cao. Thước đo năng lực của một bí thư, chủ tịch xã không nằm ở các báo cáo tròn đầy, mà nằm ở tốc độ xử lý hồ sơ, giải quyết công việc cho các tổ chức, doanh nghiệp và công dân.

Tại Hội nghị sơ kết 2 tháng vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp ngày 3/9/2025, để nâng cao hiệu quả hoạt động của cấp xã, Bí thư Tỉnh uỷ Nguyễn Hồ Hải chỉ đạo các sở, ngành, địa phương cần chủ động và tập trung hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho cấp xã nếu thuộc thẩm quyền của mình, không trông chờ chỉ đạo của cấp trên; cấp xã phải chủ động phát hiện khó khăn, đề xuất giải pháp để cấp trên kịp thời có hướng xử lý. Ưu tiên đầu tư trang thiết bị, chú trọng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong xử lý công việc đảm bảo vận hành thông suốt. Tiếp tục phát huy tinh thần của cán bộ, đảng viên, hỗ trợ nhau cùng vượt qua khó khăn để phục vụ Nhân dân đạt hiệu quả tốt hơn.

Ðồng chí Bí thư Tỉnh uỷ cũng nhấn mạnh yêu cầu siết chặt kỷ cương công vụ, kiên quyết thay thế hoặc điều chuyển những cán bộ có tư duy an phận, đùn đẩy trách nhiệm hoặc né tránh việc khó. Chủ trương cứng rắn nhưng thật sự hiệu quả trong giai đoạn hiện nay, khi yêu cầu đặt ra với chính quyền địa phương ngày càng cao.

Những quả ngọt đầu tiên

Với tinh thần "không để gián đoạn hoạt động quản lý nhà nước", "không để ảnh hưởng quyền lợi của người dân", cùng những quyết sách đủ, đúng và trúng, qua 1 năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, tỉnh Cà Mau đã đạt được nhiều kết quả với những con số “biết nói” phản ánh tốc độ chuyển mình “thần tốc” của chính quyền cơ sở.

Cụ thể, cuối năm 2025, tỷ lệ giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) đúng và sớm của tỉnh đạt gần 99%; mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đạt 94,95%. Cà Mau là một trong những địa phương hoàn thành tích hợp, cung cấp 100% dịch vụ công trực tuyến đối với TTHC liên quan doanh nghiệp và 100% TTHC “không phụ thuộc địa giới hành chính”. 6 tháng đầu năm 2026, tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn đạt 99,49%; tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 96,39%; mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp đạt 97,01%.

Có thể khẳng định rằng, quyết tâm chính trị cao nhất đã mang lại cho Cà Mau những "quả ngọt" đầu tiên trong vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Sự hiện diện thường trực, thái độ phục vụ tận tâm và sự hỗ trợ kịp thời của đội ngũ cán bộ cơ sở khi dân cần chính là nền tảng vững chắc nhất để xây dựng một chính quyền thực sự của dân, do dân và vì dân.

Kim Phượng

Bài 2: Góp nhặt hài lòng, nhân lên niềm tin