Luật Hòa giải ở cơ sở: Giải quyết kịp thời các mâu thuẫn tranh chấp trong nhân dân

Hòa giải ở cơ sở (HGƠCS) là việc vận dụng những quy định của pháp luật để hướng dẫn, giúp đỡ, thuyết phục, động viên các bên tranh chấp đạt được sự thỏa thuận, tự nguyện giải quyết với nhau những mâu thuẫn, xích mích thường xảy ra trong cuộc sống. Thông qua đó, giữ gìn sự đoàn kết trong nhân dân, củng cố và phát huy những giá trị truyền thống đạo đức tốt đẹp của con người Việt Nam, phòng ngừa và hạn chế những vi phạm pháp luật, bảo đảm trật tự an toàn xã hội.

Họp nhóm tuyên truyền, tư vấn pháp luật ở ấp Cái Dầy (thị trấn Châu Hưng, huyện Vĩnh Lợi). Ảnh: K.P

Luật HGƠCS sẽ thúc đẩy sự tham gia của toàn xã hội, đặc biệt là MTTQ Việt Nam, bảo đảm tính linh hoạt, mềm dẻo, giải quyết kịp thời các mâu thuẫn, tranh chấp nhỏ trong nhân dân ở cơ sở, tiết kiệm thời gian, kinh phí cho Nhà nước và nhân dân.

Luật HGƠCS quy định nguyên tắc, chính sách của Nhà nước về HGƠCS, hòa giải viên, tổ hòa giải; hoạt động HGƠCS; trách nhiệm của cơ quan, tổ chức trong hoạt động HGƠCS. Hoạt động hòa giải của tòa án, trọng tài, hòa giải thương mại, hòa giải lao động và hòa giải tại UBND xã, phường, thị trấn không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật này.

Đối với phạm vi HGƠCS, Luật quy định việc HGƠCS được tiến hành đối với các mâu thuẫn, tranh chấp, vi phạm pháp luật, trừ các trường hợp sau: mâu thuẫn, tranh chấp xâm phạm lợi ích của Nhà nước, lợi ích công cộng; vi phạm pháp luật về hôn nhân và gia đình, giao dịch dân sự mà theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự không được hòa giải; vi phạm pháp luật mà theo quy định phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc bị xử lý vi phạm hành chính; mâu thuẫn, tranh chấp khác không được HGƠCS theo quy định pháp luật.

Luật HGƠCS có nhiều quy định nhằm khuyến khích đội ngũ hòa giải viên, quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của hòa giải viên như chính sách hỗ trợ kinh phí cho công tác HGƠCS. Trong đó, có hỗ trợ thù lao cho hòa giải viên theo vụ việc khi thực hiện hòa giải, được khen thưởng; được hỗ trợ, tạo điều kiện để khắc phục hậu quả nếu gặp tai nạn hoặc rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng trong khi thực hiện hoạt động hòa giải… Quy định cụ thể hình thức tổ chức bầu hòa giải viên thông qua việc tổ chức cuộc họp đại diện các hộ gia đình hoặc phát phiếu lấy ý kiến các hộ gia đình trong thôn, tổ dân phố… Người được bầu làm hòa giải viên phải là công dân Việt Nam thường trú tại cơ sở, tự nguyện tham gia hoạt động hòa giải và có các tiêu chuẩn sau: có phẩm chất đạo đức tốt; có uy tín trong cộng đồng dân cư; có khả năng thuyết phục, vận động nhân dân; có hiểu biết pháp luật.

Về hoạt động của Tổ hòa giải, Luật quy định tổ hòa giải có trách nhiệm tổ chức thực hiện hòa giải, tổ chức trao đổi kinh nghiệm, thảo luận các giải pháp để tiến hành hòa giải các vụ, việc phức tạp. Phối hợp với Ban công tác Mặt trận, Chi hội phụ nữ, Chi đoàn thanh niên, Chi hội Cựu chiến binh, Chi hội Nông dân, Chi hội Người cao tuổi, các tổ hòa giải và tổ chức, cá nhân khác trong hoạt động HGƠCS. Kiến nghị với Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã, UBND cấp xã về hoạt động HGƠCS, các điều kiện cần thiết cho hoạt động HGƠCS. Đề nghị khen thưởng tổ hòa giải, hòa giải viên có thành tích xuất sắc trong công tác hòa giải.

Luật quy định cụ thể các căn cứ để tiến hành hòa giải. Theo đó, việc HGƠCS được tiến hành khi có một trong các căn cứ sau: một bên hoặc các bên yêu cầu hòa giải; hòa giải viên chứng kiến hoặc biết vụ, việc thuộc phạm vi hòa giải; theo phân công của tổ trưởng tổ hòa giải hoặc đề nghị của cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Nhuận Phát