Khổ vì... nhà cổ

Những căn nhà hơn 100 năm tuổi bị hư hỏng nghiêm trọng, gây khó khăn, nguy hiểm cho người sống trong đó. Mới đây, TP. Bạc Liêu di dời 6 hộ sống tại nhà cổ số 154 (đường Điện Biên Phủ, khóm 1, phường 3) - vốn là nhà của ông Hội đồng Phến không còn đảm bảo an toàn về sống tạm ở khu dân cư Thiên Long (phường 5)…

Di tích “Trụ sở Tỉnh ủy lâm thời Bạc Liêu năm 1945 - 1946”  (góc đường Lê Văn Duyệt - 30/4, phường 3, TP. Bạc Liêu) bị hư hại nghiêm trọng, nhiều cây leo đeo bám có nguy cơ sập đổ. Ảnh: N.Q

Trả lại bảng di tích

Ngôi nhà cổ được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh của hộ ông Khưu Hải Chiêu (ấp Biển Tây A, xã Vĩnh Trạch Đông, TP. Bạc Liêu) đang được gia đình sửa chữa với kinh phí 70 - 80 triệu đồng. Ngôi nhà xây theo kiến trúc truyền thống của người Hoa duy nhất trong số các ngôi nhà cổ đã xếp hạng di tích trên địa bàn tỉnh. Căn nhà có 3 gian, vật liệu chủ yếu là gỗ quý, mái lợp ngói, nền gạch tàu, diện tích hơn 200m², đã trên 100 năm.

Bà Trần Thị Kim Châu, vợ ông Khưu Hải Chiêu cho biết căn nhà được sửa từ ngày 13/6/2017, có thông qua chính quyền xã. Gia đình thay toàn bộ mái ngói, đòn tay bằng tôn xi măng và xà gồ. Tháo dỡ ván mặt trước và hai bên nhà để xây lại bằng tường xi măng, bởi các tấm ván đã bị mục ruỗng do mối. Trước khi quyết định sửa nhà, gia đình bà Châu đã nhiều năm liên tục trình báo với lãnh đạo UBND xã Vĩnh Trạch Đông về việc các đòn tay đã oằn võng xuống, mái ngói bị dột và nhiều hư hại khác, không còn đảm bảo cho 10 người thuộc 3 thế hệ trong gia đình cư ngụ nữa.

Căn nhà được xếp hạng di tích năm 2012, song Nhà nước chưa có hỗ trợ cho chủ hộ bảo tồn nhà cổ, nên gia đình đã mang bảng “Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh” trả lại cho chính quyền xã. Bà Châu cho biết thêm, lúc công nhận di tích nhà cổ, tỉnh nói để phục vụ phát triển du lịch, nhưng đến giờ vẫn chưa thấy gì.

Nhà cổ của gia đình ông Khưu Hải Chiêu được sửa chữa. Ảnh: N.Q

Không muốn nhà cổ thành di tích

Theo Sở VH-TT&DL, đến nay toàn tỉnh có 13 nhà cổ được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh, trong tổng số 21 căn nhà cổ trên địa bàn. Nhiều căn nhà được sử dụng làm công sở, như Tòa soạn Báo Bạc Liêu, Bảo tàng tỉnh, Trường nghiệp vụ thể thao tỉnh, Trung tâm Giáo dục thường xuyên tỉnh… Còn lại nhiều căn nhà chưa xếp hạng di tích do nhiều nguyên nhân.

Căn nhà cổ số 154, đường Điện Biên Phủ chưa được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật do không xác định được chủ sở hữu, quản lý. Nhà ông Huyện Sổn và nhà ông Trần Trinh Trạch (nay là Nhà hàng và khách sạn Công tử Bạc Liêu trên đường Điện Biên Phủ, phường 3, TP. Bạc Liêu) không có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và chưa có đơn đề nghị xếp hạng di tích của cơ quan chủ quản nhà cổ. Nhà cổ số 1, đường Hai Bà Trưng - trụ sở Ngân hàng Công thương Việt Nam - chi nhánh Bạc Liêu, cơ quan đang quản lý sử dụng ngôi nhà không đồng ý làm thủ tục xếp hạng di tích bởi Hội sở sắp tu bổ, xây trụ sở mới. Tương tự, 2 căn nhà cổ của tư nhân trên đường Đống Đa (phường 5), chủ nhà cũng không đồng ý làm hồ sơ xếp hạng di tích. Các hộ dân ở dãy nhà phố cổ trên đường Điện Biên Phủ (gần chợ Bạc Liêu) cũng có cùng ý nghĩ khi trở thành di tích phục vụ phát triển du lịch sẽ khó tự chủ trong việc sửa chữa, sơn phết lại ngôi nhà.

Chủ trương lập hồ sơ di tích nhà cổ trên địa bàn tỉnh đã có từ lâu. Năm 2009, Bảo tàng tỉnh được UBND tỉnh giao làm chủ dự án điều tra, khảo sát lập hồ sơ di tích nhà cổ. Công tác này hoàn thành vào năm 2011, toàn bộ 21 hồ sơ nhà cổ được Sở VH-TT&DL trình UBND tỉnh xem xét xếp hạng di tích cấp tỉnh. Từ đó, công tác bảo tồn kiến trúc nghệ thuật nhà cổ của tỉnh đã có nhiều kết quả khả quan. Nhiều lượt cán bộ của tỉnh, của thành phố Bạc Liêu đã đi tham quan ở một số địa phương để học tập phương thức đưa nhà cổ vào khai thác du lịch gắn với bảo tồn. Thế nhưng, công tác này của tỉnh còn nhiều vấn đề cần phải giải quyết thấu đáo, trong đó kinh phí chỉ là một phần…

Nguyễn Quốc