Luật Hôn nhân gia đình năm 2000: Những vướng mắc từ thực tế cuộc sống

Luật Hôn nhân gia đình (HN&GĐ) năm 2000 từ khi có hiệu lực là cơ sở pháp lý quan trọng điều chỉnh các quan hệ về HN&GĐ như quan hệ kết hôn, quan hệ vợ chồng, cha mẹ con, ly hôn… nhằm bảo vệ các chủ thể khi tham gia quan hệ pháp luật và là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền áp dụng khi giải quyết các vụ việc liên quan đến lĩnh vực HN&GĐ.

Qua hơn 10 năm thực hiện, bên cạnh những tác động tích cực, to lớn của Luật HN&GĐ đến đời sống của nhân dân, các quan hệ pháp lý về HN&GĐ được đảm bảo, nhận thức của người dân ngày càng được nâng lên. Tuy nhiên, với thời gian dài, trong quá trình áp dụng vào thực tiễn, Luật cũng bộc lộ nhiều bất cập.

Một phiên tòa ly hôn tại TAND huyện Giá Rai. Ảnh: K.P

Đối với quan hệ chung sống như vợ chồng không có đăng ký kết hôn, Luật quy định những trường hợp này sẽ không được công nhận là vợ chồng. Quy định này trên thực tế cũng gặp nhiều vướng mắc, nhất là về những trường hợp có tài sản, con cái chung. Vấn đề ly thân cũng là một trong những chế định rất cần được quan tâm để đưa vào Luật HN&GĐ. Trên thực tế, rất nhiều cặp vợ chồng tuy không còn yêu thương nhau nhưng chưa muốn ly hôn vì nhiều lý do, nên họ chọn cách sống ly thân. Vì pháp luật chưa quy định cụ thể vấn đề này, nên các quan hệ giao dịch dân sự, tài sản… được thiết lập trong giai đoạn này gặp nhiều vướng mắc.

Đối với chế định ly hôn, khó khăn nhất là căn cứ để cho ly hôn, bởi hiện nay, với quy định mở, ngày càng có nhiều cặp vợ chồng chỉ cần chút mâu thuẫn chưa giải quyết được là kéo nhau ra tòa ly hôn (tỷ lệ ly hôn năm sau luôn tăng cao so với năm trước) dẫn đến nhiều hệ lụy về tình cảm gia đình, giáo dục và chăm sóc con cái. Bên cạnh đó là quy định về quyền chăm sóc, cấp dưỡng cho con sau khi ly hôn, giao con cho cha hoặc mẹ nuôi, những quy định này, tuy thực hiện theo đúng Luật nhưng khi áp dụng, gặp rất nhiều vướng mắc, nhất là trong giai đoạn thi hành án. Trên 50% số án ly hôn yêu cầu cấp dưỡng đều không được thực hiện hoặc thực hiện không đảm bảo, có người không tự nguyện thực hiện nghĩa vụ này. Còn việc giao con cho một bên cha hoặc mẹ nuôi dưỡng, nhiều trường hợp tòa quyết định nhưng đương sự không thực hiện, hoặc quyết định theo bản án của tòa thì về tình, về dư luận xã hội không được sự đồng tình…

Một vấn đề cũng đã phát sinh trong cuộc sống nhưng Luật chưa điều chỉnh, là tình trạng mang thai hộ. Tuy pháp luật chưa cho phép nhưng việc mang thai hộ đã có và đang nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp về mặt pháp lý cần được nghiên cứu, quy định một cách rõ ràng.

Việc đưa ra, phân tích, đánh giá các bất cập từ việc thực hiện Luật HN&GĐ năm 2000 với mong muốn để luật được sửa đổi, bổ sung theo hướng ngày càng hoàn thiện hơn.

KIM PHƯỢNG