Mùa lúa... “đắng”

Bán lúa như bán rau: 3kg/10.000 đồng. Mưa thúi đất, lúa đang đứng bỗng dưng ngã bẹp trở màu đen xì, thu hoạch bằng tay, muốn bán để giải nợ nần mà thương lái chẳng dòm ngó… Đó là nỗi khổ mà người nông dân ở vùng tam giác Ninh Quới (huyện Hồng Dân) đã và đang phải đối mặt.

Cái mùa mà người nông dân gọi nó là mùa lúa “đắng” chính là vụ lúa hè thu. Tam giác Ninh Quới bao gồm thị trấn Ngan Dừa, xã Ninh Hòa, Ninh Quới và Ninh Quới A với hơn 9.000 nông hộ.

Người ta thường nói, có làm mới hiểu, sống với nghề thì mới hiểu nghề. Nhưng với nghề nông sao mà khổ quá, cái nghề gắn liền quá nhiều rủi ro thiên tai, biến cố và nhọc nhằn. Vụ lúa hè thu 2013 của tỉnh vào lúc cao điểm thu hoạch ở vùng tam giác Ninh Quới thì bỗng “ông trời” đổ mưa dồn dập làm cho 500ha lúa chín nằm bẹp xuống nước. Ông Võ Công Cuộc (ấp Ninh Điền, xã Ninh Quới) nói trong nỗi niềm cười ra nước mắt: “Tưởng chừng gạo đã vào nồi nhưng “ông trời” lại không cho!”. Cả 7 công lúa của ông Cuộc đang đứng sừng sững chờ ngày thu hoạch bỗng chìm trong nước mưa. Chỉ trong phút chốc, chi phí thu hoạch tăng lên gấp đôi. Mọi chuyện cắt, suốt lúa… chuyển sang làm bằng thủ công vì máy gặt đập không lội nước được. Sau khi kể ra chi phí sản xuất nghe thấy chóng mặt, ông Cuộc than thở rằng, lợi nhuận vụ này xem như bằng không!

Ông Võ Quốc Tuấn (cùng xã Ninh Quới với ông Cuộc) so sánh: “Giữa lúa đứng và lúa sập chi phí thu hoạch chênh lệch cả triệu đồng. Đã vậy, lúa vào nhà rồi mà khi muốn bán phải thông qua “cò”. Không qua “cò” thì rất khó bán. Cuối cùng, nông dân lại bị thương lái ép giá để lấy chênh lệch cho “cò”. Rồi ông nói tiếp: “Ở xóm này, nhiều người bán lúa như bán rau ngoài chợ: 3kg lúa ướt chỉ 10.000 đồng mà thương lái vẫn không chịu mua”. Đồng cảnh ngộ ấy, bà Nguyễn Thị Khanh (ấp Ninh Lợi, xã Ninh Quới) nói với chúng tôi bằng sự nghẹn ngào, trách móc: “Cả 11 công lúa bị sập. Tôi gặt và phơi đã ba ngày rồi mà không ai hỏi mua. Thay vì ở vụ đông xuân, ít mưa, lúa tốt, họ còn “mò” tới ruộng để kiếm mua, năn nỉ để được đặt cọc. Vậy mà trong lúc khó khăn, họ đành quay lưng không chút nghĩa tình”.

Nông dân xã Ninh Quới A thu hoạch lúa hè thu 2013 sau những trận mưa dầm. Ảnh: T.Đ

AI BẢO VỆ NÔNG DÂN?

Nông dân ở huyện Hồng Dân cho rằng, nếu nói người đang và sẽ bảo vệ quyền lợi cho họ nhiều nhất trong nghề trồng lúa chính là Công ty Cổ phần bảo vệ thực vật (CPBVTV) An Giang (đơn vị đầu tư nhà máy chế biến lúa gạo xuất khẩu Vĩnh Lộc, tại xã Ninh Hòa, huyện Hồng Dân). Ông Phan Văn Liêm (ấp Tà Ben, xã Ninh Hòa) cho rằng, có 3 cái được lớn nhất mà công ty mang đến cho người nông dân. Đó là họ được đầu tư lúa giống, các loại vật tư nông nghiệp (thu tiền vào cuối vụ lúa với giá rẻ hơn giá tại địa phương từ 10 - 13%). Họ không còn sợ mua nhầm hàng giả. Kế đó, nông dân còn được hỗ trợ kỹ thuật sản xuất từ khi xuống giống tới ngày thu hoạch. Nhờ đó mà giảm được chi phí sản xuất, hạn chế tác động xấu đến môi trường. Đặc biệt, cái lợi lớn nhất mà nông dân đang thụ hưởng là được bao tiêu toàn bộ lúa gạo theo giá thị trường.

Ông Đặng Văn Dũng, Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Lương thực Vĩnh Lộc, cho biết, vụ hè thu 2013, công ty đã xây dựng vùng nguyên liệu bao tiêu lúa chất lượng cao gần 500ha. Vụ đông xuân tới, vùng lúa này sẽ mở rộng đến 6.000ha tại 5 huyện: Hồng Dân, Phước Long, Vĩnh Lợi (tỉnh Bạc Liêu); Ngã Năm (tỉnh Sóc Trăng) và Long Mỹ (tỉnh Hậu Giang). Trong đó, Bạc Liêu chiếm 70% diện tích. Không dừng ở đó, cũng từ những vùng lúa này, công ty được Chính phủ giao xây dựng thương hiệu gạo Việt với tổng kinh phí 2.994 tỷ đồng. Ba loại giống đang được công ty xây dựng thương hiệu đó là: OM 4218, OM 5451 và OM 7347. Và đáng mừng nhất, chất lượng gạo của 3 loại giống trên đều được thị trường Nhật Bản chấp nhận. Ông Dũng khẳng định rằng, mai này, cho dù thị trường lúa gạo thế giới biến động, nhưng gạo thương hiệu Việt vẫn giữ giá cao.

Bày tỏ phấn khích trước cách làm ăn mới và hay của Công ty CPBVTV An Giang, ông Lương Phương Đông, Chủ tịch UBND huyện Hồng Dân, cho rằng: “Tổng sản lượng lúa của huyện chỉ có 204.000 tấn/năm, nhưng công suất chế biến của nhà máy Vĩnh Lộc đạt 200.000 tấn là điều quá mừng cho huyện”. Ông Đông hy vọng nhà máy sẽ mở ra cú đột phá trong đời sống của nông dân.

“TAM NÔNG”… CHƯA ỔN

Trong lần làm việc tại tỉnh Bạc Liêu, nhà báo Đức Lượng, nguyên Phó tổng Biên tập Báo Nhân Dân, cho rằng, thật ít có doanh nghiệp nào mạnh dạn đầu tư làm ăn trực tiếp với người nông dân như Công ty CPBVTV An Giang. Công ty đã đưa trí thức phục vụ nông dân, tập cho nông dân cách làm ăn mới, nhưng buộc người nông dân phải giữ chữ tín của mình.

Suy cho cùng, nông dân chính là nền tảng của nông nghiệp - nông dân - nông thôn. Tuy nhiên, với 900.000 tấn lúa của tỉnh Bạc Liêu sản xuất mỗi năm, nhưng chỉ có nhà máy Vĩnh Lộc bao tiêu sản phẩm thì còn quá ít. Nghĩa là phần đông nông dân trong tỉnh không có điều kiện hưởng lợi từ chính sách bao tiêu này. Với những thương lái trôi nổi, họ có quyền mua lúa gạo khi họ có lợi và có quyền bỏ nông dân khi mà thị trường lúa gạo chao đảo.

Còn nhớ, để giúp nông dân có lãi 30%, giúp thị trường lúa gạo khởi sắc, năm nào Chính phủ cũng có hai lần hỗ trợ lãi suất cho các doanh nghiệp thu mua tạm trữ lúa gạo. Vậy mà, ngay cả trong lúc chủ trương tạm trữ đang có hiệu lực thì giá lúa gạo vẫn rớt thê thảm và nông dân vẫn… kêu trời. Rõ ràng, với sự lặp đi lặp lại của chính sách “chữa cháy” ấy, nông dân chưa thể hy vọng thoát khỏi cái vòng luẩn quẩn: “Được mùa - mất giá, được giá - mất mùa” vốn đã tồn tại hàng chục năm qua. Điều này khiến ai cũng dễ thấy, khi mà đời sống nông dân chưa ổn thì “tam nông” rất khó ổn định. Và câu chuyện của người trồng lúa ở vùng tam giác Ninh Quới của huyện Hồng Dân là một dẫn chứng điển hình.

Phóng sự: Tấn Đạt