Lao động tự do: Nhiều thiệt thòi

Lao động tự do (LĐTD) là những người hằng ngày mưu sinh với các công việc như phụ hồ, bốc vác, lột vỏ tôm, phụ việc, bán hàng tại các cơ sở sản xuất, chợ... Đây là nhóm lao động có thu nhập thấp, làm việc không có hợp đồng nên không có điều kiện tham gia các loại hình bảo hiểm và phải luôn đối diện với những nguy cơ rình rập về tai nạn, bệnh nghề nghiệp…

Một lao động tự do làm việc tại cơ sở sản xuất khô thủy sản.

Vất vả mưu sinh

Tuy đã có hơn 20 năm làm nghề phụ hồ cho nhiều chủ doanh nghiệp xây dựng, nhưng là lao động tự do, không ký kết hợp đồng lao động nên anh Danh Nươl (phường Hộ Phòng, TX. Giá Rai) không có điều kiện tham gia bất kỳ loại hình bảo hiểm nào. Vào những ngày lễ, tết, anh cũng ít khi được nhận quà, tiền thưởng như các lao động chính thức khác. Anh Nươl cho biết: “Tôi cũng muốn có công việc ổn định, được tham gia các loại hình bảo hiểm để lo cho bản thân sau này, song cuộc sống quá khó khăn nên tôi phải cật lực làm nhiều chỗ mới đủ trang trải cuộc sống và lo cho gia đình”. Công việc nặng nhọc, thường làm việc dưới trời nắng gắt, mưa to, lại hay làm việc ở độ cao rất dễ bị tai nạn lao động, nhưng nhiều phụ hồ như anh Danh Nươl không dám đòi hỏi chủ doanh nghiệp phải trang bị đồ bảo hộ lao động vì sợ sẽ bị sa thải, mất thu nhập.

Không những chịu nhiều thiệt thòi về quyền lợi, LĐTD còn phải đối mặt với nhiều khó khăn khác như: mất sức lao động sớm, bị buộc thôi việc vì đa phần chủ doanh nghiệp, cơ sở chỉ thuê người trẻ, có sức khỏe; hoặc nếu có việc làm thì cũng chỉ được trả công với mức lương thấp. Mặt khác, vì thu nhập thấp nên người lao động ít nghĩ đến việc trang bị bảo hộ lao động để bảo vệ bản thân, do đó, khi chẳng may xảy ra tai nạn lao động thì chỉ có bản thân người lao động phải gánh chịu thiệt thòi.

Trong một lần vặn ốc-vít gắn ghế nhựa, chị Đặng Hằng Ny (xã Ninh Thạnh Lợi A, huyện Hồng Dân) bất ngờ bị cây tua-vít bật ra, văng trúng vào mắt trái gây tổn thương nặng nề. Khi sự cố xảy ra, chị Ny chỉ được chủ cơ sở hỗ trợ một ít chi phí điều trị. “Vợ chồng tôi đều sống bằng nghề làm thuê, cuộc sống rất khó khăn. Ngày tôi xảy ra tai nạn, bao nhiêu tài sản trong nhà đều đi theo những đơn thuốc với hy vọng chữa khỏi được mắt nên cuộc sống càng chồng chất khó khăn”, chị Ny chua xót.

Lao động tự do chuẩn bị hàng giao cho khách. Ảnh: T.Q

Cần được quan tâm

Bạc Liêu đang trong quá trình phát triển nên ngày càng thu hút lượng lớn lao động, trong đó bao gồm cả LĐTD. Đây là lực lượng lao động chiếm tỷ lệ lớn nhưng gần như không được “hưởng lợi” nhiều từ chính sách của Nhà nước. Phần lớn trong số họ phải làm việc với cường độ lao động cao, trong môi trường độc hại nhưng thiếu các phương tiện bảo hộ lao động thiết yếu, thiếu kỹ năng về vệ sinh, an toàn lao động. Mặt khác, đa số LĐTD không được chủ ký kết hợp đồng lao động nên họ chịu nhiều thiệt thòi như: không được hưởng chế độ thai sản, tai nạn, bệnh nghề nghiệp, khám sức khỏe định kỳ, tham gia đào tạo nâng cao tay nghề, huấn luyện an toàn lao động… Ngoài ra, nếu không may xảy ra tai nạn lao động hoặc những rủi ro đáng tiếc thì người chủ thuê thường lãng tránh, không chịu trách nhiệm, trong khi đó các cơ quan quản lý nhà nước về lao động, tổ chức Công đoàn cũng khó có thể đứng ra bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động trong những trường hợp này.

Trước những khó khăn mà LĐTD đang gặp phải, những năm gần đây, Nhà nước đã thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội tự nguyện và bảo hiểm y tế toàn dân để tạo điều kiện cho mọi người dân được chăm sóc sức khỏe, được hưởng chế độ hưu trí, tử tuất khi về già, nhưng thực tế số LĐTD tham gia rất ít. Bên cạnh trình độ, nhận thức còn nhiều hạn chế thì do thu nhập của LĐTD còn quá bấp bênh, nên không có điều kiện để tham gia các loại hình bảo hiểm.

Thiết nghĩ, các cấp, ngành cần có sự quan tâm hơn đến đối tượng LĐTD bằng việc xây dựng các chính sách liên quan đến quyền lợi của họ. Cần có những biện pháp tạo điều kiện để họ tham gia các loại hình bảo hiểm, đặc biệt là chính sách bảo hiểm thất nghiệp. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền giúp LĐTD nâng cao hiểu biết, kiến thức về pháp luật lao động, vệ sinh an toàn lao động. Song, quan trọng hơn hết là cá nhân LĐTD cũng cần phải tự bảo vệ quyền lợi của mình, yêu cầu chủ sử dụng lao động phải ký hợp đồng lao động, đảm bảo an toàn vệ sinh lao động, bảo hiểm tai nạn lao động… khi tham gia lao động.

Minh Luân