Sau ngày trở về, một người từng lầm lỗi phải tự mình đứng lên, nhưng phía sau họ không thể thiếu những người đồng hành. Đó có thể là cán bộ Công an kiên trì nắm bắt từng hoàn cảnh, cán bộ cơ sở cai nghiện giúp học nghề, giữ kết nối gia đình; là người thân âm thầm động viên, tổ trưởng tổ vay vốn cẩn trọng xét từng hồ sơ hay đoàn viên, hội viên kiên trì vận động cộng đồng không kỳ thị.

Những người ấy không làm thay cuộc đời người từng vấp ngã. Họ chỉ lặng lẽ giữ một sợi dây, để khi chênh vênh, người trở về còn có nơi bấu víu.

Ở Xã Tạ An Khương, Trung tá Võ Văn Tại, Phó Trưởng Công an xã, gần như thuộc hoàn cảnh của những người chấp hành xong án phạt tù đang trở về địa phương.

Khoảng 40 trường hợp đang được quản lý, nhưng theo Trung tá Võ Văn Tại, điều quan trọng không nằm ở những con số. Mỗi người có một hoàn cảnh, một tâm lý và một cách đối diện với quá khứ khác nhau.

Có những trường hợp chỉ cần một cuộc trò chuyện đúng lúc. Có người cần được kết nối với một cơ sở sản xuất, một mô hình kinh tế. Cũng có người cần nguồn vốn để bắt đầu lại.

Đằng sau những việc tưởng nhỏ ấy là mục tiêu lớn hơn: giúp người trở về có một cuộc sống đủ ổn định để không tìm đến con đường cũ.

Nếu cán bộ cơ sở là những người đồng hành với người chấp hành xong án phạt tù trên hành trình trở về, thì gia đình chính là điểm tựa đầu tiên và gần gũi nhất.

Chị Trần Ngọc Phương, mẹ ruột H.M.H., vẫn nhớ những ngày con trai cải tạo. Với chị, điều day dứt nhất không chỉ là việc con phải trả giá cho lỗi lầm mà còn là nỗi lo con mặc cảm, mất phương hướng khi trở về.

Những ngày H. chấp hành án, gia đình vẫn là nơi anh hướng về. Còn khi trở về, chính tình thân cùng sự đón nhận của bà con lối xóm đã giúp anh có thêm động lực bắt đầu lại.

Chị Phương cho biết, gia đình vui mừng khi sau biến cố, H. vẫn nhận được tình cảm của mọi người. Đám cưới của anh với người vợ đang mang thai đứa con đầu lòng diễn ra trong sự chúc phúc của bà con, bạn bè.

“Bà con lối xóm ai cũng thương. Gia đình bên vợ cũng thương cháu. Tôi mừng vì con biết làm ăn, biết lo cho gia đình. Giờ cháu sắp làm cha, tôi tin cháu sẽ hiểu hơn trách nhiệm của mình”, chị Phương nói.

Và đôi khi, hành trình trở về bắt đầu từ một điều rất giản dị: phía sau cánh cửa lao tù - nhà vẫn có người chờ mình.

Nếu gia đình là nơi người trở về tìm thấy sự yêu thương, thì cơ sở cai nghiện là nơi chuẩn bị cho họ hành trang để bước tiếp.

Tại Cơ sở cai nghiện ma tuý số 1, xã Khánh An, hành trình tái hoà nhập được chuẩn bị từ sớm, ngay khi học viên còn đang trong thời gian cai nghiện, điều trị và giáo dục.

Trung tá Nguyễn Văn Lùng, Phó Trưởng Cơ sở cai nghiện ma tuý số 1, cho biết đơn vị chú trọng thay đổi nhận thức của học viên.

Một trong những cách để giữ học viên không bị đứt khỏi cuộc sống bên ngoài là duy trì kết nối với gia đình. Đơn vị tạo điều kiện thăm gặp cuối tuần, gọi điện định kỳ cho thân nhân; đồng thời tổ chức các lớp nghề như điện lạnh, đan lục bình, làm lú, nữ công gia chánh.

Ở đó, nghề học không chỉ để có thêm một kỹ năng. Đó còn là cách tạo cho người sau cai nghiện một lựa chọn khác khi trở về: có việc để làm, có thu nhập để sống và có lý do để tránh xa ma tuý.

Sau hơn 5 năm sử dụng ma tuý, Ng.Th.Th. từng đánh mất công việc ổn định vì nghe bạn bè rủ rê. Sau 8 tháng cai nghiện, sức khoẻ dần hồi phục, Th. chỉ mong sớm trở về đi làm và bù đắp cho gia đình.

Ở một góc khác, Tr.Th.M.Y. lặng lẽ đan từng sợi lục bình. Từng gửi con nhỏ cho ông bà để lên Bình Dương làm công nhân rồi sa vào ma tuý, chị day dứt: “Mỗi lần nghĩ đến con là tôi thấy có lỗi”.

Ở khóm Tắc Thủ, Phường Lý Văn Lâm, ông Nhan Văn Dũng, Trưởng khóm kiêm Tổ trưởng Tổ tiết kiệm và vay vốn Ngân hàng Chính sách xã hội, là người thường xuyên tiếp xúc với những hộ có nhu cầu vay vốn.

Với người từng chấp hành án phạt tù, việc bình xét không đơn giản là xem có nhu cầu vay hay không.

Một hồ sơ phải qua rà soát, họp tổ vay vốn, sự tham gia của các đoàn thể và khảo sát trực tiếp tại hộ trước khi đề nghị cho vay. Quy trình ấy vừa bảo đảm đúng đối tượng, vừa giúp nguồn vốn đến đúng nhu cầu, đúng mục đích.

Theo ông Dũng, nếu người vay đủ điều kiện, quy trình có thể được hoàn tất trong khoảng một tháng. So với nhiều nguồn vốn khác, đây là một kênh hỗ trợ tương đối thuận lợi để người dân có điều kiện bắt đầu lại.

Cùng ông Dũng đến thăm gia đình anh L.V.H., được biết, sau khi chấp hành án 6 tháng vì hành vi đá gà, anh trở về với quyết tâm làm ăn, gây dựng lại cuộc sống. Con trai anh, L.C.Ng., là người đứng tên vay 80 triệu đồng để cải tạo vuông tôm.

“Tôi suy nghĩ lại, thấy chỉ vì một cuộc vui không đáng mà mình phải trả giá. Giờ chỉ lo làm ăn, làm gương cho con cháu”, anh H. tâm sự.

Tại ấp Giao Vàm, xã Lợi An, hộ ông Ng.B.M., do vợ là bà C.T.O. đứng tên vay 100 triệu đồng từ năm 2024, cũng sử dụng hiệu quả nguồn vốn phát triển kinh tế. Gia đình trả lãi tốt, gửi tiết kiệm và từng bước tích luỹ để hoàn vốn đúng hạn.

Qua những hồ sơ vay vốn, có thể thấy phía sau một khoản tín dụng là cả quá trình rà soát, hướng dẫn, bình xét, giám sát. Sâu xa hơn, đó là cách cộng đồng từng bước xác nhận một người đã thực sự muốn thay đổi.

Một người có thể thay đổi bản thân, nhưng để đứng vững lâu dài, họ cần một môi trường đủ bao dung.

Tại xã Phú Mỹ, chị Hồ Thị Út, Phó Chủ tịch Uỷ ban MTTQ Việt Nam xã Phú Mỹ, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã, cho biết: Chúng tôi thường xuyên tuyên truyền, vận động người dân không kỳ thị người chấp hành xong án phạt tù, người sau cai nghiện; đồng thời khuyến khích gia đình quan tâm, động viên người thân trong quá trình tái hoà nhập.

Đoàn Thanh niên cũng góp phần tạo môi trường để những người trẻ từng vấp ngã tham gia hoạt động cộng đồng, lao động, từng bước lấy lại sự tự tin.

Với thanh niên từng lầm lỗi, trở lại cộng đồng không chỉ cần một công việc để mưu sinh mà còn cần một môi trường để được kết nối, được tin tưởng và có cơ hội chứng minh sự thay đổi.

Thông qua chương trình “Thắp sáng niềm tin”, các đoàn viên, thanh niên nòng cốt trực tiếp tiếp cận, động viên, cảm hoá và đồng hành với thanh thiếu niên chậm tiến, thanh niên hoàn lương tại địa phương. Cùng với đó là các hoạt động tư vấn pháp luật, kỹ năng sống, định hướng nghề nghiệp; thăm hỏi, hỗ trợ những trường hợp hoàn cảnh khó khăn.

Điều đáng nói, sự đồng hành ấy không dừng ở lời động viên. Đoàn, Hội phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội, doanh nghiệp và địa phương kết nối vốn vay, học nghề, giới thiệu việc làm; hỗ trợ cây, con giống, mô hình sinh kế phù hợp để thanh niên có điều kiện tự lập bằng lao động chân chính.

Bởi với một người trẻ từng đi qua sai lầm, có việc làm và thu nhập là điểm tựa để ổn định cuộc sống; nhưng được tham gia các hoạt động tình nguyện, bảo vệ môi trường, chuyển đổi số cộng đồng, văn hóa, thể thao… lại là cách để họ xóa dần mặc cảm, tìm lại sự gắn kết và khẳng định mình vẫn có ích cho cộng đồng.

“Chúng tôi tin rằng, mỗi thanh niên đều xứng đáng có một cơ hội để sửa sai và làm lại cuộc đời. Vai trò của tổ chức Đoàn và Hội không chỉ là hỗ trợ về vật chất hay kết nối việc làm, mà còn là người bạn đồng hành, là cầu nối giữa thanh niên hoàn lương với gia đình, doanh nghiệp và toàn xã hội”, chị Nguyễn Thị Thuý Duy chia sẻ.

Những hoạt động ấy góp thêm một mắt xích vào hành trình tái hòa nhập: Công an nắm tình hình, cơ sở cai nghiện chuẩn bị hành trang, Ngân hàng Chính sách xã hội tạo điều kiện về vốn, gia đình làm điểm tựa, còn tổ chức Đoàn mở thêm không gian để người trẻ trở lại với cộng đồng.

Đại tá Bùi Xuân Khởi, Phó Giám đốc Công an tỉnh Cà Mau, cho rằng rào cản lớn nhất của người chấp hành xong án phạt tù và người sau cai nghiện khi trở về địa phương chính là sinh kế, việc làm và vốn sản xuất.

Theo Đại tá Bùi Xuân Khởi, tạo điều kiện để họ tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi, học nghề, sản xuất, kinh doanh không chỉ giúp ổn định cuộc sống mà còn là giải pháp quan trọng phòng ngừa tái phạm, góp phần bảo đảm an ninh, trật tự ngay từ cơ sở.

Tái hoà nhập cộng đồng vì thế không phải là phần việc của riêng một lực lượng. Đó là một chuỗi liên kết: Công an nắm tình hình, cơ sở cai nghiện chuẩn bị hành trang, chính quyền và đoàn thể kết nối, Ngân hàng Chính sách xã hội tạo sinh kế, gia đình và cộng đồng giữ người trở về bằng sự cảm thông.

Mỗi “bàn tay” làm một việc khác nhau, nhưng cùng hướng đến một điểm: giữ họ ở lại với cuộc sống bình thường.