Kỳ vọng với cải lương

Cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc - 2023 đã khép lại, khán giả mê cải lương đã thưởng thức được những “món ngon nhất” của cải lương hiện đại trong một tuần thi diễn. Nhưng sau đó, điều gì sẽ đọng lại, ngoài mục đích tìm kiếm một thế hệ diễn viên cải lương kế thừa đầy tài năng như chính tên gọi của cuộc thi?

Trích đoạn “Bến nước Ngũ Bồ” của thí sinh đến từ Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Thanh Hóa là một trong những trích đoạn về đề tài lịch sử tại cuộc thi.

Đặc sản cho du lịch

Một khán giả - vốn là du khách Tây Nguyên đến Bạc Liêu ngay dịp diễn ra cuộc thi, ngày đầu tiên đi xem là được mời, nhưng đến đêm thứ hai thì cô đã tự nguyện đi vào Nhà hát Cao Văn Lầu để tiếp tục thưởng thức thêm những tiết mục đặc sắc của loại hình nghệ thuật truyền thống tiêu biểu cho xứ Nam Bộ. “Về Bạc Liêu, vào Nhà hát Ba nón lá, coi cải lương thì mới đúng là thưởng thức đặc sản xứ này”. Chuyện cải lương làm du lịch đã không quá xa lạ khi Bạc Liêu đã dàn dựng hẳn chương trình phục vụ du khách vào ngày thứ Bảy hằng tuần. Và những cảm nhận của du khách đã chứng tỏ hiệu quả của việc “se duyên” giữa cải lương với du lịch. Làm du lịch luôn cần những cái mới kết hợp với đặc thù vùng miền như thế. Tuy nhiên, sự kết hợp này không có nghĩa là bê nguyên xi trọn vở tuồng mà chỉ chọn lọc những trích đoạn cải lương hay - là những màn, cảnh mang tính nút thắt, cao trào, sẽ dễ lấy lòng khán giả hơn là một tuồng dài. Ngoài ra, có thể bổ sung những hoạt động giao lưu phía sau cánh gà, hóa thân của khán giả vào vai diễn hay những cách kể chuyện mới cho cải lương!

Đừng vội vàng mừng rỡ và cho rằng cải lương đã trở lại thời huy hoàng khi thấy khán giả đến chật rạp trong những ngày diễn ra cuộc thi! Bởi suy cho cùng đó là những tiết mục tinh túy được dàn dựng để dự thi - nghĩa là được đầu tư công phu, nghệ sĩ diễn hết mình nên việc “hút” khán giả là điều bình thường. Vấn đề là trước sự thay đổi của thời đại, kéo theo là những thay đổi đến từ những người quyết định sự sống còn của nghệ thuật biểu diễn - chính là khán giả, thì cải lương có cần thay đổi không? Cần chứ, rất cần! Cải lương bây giờ cần chiều sâu, thêm nút thắt, giảm bớt những phân cảnh kịch giản đơn, “sến sẩm” thì có lẽ sẽ thu hút thêm nhiều khán giả trẻ. Không thể mãi dựa vào những tuồng tích kinh điển để đo thị hiếu khán giả ngày nay, cải lương phải chấp nhận sự đổi mới bên cạnh việc duy trì những nét truyền thống độc đáo, riêng biệt.

Thu hút được khán giả thời hiện đại, nhất là khán giả trẻ là điều cần hướng tới sau cuộc thi cải lương. Ảnh: H.T

Học sử với cải lương

Báo chí đã nói nhiều, khán giả cũng thừa nhận: các vở cải lương có chủ đề lịch sử thật sự hấp dẫn không kém kịch bản lấy bối cảnh hiện đại. Cũng khán giả trên, khi xem vở “Dấu ấn giao thời” đã lên mạng tìm hiểu về nhân vật vua Lý Huệ Tông và Hoàng hậu Trần Thị Dung. Cũng vậy, sau khi xem xong tiết mục dự thi trong vở “Vụ án Tống Thị Quyên”, khán giả không khỏi tò mò để cuối cùng phải tìm hiểu thực thi câu chuyện án oan nổi tiếng thời nhà Nguyễn này.

Không chỉ cải lương, các loại hình nghệ thuật truyền thống đều đang đứng trước nhiều thách thức trong quá trình bảo tồn và phát huy trước sự cạnh tranh khốc liệt đến từ các phương tiện, loại hình giải trí hiện đại. Ở nhiều địa phương, để nghệ thuật truyền thống sống được trong thì hiện tại và tương lai, những nhà quản lý, các nghệ sĩ đã không ngại đi vào các trường học để tiếp cận với thế hệ trẻ. Cải lương hoàn toàn có thể học theo cách này: kể chuyện lịch sử cho học sinh bằng những vở tuồng mang tích xưa. Cách làm này đòi hỏi sự kết hợp giữa 2 ngành Giáo dục và  Văn hóa. Những buổi ngoại khóa diễn cải lương, những buổi chào cờ kết hợp diễn trích đoạn cải lương với chủ đề lịch sử. Học sử bằng cải lương, chắc chắn sẽ thú vị và hấp dẫn hơn rất nhiều bài học chỉ toàn con chữ và số liệu.

Bảo tồn và phát huy cải lương, rộng ra là giữ gìn văn hóa truyền thống của dân tộc trước cuộc xâm lăng mạnh mẽ của văn hóa nước ngoài luôn là vấn đề được các nhà quản lý, những nghệ sĩ, nghệ nhân và khán giả yêu thích quan tâm. Trên thực tế,  việc làm này có thể khó nhưng không có nghĩa là không làm được. Bằng tinh thần trách nhiệm, niềm đam mê, tâm huyết và bỏ công từ tất cả các bên, cải lương sẽ luôn có mảnh đất của riêng mình để phát triển.

Tâm Ngọc