Một số quy định mới về tội phạm tham nhũng

Ngày 27/11/2015, Quốc hội đã thông qua Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2016. BLHS năm 2015 đã kế thừa và sửa đổi, bổ sung nhiều nội dung mới liên quan đến tội tham nhũng. Việc sửa đổi này góp phần quan trọng vào công tác đấu tranh phòng, chống tham nhũng; khắc phục những bất cập trong quá trình đấu tranh phòng, chống tội phạm, phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế, xã hội, chính trị của đất nước…

BLHS năm 2015 đã mở rộng chủ thể thực hiện tội phạm tham nhũng không chỉ trong khu vực nhà nước, những người có chức vụ trong khi thực hiện “công vụ” mà còn mở rộng sang khu vực ngoài nhà nước là những người có chức vụ trong khi thực hiện “nhiệm vụ”. Đồng thời, Bộ luật năm 2015 đã quy định tội phạm về chức vụ ở khu vực ngoài nhà nước chỉ áp dụng đối với 4 tội danh là: Tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ, tội môi giới hối lộ và tội đưa hối lộ. Trong đó, tội danh tham nhũng có 2 tội là tội tham ô tài sản (khoản 6 Điều 353), tội nhận hối lộ (khoản 6 Điều 354).

Nhằm góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tham nhũng, BLHS năm 2015 đã bổ sung quy định không áp dụng thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội tham ô tài sản và tội nhận hối lộ đặc biệt nghiêm trọng. Đối với tội phạm này, bất kỳ thời điểm nào phát hiện được tội phạm là có thể xử lý hình sự, kể cả khi người phạm tội đã về hưu, nghỉ việc.

Bên cạnh đó, nhằm đảm bảo yêu cầu hội nhập quốc tế và đúng quy định của Công ước Chống tham nhũng mà Việt Nam là thành viên, BLHS năm 2015 đã bổ sung quy định về xử lý hình sự đối với tội đưa hối lộ cho công chức nước ngoài, công chức của tổ chức quốc tế công nhằm đáp ứng yêu cầu. Theo đó, khoản 2 Điều 364 quy định, người nào đưa hoặc sẽ đưa hối lộ cho công chức nước ngoài, công chức của tổ chức quốc tế công, người có chức vụ trong các doanh nghiệp, tổ chức ngoài nhà nước cũng bị xử lý theo quy định tại điều này. Tức bị xử lý theo các quy định của tội đưa hối lộ.

BLHS năm 1999 đã quy định “của hối lộ” là tiền, tài sản hoặc lợi ích vật chất khác trị giá được bằng tiền, thì BLHS năm 2015 đã quy định ngoài lợi ích vật chất thì bổ sung “của hối lộ” có thể là “lợi ích phi vật chất” trong các tội nhận hối lộ, đưa hối lộ, môi giới hối lộ. Tức là ngoài lợi ích vật chất khác, thì các lợi ích phi vật chất như lợi ích tinh thần cho người thụ hưởng (ví dụ vị trí, việc làm, tình dục...) thì xem là yếu tố cấu thành đối với các tội danh trên.

Nhằm hạn chế hình phạt tử hình, đồng thời khuyến khích người phạm tội tham nhũng khắc phục hậu quả, nộp lại tiền cho Nhà nước, Điều 40 BLHS 2015 đã quy định “Người bị kết án tử hình về tội tham ô tài sản, tội nhận hối lộ mà sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất 3/4 tài sản tham ô, nhận hối lộ và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm hoặc lập công lớn” thì sẽ không thi hành án tử hình đối với người bị kết án và chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân…

Khánh Ngọc