Mai một những làng nghề truyền thống

Trong hành trình xuôi về phương Nam tạo làng, dựng ấp, những người dân tha phương mang theo cả những kiến thức về những nghề truyền thống của quê hương, xứ sở. Từ đó, cùng với sự hình thành của các cụm dân cư, các làng nghề truyền thống cũng dần được định hình, phát triển. Tuy nhiên, trước sự xuất hiện của những sản phẩm nhựa tiện dụng giá rẻ, đa mẫu mã…, những làng nghề truyền thống dần mai một.

Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ làng nghề đan đát huyện Hồng Dân. Ảnh: C.L

Chỉ còn người lớn tuổi theo nghề

Ấp Mỹ I (xã Vĩnh Phú Đông, huyện Phước Long) trước đây có khá nhiều hộ dân theo nghề đan đát. Tuy nhiên hiện nay, do phải cạnh tranh với các sản phẩm nhựa phong phú về mẫu mã, giá thành lại rẻ nên thu nhập từ nghề đan đát thấp dần, không đảm bảo cuộc sống nên nhiều người đã bỏ nghề cha truyền con nối bấy lâu nay.

Bà Trương Thị Liễu - thành viên Hợp tác xã Trúc Xanh (ấp Mỹ I), cho biết: “Tôi theo nghề đan đát đã 20 năm. Với người có tay nghề giỏi, mỗi ngày cũng chỉ kiếm được khoảng 80.000 đồng từ việc đan cần xé. Trong vài năm trở lại đây, sản phẩm đan đát gặp khó về đầu ra nên nhiều hộ đã bỏ nghề đi nơi khác kiếm sống”. Cũng chính vì lý do này mà từ 500 hộ ban đầu, nay chỉ còn khoảng 90 hộ gắn bó với Hợp tác xã Trúc Xanh.

Tương tự như nghề đan đát ở huyện Phước Long, nghề dệt chiếu ở thị trấn Ngan Dừa (huyện Hồng Dân) vang danh một thuở cũng đang trong giai đoạn khó khăn do áp lực cạnh tranh với nhiều loại chiếu tre, chiếu nylon và nệm cao su. Bà Nguyễn Thị Chín (ấp Thống Nhất, thị trấn Ngan Dừa) đã có hơn 50 năm theo nghề dệt chiếu, chia sẻ: “Một đôi chiếu dệt ra được bán với giá chỉ 200.000 - 300.000 đồng. Người theo nghề dệt chiếu đa số là người già, không còn đủ sức khỏe để dệt nên phải thuê thêm một lao động phụ với tiền công 35.000 đồng/buổi. Do yêu nghề, muốn duy trì nghề cha truyền con nối, chứ trừ chi phí và nguyên liệu thì đôi chiếu dệt ra đâu có lời lãi gì”.

Ông Trần Thanh Khương - Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Phú Đông, cho biết: “Sở dĩ làng nghề gặp khó khăn là do sản phẩm làm ra còn đơn điệu, mẫu mã chậm đổi mới và không bắt kịp nhu cầu của thị trường. Bên cạnh đó, sức cạnh tranh của sản phẩm còn rất thấp và người dân làng nghề còn gặp nhiều khó khăn về vốn đầu tư để mở rộng quy mô”.

Vực dậy làng nghề

Có thể nói, một trong những khó khăn trong lưu giữ và phát triển làng nghề truyền thống hiện nay chính là nhiều làng nghề chỉ tập trung ở khâu sản xuất, chưa chú trọng đến khâu tiếp thị, quảng bá, cũng như chưa nghiên cứu sáng tạo thêm các sản phẩm mới từ thế mạnh của mình. Sản phẩm làm ra lại trải qua nhiều khâu trung gian, làm cho lợi nhuận thu về thấp và không còn hấp dẫn người lao động tham gia. Cùng với đó là trình độ quản lý sản xuất của người lao động ở các làng nghề còn rất hạn chế và chưa có khả năng quản lý tốt các quy trình từ khâu đầu vào đến đầu ra. Lao động qua đào tạo còn thấp và chủ yếu là truyền nghề, chưa phù hợp với tác phong công nghiệp, sản xuất còn phân tán, theo thời vụ và sản phẩm làm ra thiếu những định hướng về thị trường…

Để củng cố và phát triển làng nghề, UBND xã Vĩnh Phú Đông đã chỉ đạo thành lập hợp tác xã làng nghề để quản lý, tổ chức sản xuất hoạt động và phát triển làng nghề. Ngoài sản phẩm chủ đạo là cần xé, xã còn vận động các thợ thủ công phát triển thêm một số sản phẩm thủ công mỹ nghệ gắn với định hướng phát triển du lịch. Đồng thời, đẩy mạnh công tác quảng bá, mời gọi doanh nghiệp đầu tư vào phát triển làng nghề gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

“Từ năm 2009 đến nay, Sở Công thương đã tham mưu cho UBND tỉnh ra quyết định công nhận 10 làng nghề ở các lĩnh vực như: đan đát, mộc, dệt chiếu, rèn, sản xuất muối… Để bảo tồn và phát triển các làng nghề truyền thống, Sở Công thương sẽ hỗ trợ và khuyến khích các các làng nghề đầu tư đổi mới thiết bị, áp dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất để nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, giảm chi phí sản xuất, nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh trên thị trường. Cùng với đó, để tìm được đầu ra cho sản phẩm thì các làng nghề cần phải biết kết hợp một cách hợp lý giữa truyền thống và công nghệ hiện đại. Từ đó có thể sản xuất ra sản phẩm nhanh hơn, mẫu mã phong phú hơn, giá thành rẻ hơn nhưng vẫn giữ được nét tinh xảo, đặc trưng truyền thống”, ông Trần Thanh Mến - Giám đốc Sở Công thương, cho biết.

Chí Linh